महाभारत
Sainya-niryāṇa (155) (The Departure of the Armies, Chapters 151-160)5.155.6-10
5044 / 15823
महाभारत · 5.155.6-10
देवनागरी

शार्ङ्गं तु वैष्णवं प्राहुर् दिव्यं तेजोमयं धनुः ॥
धारयाम् आस यत् कृष्णः परसेनाभयावहम् ॥
गाण्डीवं पावकाल् लेभे खाण्डवे पाकशासनिः ॥
द्रुमाद् रुक्मी महातेजा विजयं प्रत्यपद्यत ॥
संछिद्य मौरवान् पाशान् निहत्य मुरम् ओजसा ॥
निर्जित्य नरकं भौमम् आहृत्य मणिकुण्डले ॥
षोडश स्त्रीसहस्राणि रत्नानि विविधानि च ॥
प्रतिपेदे हृषीकेशः शार्ङ्गं च धनुर् उत्तमम् ॥
रुक्मी तु विजयं लब्ध्वा धनुर् मेघसमस्वनम् ॥
विभीषयन्न् इव जगत् पाण्डवान् अभ्यवर्तत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śārṅgaṃ tu vaiṣṇavaṃ prāhur divyaṃ tejomayaṃ dhanuḥ ||
dhārayām āsa yat kṛṣṇaḥ parasenābhayāvaham ||
gāṇḍīvaṃ pāvakāl lebhe khāṇḍave pākaśāsaniḥ ||
drumād rukmī mahātejā vijayaṃ pratyapadyata ||
saṃchidya mauravān pāśān nihatya muram ojasā ||
nirjitya narakaṃ bhaumam āhṛtya maṇikuṇḍale ||
ṣoḍaśa strīsahasrāṇi ratnāni vividhāni ca ||
pratipede hṛṣīkeśaḥ śārṅgaṃ ca dhanur uttamam ||
rukmī tu vijayaṃ labdhvā dhanur meghasamasvanam ||
vibhīṣayann iva jagat pāṇḍavān abhyavartata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शार्ङ्गंśārṅgaṃSharnga; the bow Sharnga
तुtuindeed; but
वैष्णवंvaiṣṇavaṃbelonging to Vishnu; Vaishnava
प्राहुर्prāhurthey call; they say
दिव्यंdivyaṃdivine; celestial
तेजोमयंtejomayaṃcomposed of splendor; fiery-bright
धनुःdhanuḥbow; the bow-weapon; Gandiva
धारयाम्dhārayāmcarried; held
आसāsawas; did
यत्yatwhich; that
कृष्णःkṛṣṇaḥKrishna; Vasudeva
परसेनाभयावहम्parasenābhayāvahamstriking fear into the enemy army; terrifying the foe's forces
गाण्डीवंgāṇḍīvaṃGandiva; the bow Gandiva; Arjuna's bow
पावकाल्pāvakālfrom Pavaka; from Agni
लेभेlebheobtained; received
खाण्डवेkhāṇḍavein Khandava; in the Khandava forest
पाकशासनिःpākaśāsaniḥconqueror of Paka; Arjuna
द्रुमाद्drumādfrom Druma; from the celestial Druma
रुक्मीrukmīRukmi; king Rukmi
महातेजाmahātejāof great splendor; endowed with great power
विजयंvijayaṃvictory; success
प्रत्यपद्यतpratyapadyataaccepted; received
संछिद्यsaṃchidyacutting; severing; slicing through
मौरवान्mauravānbelonging to Mura; Mura's
पाशान्pāśānsnares; bonds; fetters
निहत्यnihatyahaving slain; having killed
मुरम्muramMura; the demon Mura
ओजसाojasāby his might; by his strength
निर्जित्यnirjityahaving conquered; having overcome
नरकंnarakaṃhell; tormenting state
भौमम्bhaumamBhauma; the earthly Naraka
आहृत्यāhṛtyahaving brought; having obtained; having taken
मणिकुण्डलेmaṇikuṇḍalejeweled earrings; gem-studded earrings; radiant earrings
षोडशṣoḍaśasixteen; numbering sixteen
स्त्रीसहस्राणिstrīsahasrāṇithousands of women; thousands of maidens
रत्नानिratnānijewels; treasures
विविधानिvividhānivarious; manifold
caand; also
प्रतिपेदेpratipedeobtained; received
हृषीकेशःhṛṣīkeśaḥHrishikesha; Krishna; lord of the senses
शार्ङ्गंśārṅgaṃSharnga; the bow Sharnga
caand; also
धनुर्dhanurbow; the bow-weapon
उत्तमम्uttamamsupreme; the best
रुक्मीrukmīRukmi; king Rukmi
तुtuindeed; but
विजयंvijayaṃvictory; success
लब्ध्वाlabdhvāhaving obtained; having received
धनुर्dhanurbow; the bow-weapon
मेघसमस्वनम्meghasamasvanamwith a roar like a cloud; resounding like a thundercloud
विभीषयन्न्vibhīṣayannfrightening; terrifying
इवivaas if; as though
जगत्jagatthe world; the universe
पाण्डवान्pāṇḍavāntoward the Pandavas; the Pandavas
अभ्यवर्ततabhyavartataadvanced toward; approached
अनुवाद

They call Sharnga the divine, splendor-filled bow of Vishnu; Krishna bore it, and it struck terror into enemy armies. The conqueror of Paka obtained Gandiva from Agni at Khandava, while the greatly splendorous Rukmi obtained Vijaya from Druma. Hrishikesha, having severed Mura's bonds, having slain Mura by his might, having conquered Bhauma Naraka, and having taken jeweled earrings, sixteen thousand women, and various treasures, also received the supreme bow Sharnga. Rukmi, having obtained the bow Vijaya, which resounded like a thundercloud, advanced toward the Pandavas as if to terrify the world.

संस्करण

087f1d23e813 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 6:17:52 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से