महाभारत
Bhagavad-yāna (103) (The Embassy of Krishna to the Kurus, Chapters 71-137)5.103.11-15
4705 / 15823
महाभारत · 5.103.11-15
देवनागरी

असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम् ॥
मयापि सुमहत् कर्म कृतं दैतेयविग्रहे ॥
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश् च विवस्वान् रोचनामुखः ॥
प्रसभः कालकाक्षश् च मयापि दितिजा हताः ॥
यत् तु ध्वजस्थानगतो यत्नात् परिचराम्य् अहम् ॥
वहामि चैवानुजं ते तेन माम् अवमन्यसे ॥
को ऽन्यो भारसहो ह्य् अस्ति को ऽन्यो ऽस्ति बलवत्तरः ॥
मया यो ऽहं विशिष्टः सन् वहामीमं सबान्धवम् ॥
अवज्ञाय तु यत् ते ऽहं भोजनाद् व्यपरोपितः ॥
तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश् चास्माच् च वासव ॥

लिप्यंतरण (IAST)

asahyaṃ sarvabhūtānāṃ mamāpi vipulaṃ balam ||
mayāpi sumahat karma kṛtaṃ daiteyavigrahe ||
śrutaśrīḥ śrutasenaś ca vivasvān rocanāmukhaḥ ||
prasabhaḥ kālakākṣaś ca mayāpi ditijā hatāḥ ||
yat tu dhvajasthānagato yatnāt paricarāmy aham ||
vahāmi caivānujaṃ te tena mām avamanyase ||
ko 'nyo bhārasaho hy asti ko 'nyo 'sti balavattaraḥ ||
mayā yo 'haṃ viśiṣṭaḥ san vahāmīmaṃ sabāndhavam ||
avajñāya tu yat te 'haṃ bhojanād vyaparopitaḥ ||
tena me gauravaṃ naṣṭaṃ tvattaś cāsmāc ca vāsava ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
असह्यंasahyaṃunbearable; insurmountable
सर्वभूतानांsarvabhūtānāṃof all beings; of all living creatures
ममापिmamāpiI too have; mine also
विपुलंvipulaṃvast; immense; extensive
बलम्balamstrength; power
मयापिmayāpiby me also; and by me
सुमहत्sumahatvery great; immense
कर्मkarmadeed; action
कृतंkṛtaṃdone; accomplished
दैतेयविग्रहेdaiteyavigrahein the battle with the Daityas; in the clash with the demons
श्रुतश्रीःśrutaśrīḥShrutashri; he whose glory is renowned
श्रुतसेनश्śrutasenaśShrutasena; he whose army is renowned
caand; also
विवस्वान्vivasvānVivasvan; the radiant one
रोचनामुखःrocanāmukhaḥRochanamukha; the bright-faced one
प्रसभःprasabhaḥPrasabha; the mighty one
कालकाक्षश्kālakākṣaśKalakaksha; the dark-eyed one
caand; also
मयापिmayāpiby me also; and by me
दितिजाditijāsons of Diti; the Daityas
हताःhatāḥslain; struck down; vanquished
यत्yatsince; because
तुtuindeed; but
ध्वजस्थानगतोdhvajasthānagatostationed upon the banner; placed on the flag
यत्नात्yatnātwith effort; diligently
परिचराम्य्paricarāmyI serve; I attend upon
अहम्ahamI; I myself
वहामिvahāmiI carry; I bear
चैवानुजंcaivānujaṃand the younger brother; and also the younger brother
तेteyour; belonging to you
तेनtenaby that; for that reason
माम्māmme; to me
अवमन्यसेavamanyaseyou disregard; you consider me inferior
कोkowho; which
ऽन्यो'nyoother; another
भारसहोbhārasahoable to bear weight; capable of carrying a burden
ह्य्hyindeed; truly
अस्तिastithere is; exists
कोkowho; which
ऽन्यो'nyoother; another
ऽस्ति'stiexists; there is
बलवत्तरःbalavattaraḥstronger; more powerful
मयाmayāby me; by myself
योyowho; the one who
ऽहं'haṃI; I myself
विशिष्टःviśiṣṭaḥsuperior; distinguished
सन्sanbeing; being so
वहामीमंvahāmīmaṃI carry this one; I bear him
सबान्धवम्sabāndhavamalong with his kinsmen; together with his relatives
अवज्ञायavajñāyadisregarding; showing no honor
तुtuindeed; but
यत्yatthat; because
तेteby you; from you
ऽहं'haṃI; I myself
भोजनाद्bhojanādfrom food; from the prey
व्यपरोपितःvyaparopitaḥexcluded; deprived
तेनtenaby that; for that
मेmemine; of mine
गौरवंgauravaṃhonor; dignity
नष्टंnaṣṭaṃlost; destroyed
त्वत्तश्tvattaśfrom you; because of you
चास्माच्cāsmācand from this; and because of it
caand; also
वासवvāsavaO Vasava; O Indra
अनुवाद

And some have two heads, some five, and some seven faces. All of them possess enormous bodies resembling mountains stretching over the earth. Millions and tens of millions of them are, in truth, uncountable, even among those belonging to a single lineage. But listen as I name a few of the most renowned among them: Vasuki, Takshaka, Karkotaka, Dhananjaya, Kaliya, Nahusha, Ashvatara, Vakyakunda, Mani, Apurana, Khaga, Vamana, Elapatra, Kukura, Kukuna, Aryaka, Nandaka, Kalasha, Potaka, Kalilasaka, Pinjaraka, Airavata, Sumanmukha, Dadhimukha, Shankha, Nanda, Upanandaka, Apta, Kotaraka, Shikhi, Nishthuraka, Tittiri, Hastibhadra, Kumuda, Mailapindaka, the two Padmas, Pundarika, Pushpa, Mudgaraparnaka, Karavira, Pitharaka, Sambhritta, Vritta, Pindara, Vilvapatra, Mushikada, Sirishaka, Dilipa, Shankhashirsha, Jyotishka, Aparajita, Kauravya, Dhritarashtra, Kuhara, Krishaka, Virajas, Dharana, Savahu, Mukhara, Jaya, Vidhira, Andha, Visundi, Virasa, and Sarasa.

संस्करण

9f15c42c8d94 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 5:30:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से