महाभारत
Pandava-prakasha-parva (The Revelation of the Pandavas)4.65.1-7
3985 / 15823
महाभारत · 4.65.1-7
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
ततस् तृतीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ॥
स्नाताः शुक्लाम्बरधराः समये चरितव्रताः ॥
युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः ॥
अभिपद्मा यथा नागा भ्राजमाना महारथाः ॥
विराटस्य सभां गत्वा भूमिपालासनेष्व् अथ ॥
निषेदुः पावकप्रख्याः सर्वे धिष्ण्येष्व् इवाग्नयः ॥
तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः ॥
आजगाम सभां कर्तुं राजकार्याणि सर्वशः ॥
श्रीमतः पाण्डवान् दृष्ट्वा ज्वलतः पावकान् इव ॥
अथ मत्स्यो ऽब्रवीत् कङ्कं देवरूपम् अवस्थितम् ॥
मरुद्गणैर् उपासीनं त्रिदशानाम् इवेश्वरम् ॥
स किलाक्षातिवापस् त्वं सभास्तारो मया कृतः ॥
अथ राजासने कस्माद् उपविष्टो ऽस्य् अलंकृतः ॥
परिहासेप्सया वाक्यं विराटस्य निशम्य तत् ॥
स्मयमानो ऽर्जुनो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas tṛtīye divase bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ ||
snātāḥ śuklāmbaradharāḥ samaye caritavratāḥ ||
yudhiṣṭhiraṃ puraskṛtya sarvābharaṇabhūṣitāḥ ||
abhipadmā yathā nāgā bhrājamānā mahārathāḥ ||
virāṭasya sabhāṃ gatvā bhūmipālāsaneṣv atha ||
niṣeduḥ pāvakaprakhyāḥ sarve dhiṣṇyeṣv ivāgnayaḥ ||
teṣu tatropaviṣṭeṣu virāṭaḥ pṛthivīpatiḥ ||
ājagāma sabhāṃ kartuṃ rājakāryāṇi sarvaśaḥ ||
śrīmataḥ pāṇḍavān dṛṣṭvā jvalataḥ pāvakān iva ||
atha matsyo 'bravīt kaṅkaṃ devarūpam avasthitam ||
marudgaṇair upāsīnaṃ tridaśānām iveśvaram ||
sa kilākṣātivāpas tvaṃ sabhāstāro mayā kṛtaḥ ||
atha rājāsane kasmād upaviṣṭo 'sy alaṃkṛtaḥ ||
parihāsepsayā vākyaṃ virāṭasya niśamya tat ||
smayamāno 'rjuno rājann idaṃ vacanam abravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
ततस्tatasthen
तृतीयेtṛtīyeform of tṛtīye
दिवसेdivaseform of divase
भ्रातरःbhrātaraḥbrothers
पञ्चpañcafive
पाण्डवाःpāṇḍavāḥPandavas
स्नाताःsnātāḥform of snātāḥ
शुक्लाम्बरधराःśuklāmbaradharāḥform of śuklāmbaradharāḥ
समयेsamayein due time, on schedule
चरितव्रताःcaritavratāḥform of caritavratāḥ
युधिष्ठिरंyudhiṣṭhiraṃYudhishthira
पुरस्कृत्यpuraskṛtyahaving placed in front
सर्वाभरणभूषिताःsarvābharaṇabhūṣitāḥform of sarvābharaṇabhūṣitāḥ
अभिपद्माabhipadmāform of abhipadmā
यथाyathāas
नागाnāgāelephant; naga
भ्राजमानाbhrājamānāking
महारथाःmahārathāḥgreat, chariot
विराटस्यvirāṭasyaVirata
सभांsabhāṃassembly
गत्वाgatvāhaving gone
भूमिपालासनेष्व्bhūmipālāsaneṣvearth
अथathathen
निषेदुःniṣeduḥform of niṣeduḥ
पावकप्रख्याःpāvakaprakhyāḥform of pāvakaprakhyāḥ
सर्वेsarveall
धिष्ण्येष्व्dhiṣṇyeṣvform of dhiṣṇyeṣv
इवाग्नयःivāgnayaḥform of ivāgnayaḥ
तेषुteṣuamong them, in them
तत्रोपविष्टेषुtatropaviṣṭeṣuform of tatropaviṣṭeṣu
विराटःvirāṭaḥVirata
पृथिवीपतिःpṛthivīpatiḥform of pṛthivīpatiḥ
आजगामājagāmacame
सभांsabhāṃassembly
कर्तुंkartuṃto do
राजकार्याणिrājakāryāṇiking
सर्वशःsarvaśaḥentirely
श्रीमतःśrīmataḥform of śrīmataḥ
पाण्डवान्pāṇḍavānPandavas
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
ज्वलतःjvalataḥform of jvalataḥ
पावकान्pāvakānform of pāvakān
इवivaas, like
अथathathen
मत्स्योmatsyoMatsya
ऽब्रवीत्'bravītsaid
कङ्कंkaṅkaṃKanka
देवरूपम्devarūpamgod
अवस्थितम्avasthitamform of avasthitam
मरुद्गणैर्marudgaṇairform of marudgaṇair
उपासीनंupāsīnaṃform of upāsīnaṃ
त्रिदशानाम्tridaśānāmform of tridaśānām
इवेश्वरम्iveśvaramform of iveśvaram
sahe, this
किलाक्षातिवापस्kilākṣātivāpasform of kilākṣātivāpas
त्वंtvaṃyou
सभास्तारोsabhāstārocourt gambler
मयाmayāby me
कृतःkṛtaḥmade
अथathathen
राजासनेrājāsaneking
कस्माद्kasmādwhy? whence?
उपविष्टोupaviṣṭoform of upaviṣṭo
ऽस्य्'syform of 'sy
अलंकृतःalaṃkṛtaḥadorned
परिहासेप्सयाparihāsepsayāform of parihāsepsayā
वाक्यंvākyaṃword, speech
विराटस्यvirāṭasyaVirata
निशम्यniśamyahaving heard
तत्tatthat, this
स्मयमानोsmayamānoform of smayamāno
ऽर्जुनो'rjunoform of 'rjuno
राजन्न्rājannking
इदंidaṃthis
वचनम्vacanamword
अब्रवीत्abravītsaid
अनुवाद

Vaishampayana said: 'On the third day the five Pandava brothers, having bathed, dressed in white garments, their vow now fulfilled in due time, adorned with every ornament, and placing Yudhishthira before them, came into Virata's assembly. Shining, the great chariot-warriors took their seats upon the seats of earthly rulers, like fires upon their own altars. While they sat there, Virata, lord of the earth, entered the assembly to attend to matters of state. Seeing the glorious Pandavas blazing like fires, the king of the Matsyas said to Kanka, who sat there in godlike form, like the lord of the gods among the host of Maruts: "Were you not appointed by me as a dice-thrower and a member of the assembly? Why, then, adorned as you are, do you now sit upon the royal seat?" Hearing this speech of Virata, spoken in a spirit of jest, Arjuna, smiling, said to the king these words.'

संस्करण

740bffe07392 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:42:56 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से