महाभारत
Sainya-niryāṇa (153) (The Departure of the Armies, Chapters 151-160)5.153.16-20
5032 / 15823
महाभारत · 5.153.16-20
देवनागरी

भीष्म उवाच
एवम् एतन् महाबाहो यथा वदसि भारत ॥
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः ॥
अपि चैव मय श्रेयो वाच्यं तेषां नराधिप ॥
योद्धव्यं तु तवार्थाय यथा स समयः कृतः ॥
न तु पश्यामि योद्धारम् आत्मनः सदृशं भुवि ॥
ऋते तस्मान् नरव्याघ्रात् कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् ॥
स हि वेद महाबाहुर् दिव्यान्य् अस्त्राणि सर्वशः ॥
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः ॥
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यम् इदं जगत् ॥
कुर्यां शस्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
evam etan mahābāho yathā vadasi bhārata ||
yathaiva hi bhavanto me tathaiva mama pāṇḍavāḥ ||
api caiva maya śreyo vācyaṃ teṣāṃ narādhipa ||
yoddhavyaṃ tu tavārthāya yathā sa samayaḥ kṛtaḥ ||
na tu paśyāmi yoddhāram ātmanaḥ sadṛśaṃ bhuvi ||
ṛte tasmān naravyāghrāt kuntīputrād dhanaṃjayāt ||
sa hi veda mahābāhur divyāny astrāṇi sarvaśaḥ ||
na tu māṃ vivṛto yuddhe jātu yudhyeta pāṇḍavaḥ ||
ahaṃ sa ca kṣaṇenaiva nirmanuṣyam idaṃ jagat ||
kuryāṃ śastrabalenaiva sasurāsurarākṣasam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीष्मbhīṣmaBhishma; grandfather Bhishma
उवाचuvācasaid; spoke
एवम्evamso; even so
एतन्etanthis; such is
महाबाहोmahābāhoO mighty-armed one; O strong-armed one
यथाyathāas; just as
वदसिvadasiyou say; you speak; you declare
भारतbhārataO Bharata; descendant of Bharata
यथैवyathaivajust as; in the same way
हिhiindeed; for
भवन्तोbhavantoyou; your honored selves
मेmeto me; mine
तथैवtathaivaso too; just as much
ममmamato me; mine
पाण्डवाःpāṇḍavāḥthe Pandavas; the sons of Pandu
अपिapieven; also
चैवcaivaand also; and indeed
मयmayaby me; from my side
श्रेयोśreyogood; the best course
वाच्यंvācyaṃmust be spoken; ought to be said
तेषांteṣāṃtheir; for them
नराधिपnarādhipaO lord of men; king of men
योद्धव्यंyoddhavyaṃmust be fought; ought to fight; battle is to be waged
तुtubut; yet
तवार्थायtavārthāyafor your sake; for your cause
यथाyathāas; just as
sahe; this one
समयःsamayaḥterm; condition
कृतःkṛtaḥwas made; was set
nanot; no
तुtubut; yet
पश्यामिpaśyāmiI see; I find
योद्धारम्yoddhārama warrior; a fighter
आत्मनःātmanaḥfor myself; my own
सदृशंsadṛśaṃequal to; matching
भुविbhuvion earth; in the world; on the ground
ऋतेṛtewithout; except
तस्मान्tasmānbesides that; except that one
नरव्याघ्रात्naravyāghrātthe tiger among men; the foremost of men
कुन्तीपुत्राद्kuntīputrādson of Kunti; from the Kaunteya
धनंजयात्dhanaṃjayātfrom Dhananjaya; from Arjuna
sahe; this one
हिhiindeed; for
वेदvedaknows; understands
महाबाहुर्mahābāhurthe mighty-armed one; the strong-armed one
दिव्यान्य्divyānydivine; celestial
अस्त्राणिastrāṇiweapons; arms; celestial weapons
सर्वशःsarvaśaḥeverywhere; in every respect
nanot; no
तुtubut; yet
मांmāṃme; myself
विवृतोvivṛtoopenly; without shield
युद्धेyuddhein battle; in combat
जातुjātuever; never
युध्येतyudhyetawould fight; would do battle
पाण्डवःpāṇḍavaḥthe Pandava; the son of Pandu
अहंahaṃI; I myself
sahe; this one
caand; also
क्षणेनैवkṣaṇenaivain a single moment; in an instant
निर्मनुष्यम्nirmanuṣyamdevoid of men; emptied of people
इदंidaṃthis; these
जगत्jagatworld; universe
कुर्यांkuryāṃI could make; I might render
शस्त्रबलेनैवśastrabalenaivaby the force of weapons; by the might of arms
ससुरासुरराक्षसम्sasurāsurarākṣasamtogether with its gods, asuras and rakshasas; with all its suras, asuras and rakshasas
अनुवाद

Bhishma said: "It is so, O mighty-armed one, as you say, O Bharata. Just as you are dear to me, so too are the Pandavas dear to me. And yet, O lord of men, I must speak what will be for their good; but I shall fight for your sake, as the condition was made. I see no warrior on earth equal to myself, except that tiger among men, Dhananjaya, son of Kunti. That mighty-armed one knows all the divine weapons, but the Pandava will never fight me openly in battle. He and I, in a single moment, could by the force of arms render this world devoid of men, together with its gods, asuras and rakshasas.

संस्करण

8df58d122da5 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 6:17:52 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से