महाभारत
Pandava-pratyabhijnana-parva (The Recognition of the Pandavas)4.66.3-10
3988 / 15823
महाभारत · 4.66.3-10
देवनागरी

अर्जुन उवाच
य एष बल्लवो ब्रूते सूदस् तव नराधिप ॥
एष भीमो महाबाहुर् भीमवेगपराक्रमः ॥
एष क्रोधवशान् हत्वा पर्वते गन्धमादने ॥
सौगन्धिकानि दिव्यानि कृष्णार्थे समुपाहरत् ॥
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम् ॥
व्याघ्रान् ऋक्षान् वराहांश् च हतवान् स्त्रीपुरे तव ॥
यश् चासीद् अश्वबन्धस् ते नकुलो ऽयं परंतपः ॥
गोसंख्यः सहदेवश् च माद्रीपुत्रौ महारथौ ॥
शृङ्गारवेषाभरणौ रूपवन्तौ यशस्विनौ ॥
नानारथसहस्राणां समर्थौ पुरुषर्षभौ ॥
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी ॥
सैरन्ध्री द्रौपदी राजन् यत्कृते कीचका हताः ॥
अर्जुनो ऽहं महाराज व्यक्तं ते श्रोत्रम् आगतः ॥
भीमाद् अवरजः पार्थो यमाभ्यां चापि पूर्वजः ॥
उषिताः स्म महाराज सुखं तव निवेशने ॥
अज्ञातवासम् उषिता गर्भवास इव प्रजाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

arjuna uvāca
ya eṣa ballavo brūte sūdas tava narādhipa ||
eṣa bhīmo mahābāhur bhīmavegaparākramaḥ ||
eṣa krodhavaśān hatvā parvate gandhamādane ||
saugandhikāni divyāni kṛṣṇārthe samupāharat ||
gandharva eṣa vai hantā kīcakānāṃ durātmanām ||
vyāghrān ṛkṣān varāhāṃś ca hatavān strīpure tava ||
yaś cāsīd aśvabandhas te nakulo 'yaṃ paraṃtapaḥ ||
gosaṃkhyaḥ sahadevaś ca mādrīputrau mahārathau ||
śṛṅgāraveṣābharaṇau rūpavantau yaśasvinau ||
nānārathasahasrāṇāṃ samarthau puruṣarṣabhau ||
eṣā padmapalāśākṣī sumadhyā cāruhāsinī ||
sairandhrī draupadī rājan yatkṛte kīcakā hatāḥ ||
arjuno 'haṃ mahārāja vyaktaṃ te śrotram āgataḥ ||
bhīmād avarajaḥ pārtho yamābhyāṃ cāpi pūrvajaḥ ||
uṣitāḥ sma mahārāja sukhaṃ tava niveśane ||
ajñātavāsam uṣitā garbhavāsa iva prajāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अर्जुनarjunaArjuna
उवाचuvācasaid
yawho
एषeṣathis
बल्लवोballavoform ballavo
ब्रूतेbrūteform brūte
सूदस्sūdasform sūdas
तवtavayour, of you
नराधिपnarādhipaman, husband
एषeṣathis
भीमोbhīmoBhima
महाबाहुर्mahābāhurarm, great
भीमवेगपराक्रमःbhīmavegaparākramaḥBhima
एषeṣathis
क्रोधवशान्krodhavaśānform krodhavaśān
हत्वाhatvāhaving killed
पर्वतेparvateform parvate
गन्धमादनेgandhamādaneform gandhamādane
सौगन्धिकानिsaugandhikāniform saugandhikāni
दिव्यानिdivyānidivine
कृष्णार्थेkṛṣṇārtheKrishna; Draupadi
समुपाहरत्samupāharatform samupāharat
गन्धर्वgandharvagandharva
एषeṣathis
वैvaiindeed
हन्ताhantāto strike, to kill
कीचकानांkīcakānāṃKichaka
दुरात्मनाम्durātmanāmform durātmanām
व्याघ्रान्vyāghrānform vyāghrān
ऋक्षान्ṛkṣānform ṛkṣān
वराहांश्varāhāṃśform varāhāṃś
caand
हतवान्hatavānform hatavān
स्त्रीपुरेstrīpurewoman
तवtavayour, of you
यश्yaśform yaś
चासीद्cāsīdform cāsīd
अश्वबन्धस्aśvabandhashorse
तेtethey; to you
नकुलोnakuloNakula
ऽयं'yaṃthis
परंतपःparaṃtapaḥscourge of enemies
गोसंख्यःgosaṃkhyaḥcow
सहदेवश्sahadevaśSahadeva, god
caand
माद्रीपुत्रौmādrīputrauthe two sons of Madri
महारथौmahārathaugreat, chariot
शृङ्गारवेषाभरणौśṛṅgāraveṣābharaṇauform śṛṅgāraveṣābharaṇau
रूपवन्तौrūpavantauform rūpavantau
यशस्विनौyaśasvinauform yaśasvinau
नानारथसहस्राणांnānārathasahasrāṇāṃchariot
समर्थौsamarthaupurpose, task
पुरुषर्षभौpuruṣarṣabhauform puruṣarṣabhau
एषाeṣāform eṣā
पद्मपलाशाक्षीpadmapalāśākṣīform padmapalāśākṣī
सुमध्याsumadhyāform sumadhyā
चारुहासिनीcāruhāsinībeautiful
सैरन्ध्रीsairandhrīSairandhri
द्रौपदीdraupadīDraupadi
राजन्rājanO king
यत्कृतेyatkṛteform yatkṛte
कीचकाkīcakāKichaka
हताःhatāḥkilled
अर्जुनोarjunoArjuna
ऽहं'haṃI
महाराजmahārājaO great king
व्यक्तंvyaktaṃform vyaktaṃ
तेtethey; to you
श्रोत्रम्śrotramform śrotram
आगतःāgataḥhaving come
भीमाद्bhīmādform bhīmād
अवरजःavarajaḥform avarajaḥ
पार्थोpārthoPartha
यमाभ्यांyamābhyāṃform yamābhyāṃ
चापिcāpiand also
पूर्वजःpūrvajaḥformer, elder
उषिताःuṣitāḥform uṣitāḥ
स्मsmaindeed
महाराजmahārājaO great king
सुखंsukhaṃhappiness, easily
तवtavayour, of you
निवेशनेniveśanein the dwelling
अज्ञातवासम्ajñātavāsamunrecognized, to know
उषिताuṣitāform uṣitā
गर्भवासgarbhavāsaform garbhavāsa
इवivalike, as
प्रजाःprajāḥform prajāḥ
अनुवाद

Arjuna said: 'The one who calls himself Ballava, your cook, O lord of men, is great-armed Bhima, terrible in speed and valor. On Mount Gandhamadana, overpowering his enemies in wrath, he brought the divine saugandhika flowers for Krishna. He too is the slayer of the gandharva and of the wicked Kichakas; he killed tigers, bears, and boars in your women's quarters. The one who was your horse-keeper is Nakula, O scourge of enemies; and the one who kept count of the cows is Sahadeva. These sons of Madri are great charioteers, handsome and renowned, adorned with fine dress and ornaments, able to command a thousand different chariots. This lotus-eyed, slender-waisted, sweetly smiling Sairandhri is Draupadi, O king; it was for her sake that the Kichakas were killed. And I am Arjuna, great king; surely my name has already reached your ears. I am Partha, younger brother of Bhima and elder of the twin brothers. We have lived happily in your house, having completed our time unrecognized, like beings dwelling in the womb.'

संस्करण

fd6cb0712d66 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:42:56 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से