महाभारत
Bhagavad-yāna (117) (The Embassy of Krishna to the Kurus, Chapters 71-137)5.117.16-20
4776 / 15823
महाभारत · 5.117.16-20
देवनागरी

प्रतिगृह्णामि ते कन्याम् एकपुत्रफलाय वै ॥
अश्वाश् चाश्रमम् आसाद्य तिष्ठन्तु मम सर्वशः ॥
स तया रममाणो ऽथ विश्वामित्रो महाद्युतिः ॥
आत्मजं जनयाम् आस माधवीपुत्रम् अष्टकम् ॥
जातमात्रं सुतं तं च विश्वामित्रो महाद्युतिः ॥
संयोज्यार्थैस् तथा धर्मैर् अश्वैस् तैः समयोजयत् ॥
अथाष्टकः पुरं प्रायात् तदा सोमपुरप्रभम् ॥
निर्यात्य कन्यां शिष्याय कौशिको ऽपि वनं ययौ ॥
गालवो ऽपि सुपर्णेन सह निर्यात्य दक्षिणाम् ॥
मनसाभिप्रतीतेन कन्याम् इदम् उवाच ह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

pratigṛhṇāmi te kanyām ekaputraphalāya vai ||
aśvāś cāśramam āsādya tiṣṭhantu mama sarvaśaḥ ||
sa tayā ramamāṇo 'tha viśvāmitro mahādyutiḥ ||
ātmajaṃ janayām āsa mādhavīputram aṣṭakam ||
jātamātraṃ sutaṃ taṃ ca viśvāmitro mahādyutiḥ ||
saṃyojyārthais tathā dharmair aśvais taiḥ samayojayat ||
athāṣṭakaḥ puraṃ prāyāt tadā somapuraprabham ||
niryātya kanyāṃ śiṣyāya kauśiko 'pi vanaṃ yayau ||
gālavo 'pi suparṇena saha niryātya dakṣiṇām ||
manasābhipratītena kanyām idam uvāca ha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रतिगृह्णामिpratigṛhṇāmiI accept; I take
तेtefrom you; your
कन्याम्kanyāmdaughter; maiden
एकपुत्रफलायekaputraphalāyafor the fruit of a single son; for the begetting of one son
वैvaiindeed; verily
अश्वाश्aśvāśhorses; steeds
चाश्रमम्cāśramamand the hermitage; to the hermitage
आसाद्यāsādyahaving reached; having arrived at
तिष्ठन्तुtiṣṭhantulet them remain; let them stay
ममmamawith me; mine
सर्वशःsarvaśaḥentirely; on every side
sahe; this one
तयाtayāwith her; by her
रममाणोramamāṇodelighting; taking pleasure
ऽथ'thathen; after that
विश्वामित्रोviśvāmitroVishvamitra; the sage Vishvamitra
महाद्युतिःmahādyutiḥof great splendor; possessed of great radiance
आत्मजंātmajaṃa son; his own child
जनयाम्janayāmbegot; produced
आसāsadid; accomplished
माधवीपुत्रम्mādhavīputramthe son of Madhavi; born of Madhavi
अष्टकम्aṣṭakamAshtaka; the son Ashtaka
जातमात्रंjātamātraṃjust born; immediately after birth
सुतंsutaṃson; offspring
तंtaṃthat; him
caand; also
विश्वामित्रोviśvāmitroVishvamitra; the sage Vishvamitra
महाद्युतिःmahādyutiḥof great splendor; possessed of great radiance
संयोज्यार्थैस्saṃyojyārthaishaving joined with riches; having endowed with wealth
तथाtathāthus; in this way
धर्मैर्dharmairwith dharmas; with righteous duties
अश्वैस्aśvaiswith horses; with steeds
तैःtaiḥwith those; by them
समयोजयत्samayojayatjoined; endowed
अथाष्टकःathāṣṭakaḥthen Ashtaka; after that Ashtaka
पुरंpuraṃcity; stronghold; fortified place
प्रायात्prāyātset out; departed
तदाtadāthen; at that time
सोमपुरप्रभम्somapuraprabhamshining like Somapura; resembling the city of Soma
निर्यात्यniryātyahaving returned; having handed back
कन्यांkanyāṃdaughter; maiden
शिष्यायśiṣyāyato the disciple; to his disciple
कौशिकोkauśikoKaushika; Vishvamitra
ऽपि'pieven; also
वनंvanaṃforest; grove
ययौyayauwent; set forth
गालवोgālavoGalava; the sage Galava
ऽपि'pieven; also
सुपर्णेनsuparṇenawith Suparna; with Garuda
सहsahatogether with; along with
निर्यात्यniryātyahaving delivered; having handed over
दक्षिणाम्dakṣiṇāmthe dakshina; the teacher's fee
मनसाभिप्रतीतेनmanasābhipratītenawith a contented mind; with a heart full of joy
कन्याम्kanyāmdaughter; maiden
इदम्idamthis; this very
उवाचuvācasaid; spoke
haindeed; verily
अनुवाद

"'I accept this maiden from you for the fruit of one son. And let the horses, once they reach my hermitage, all remain with me.' Then Vishvamitra of great splendor took his pleasure with her and begot a son, the son of Madhavi, Ashtaka. Vishvamitra of great splendor, immediately after the birth, endowed this son with riches, with dharma, and with those horses. Then Ashtaka set out for a city shining like Somapura; and Kaushika, having returned the maiden to his disciple, went into the forest. And Galava, together with Suparna, having delivered the dakshina, with a heart full of joy, spoke these words to the maiden."

संस्करण

a1fb1ee1f935 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 5:35:25 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से