महाभारत
Saṃśaptaka-vadha-parva (vṛṣaka-acala-vadha) (The Deaths of Vṛṣaka and Acala)7.29.37–41
6388 / 15823
महाभारत · 7.29.37–41
देवनागरी

ते ऽर्जुनेन शरा मुक्ताः कङ्कपत्रास् तनुच्छिदः ॥
शलभा इव संपेतुः संवृण्वाना दिशो दश ॥
तुरगं रथिनं नागं पदातिम् अपि मारिष ॥
विनिर्भिद्य क्षितिं जग्मुर् वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥
न च द्वितीयं व्यसृजत् कुञ्जराश्वनरेषु सः ॥
पृथग् एकशरारुग्णा निपेतुस् ते गतासवः ॥
हतैर् मनुष्यैस् तुरगैश् च सर्वतः; शराभिवृष्टैर् द्विरदैश् च पातितैः ॥
तदा श्वगोमायुबडाभिनादितं; विचित्रम् आयोधशिरो बभूव ह ॥
पिता सुतं त्यजति सुहृद्वरं सुहृत्; तथैव पुत्रः पितरं शरातुरः ॥
स्वरक्षणे कृतमतयस् तदा जनास्; त्यजन्ति वाहान् अपि पार्थपीडिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

te 'rjunena śarā muktāḥ kaṅkapatrās tanucchidaḥ ||
śalabhā iva saṃpetuḥ saṃvṛṇvānā diśo daśa ||
turagaṃ rathinaṃ nāgaṃ padātim api māriṣa ||
vinirbhidya kṣitiṃ jagmur valmīkam iva pannagāḥ ||
na ca dvitīyaṃ vyasṛjat kuñjarāśvanareṣu saḥ ||
pṛthag ekaśarārugṇā nipetus te gatāsavaḥ ||
hatair manuṣyais turagaiś ca sarvataḥ; śarābhivṛṣṭair dviradaiś ca pātitaiḥ ||
tadā śvagomāyubaḍābhināditaṃ; vicitram āyodhaśiro babhūva ha ||
pitā sutaṃ tyajati suhṛdvaraṃ suhṛt; tathaiva putraḥ pitaraṃ śarāturaḥ ||
svarakṣaṇe kṛtamatayas tadā janās; tyajanti vāhān api pārthapīḍitāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तेtethose; those
अर्जुनेनarjunenaby Arjuna; by Arjuna
शराःśarāḥarrows; arrows
मुक्ताःmuktāḥreleased [loosed]; loosed
कङ्कपत्राःkaṅkapatrāḥfeathered with heron plumes; [with] heron-feathers
तनुच्छिदःtanucchidaḥrending flesh [piercing bodies]; rending flesh
शलभाः इवśalabhāḥ ivalike locusts; like locusts
संपेतुःsaṃpetuḥfell [swarmed]; swarmed
संवृण्वानाःsaṃvṛṇvānāḥcovering [blanketing]; blanketing
दिशः दशdiśaḥ daśathe ten directions [all quarters]; all ten directions
तुरगम्turagama horse; a horse
रथिनम्rathinama chariot-warrior; a chariot-warrior
नागम्nāgaman elephant; an elephant
पदातिम्padātima foot-soldier; a foot-soldier
अपिapialso [and]; and
मारिषmāriṣaO worthy one; O worthy one
विनिर्भिद्यvinirbhidyapiercing through [boring through]; boring through
क्षितिम्kṣitim[into] the earth; into the earth
जग्मुःjagmuḥwent [passed]; passed
वल्मीकम् इवvalmīkam ivalike [into] an anthill; like into an anthill
पन्नगाःpannagāḥsnakes; snakes
nanot; not
caand; —
द्वितीयम्dvitīyama second [time]; a second [arrow]
व्यसृजत्vyasṛjatlet fly [loosed]; loosed
कुञ्जराश्वनरेषुkuñjarāśvanareṣuat elephants, horses, and men; at elephants, horses, and men
सःsaḥhe; he
पृथक्pṛthakseparately [each]; each
एकशरारुग्णाःekaśarārugṇāḥstruck down by a single arrow; struck down by a single arrow
निपेतुःnipetuḥfell [dropped]; dropped
तेtethose; they
गतासवःgatāsavaḥbereft of life [lifeless]; lifeless
हतैःhataiḥwith the slain [killed]; with the slain
मनुष्यैःmanuṣyaiḥmen [warriors]; warriors
तुरगैःturagaiḥwith horses; with horses
caand; —
सर्वतःsarvataḥeverywhere [on all sides]; everywhere
शराभिवृष्टैःśarābhivṛṣṭaiḥshowered with arrows; showered with arrows
द्विरदैःdviradaiḥwith elephants; with elephants
caand; —
पातितैःpātitaiḥfallen [brought down]; brought down
तदाtadāthen; then
श्वगोमायुबडाभिनादितम्śvagomāyubaḍābhināditamresounding with dogs, jackals, and crows; resounding with dogs, jackals, and crows
विचित्रम्vicitramstrange [weird]; weirdly wondrous
आयोधशिरःāyodhaśiraḥthe field of battle [brow of war]; the brow of battle
बभूवbabhūvabecame; became
haindeed [verily]; —
पिताpitāfather; father
सुतम्sutamson; son
त्यजतिtyajatiabandons [forsakes]; abandons
सुहृद्वरम्suhṛdvaramhis dearest friend; [that] dearest friend
सुहृत्suhṛtfriend; [and] friend
तथा एवtathā evalikewise [in the same way]; likewise
पुत्रःputraḥson; son
पितरम्pitaramfather; father
शरातुरःśarāturaḥtormented by arrows [wounded]; wounded
स्वरक्षणेsvarakṣaṇeon saving oneself; on saving [themselves]
कृतमतयःkṛtamatayaḥintent [with minds set on]; intent only on
तदाtadāthen; then
जनाःjanāḥpeople; people
त्यजन्तिtyajantiabandon [forsake]; abandon
वाहान्vāhāntheir mounts [horses, carriages]; [even their own] mounts
अपिapieven [and]; even
पार्थपीडिताःpārthapīḍitāḥharried by Partha [Arjuna]; harried by Partha
अनुवाद

Those arrows loosed by Arjuna, feathered with heron plumes, rending flesh, swarmed like locusts, blanketing all ten directions. A horse, a chariot-warrior, an elephant, and a foot-soldier too, O worthy one -- boring through them, the arrows passed into the earth, like snakes into an anthill. And he loosed no second arrow at elephants, horses, or men: each, struck down by a single arrow, fell lifeless. With slain warriors and horses everywhere, showered with arrows, and with elephants brought down, the brow of battle then became weirdly wondrous, resounding with dogs, jackals, and crows. A father abandons his son, his dearest friend; and a friend does the same; likewise a son, wounded, abandons his father; intent only on saving themselves, people then abandon even their own mounts, harried by Partha.

संस्करण

181ea9e8732e · प्रकाशित 19 जुल॰ 2026, 3:11:21 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से