महाभारत
Saṃśaptaka-vadha-parva (rudhira-nadī, dvandva-yuddha, abhimanyu-parākrama): The River of Blood, Duels, and Abhimanyu's Valor7.13.53–56
6137 / 15823
महाभारत · 7.13.53–56
देवनागरी

स पौरवरथस्येषाम् आप्लुत्य सहसा नदन् ॥
पौरवं रथम् आस्थाय केशपक्षे परामृशत् ॥
जघानास्य पदा सूतम् असिनापातयद् ध्वजम् ॥
विक्षोभ्याम्भोनिधिं तार्क्ष्यस् तं नागम् इव चाक्षिपत् ॥
तम् आकलितकेशान्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥
उक्षाणम् इव सिंहेन पात्यमानम् अचेतनम् ॥
तम् आर्जुनिवशं प्राप्तं कृष्यमाणम् अनाथवत् ॥
पौरवं पतितं दृष्ट्वा नामृष्यत जयद्रथः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa pauravarathasyeṣām āplutya sahasā nadan ||
pauravaṃ ratham āsthāya keśapakṣe parāmṛśat ||
jaghānāsya padā sūtam asināpātayad dhvajam ||
vikṣobhyāmbhonidhiṃ tārkṣyas taṃ nāgam iva cākṣipat ||
tam ākalitakeśāntaṃ dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ ||
ukṣāṇam iva siṃhena pātyamānam acetanam ||
tam ārjunivaśaṃ prāptaṃ kṛṣyamāṇam anāthavat ||
pauravaṃ patitaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyata jayadrathaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सःsaḥhe [Abhimanyu]; that one
पौरवरथस्यpauravarathasyaof Paurava's chariot; [at] Paurava's chariot
ईषाम्īṣāmthe pole [shaft]; [onto the] shaft
आप्लुत्यāplutyahaving leapt [flown]; having sprung
सहसाsahasāswiftly [at once]; in an instant
नदन्nadanshouting [roaring]; raising a war cry
पौरवम्pauravam[onto] Paurava's; Paurava's
रथम्rathamchariot; [his] chariot
आस्थायāsthāyahaving mounted [climbed onto]; having stepped onto
केशपक्षेkeśapakṣeby the lock of hair [by the locks]; [by the] hair
परामृशत्parāmṛśatseized [grasped]; grasped
जघानjaghānakilled [struck down]; smote
अस्यasyahis [Paurava's]; [of] him
पदाpadāwith his foot; [with] his foot
सूतम्sūtamthe charioteer; charioteer
असिनाasināwith a sword; [with] his blade
अपातयत्apātayatcast down [felled]; brought down
ध्वजम्dhvajambanner; standard
विक्षोभ्यvikṣobhyahaving stirred up [roiled]; having troubled
अम्भोनिधिम्ambhonidhimthe ocean [treasury of waters]; [the] sea depths
तार्क्ष्यःtārkṣyaḥTarkshya [Garuda]; [the eagle] Garuda
तम्tamhim [Paurava]; that one
नागम्nāgama serpent [naga]; [as] a serpent
इवivaas if; as
चाक्षिपत्cākṣipatflung [hurled away]; flung away
तम्tamhim [Paurava]; that one
आकलितकेशान्तम्ākalitakeśāntamwith disheveled hair [dragged by the locks]; dragged by the hair
ददृशुःdadṛśuḥbeheld [saw]; saw
सर्वपार्थिवाःsarvapārthivāḥall the kings; [all] the lords
उक्षाणम्ukṣāṇama bull; [as] a bull
इवivaas if; as
सिंहेनsiṃhenaby a lion; [as] by a lion
पात्यमानम्pātyamānambeing felled [thrown down]; being brought down
अचेतनम्acetanamsenseless [unconscious]; bereft of sense
तम्tamhim [Paurava]; that one
आर्जुनिवशम्ārjunivaśaminto the power of Arjuna's son; under Abhimanyu's dominion
प्राप्तम्prāptamfallen [brought]; already brought
कृष्यमाणम्kṛṣyamāṇambeing dragged [hauled]; being hauled
अनाथवत्anāthavatas if helpless [wretched]; like one helpless
पौरवम्pauravamPaurava; Paurava
पतितम्patitamfallen [struck down]; struck down
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen; having beheld
nanot; [not] at all
अमृष्यतamṛṣyata[did not] endure [bear]; [could not] bear
जयद्रथःjayadrathaḥJayadratha; [king] Jayadratha
अनुवाद

He [Abhimanyu], having sprung in an instant onto the pole of Paurava's chariot, shouting, mounted Paurava's chariot and seized him by the hair; striking down his charioteer with his foot, he felled the banner with his sword, and flung him [Paurava] away, as Tarkshya [Garuda], having roiled the ocean, seizes and flings away a serpent. All the kings beheld him [Paurava], his hair disheveled, being brought down senseless, as a bull by a lion. Having seen Paurava struck down, dragged along like one helpless, already brought under Abhimanyu's dominion, Jayadratha could not bear it.

संस्करण

90b5e605a2c6 · प्रकाशित 19 जुल॰ 2026, 3:00:03 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से