तं विसृज्य रणे कर्णः पाञ्चालांस् त्वरितो ययौ ॥
रथेनातिपताकेन चन्द्रवर्णहयेन च ॥
तत्राक्रन्दो महान् आसीत् पाण्डवानां विशां पते ॥
दृष्ट्वा सेनापतिं यान्तं पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥
तत्राकरोन् महाराज कदनं सूतनन्दनः ॥
मध्यं गते दिनकरे चक्रवत् प्रचरन् प्रभुः ॥
भग्नचक्रै रथैः के चिच् छिन्नध्वजपताकिभिः ॥
ससूतैर् हतसूतैश् च भग्नाक्षैश् चैव मारिष ॥
ह्रियमाणान् अपश्याम पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥
तत्र तत्र च संभ्रान्ता विचेरुर् मत्तकुञ्जराः ॥
दवाग्निना परीताङ्गा यथैव स्युर् महावने ॥
भिन्नकुम्भा विरुधिराश् छिन्नहस्ताश् च वारणाः ॥
भिन्नगात्रवराश् चैव च्छिन्नवालाश् च मारिष ॥
छिन्नाभ्राणीव संपेतुर् वध्यमाना महात्मना ॥
अपरे त्रासिता नागा नाराचशततोमरैः ॥
तम् एवाभिमुखा यान्ति शलभा इव पावकम् ॥
अपरे निष्टनन्तः स्म व्यदृश्यन्त महाद्विपाः ॥
क्षरन्तः शोणितं गात्रैर् नगा इव जलप्लवम् ॥
उरश्छदैर् विमुक्ताश् च वालबन्धैश् च वाजिनः ॥
राजतैश् च तथा कांस्यैः सौवर्णैश् चैव भूषणैः ॥
हीना आस्तरणैश् चैव खलीनैश् च विवर्जिताः ॥
चामरैश् च कुथाभिश् च तूणीरैः पतितैर् अपि ॥
निहतैः सादिभिश् चैव शूरैर् आहवशोभिभिः ॥
अपश्याम रणे तत्र भ्राम्यमाणान् हयोत्तमान् ॥
प्रासैः खड्गैश् च संस्यूतान् ऋष्टिभिश् च नराधिप ॥
हययोधान् अपश्याम कञ्चुकोष्णीषधारिणः ॥
रथान् हेमपरिष्कारान् सुयुक्ताञ् जवनैर् हयैः ॥
भ्रममाणान् अपश्याम हतेषु रथिषु द्रुतम् ॥
भग्नाक्षकूबरान् कांश् चिच् छिन्नचक्रांश् च मारिष ॥
विपताकाध्वजांश् चान्याञ् छिन्नेषायुगबन्धुरान् ॥
विहीनान् रथिनस् तत्र धावमानान् समन्ततः ॥
सूर्यपुत्रशरैस् त्रस्तान् अपश्याम विशां पते ॥
विशस्त्रांश् च तथैवान्यान् सशस्त्रांश् च बहून् हतान् ॥
तावकाञ् जालसंछन्नान् उरोघण्टाविभूषितान् ॥
नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिर् अलंकृतान् ॥
पदातीन् अन्वपश्याम धावमानान् समन्ततः ॥
शिरांसि बाहून् ऊरूंश् च छिन्नान् अन्यांस् तथा युधि ॥
कर्णचापच्युतैर् बाणैर् अपश्याम विनाकृतान् ॥
महान् व्यतिकरो रौद्रो योधानाम् अन्वदृश्यत ॥
कर्णसायकनुन्नानां हतानां निशितैः शरैः ॥
ते वध्यमानाः समरे सूतपुत्रेण सृञ्जयाः ॥
तम् एवाभिमुखा यान्ति पतंगा इव पावकम् ॥
तं दहन्तम् अनीकानि तत्र तत्र महारथम् ॥
क्षत्रिया वर्जयाम् आसुर् युगान्ताग्निम् इवोल्बणम् ॥
हतशेषास् तु ये वीराः पाञ्चालानां महारथाः ॥
तान् प्रभग्नान् द्रुतान् कर्णः पृष्ठतो विकिरञ् शरैः ॥
अभ्यधावत तेजस्वी विशीर्णकवचध्वजान् ॥
तापयाम् आस तान् बाणैः सूतपुत्रो महारथः ॥
मध्यंदिनम् अनुप्राप्तो भूतानीव तमोनुदः ॥
taṃ visṛjya raṇe karṇaḥ pāñcālāṃs tvarito yayau ||
rathenātipatākena candravarṇahayena ca ||
tatrākrando mahān āsīt pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate ||
dṛṣṭvā senāpatiṃ yāntaṃ pāñcālānāṃ rathavrajān ||
tatrākaron mahārāja kadanaṃ sūtanandanaḥ ||
madhyaṃ gate dinakare cakravat pracaran prabhuḥ ||
bhagnacakrai rathaiḥ ke cic chinnadhvajapatākibhiḥ ||
sasūtair hatasūtaiś ca bhagnākṣaiś caiva māriṣa ||
hriyamāṇān apaśyāma pāñcālānāṃ rathavrajān ||
tatra tatra ca saṃbhrāntā vicerur mattakuñjarāḥ ||
davāgninā parītāṅgā yathaiva syur mahāvane ||
bhinnakumbhā virudhirāś chinnahastāś ca vāraṇāḥ ||
bhinnagātravarāś caiva cchinnavālāś ca māriṣa ||
chinnābhrāṇīva saṃpetur vadhyamānā mahātmanā ||
apare trāsitā nāgā nārācaśatatomaraiḥ ||
tam evābhimukhā yānti śalabhā iva pāvakam ||
apare niṣṭanantaḥ sma vyadṛśyanta mahādvipāḥ ||
kṣarantaḥ śoṇitaṃ gātrair nagā iva jalaplavam ||
uraśchadair vimuktāś ca vālabandhaiś ca vājinaḥ ||
rājataiś ca tathā kāṃsyaiḥ sauvarṇaiś caiva bhūṣaṇaiḥ ||
hīnā āstaraṇaiś caiva khalīnaiś ca vivarjitāḥ ||
cāmaraiś ca kuthābhiś ca tūṇīraiḥ patitair api ||
nihataiḥ sādibhiś caiva śūrair āhavaśobhibhiḥ ||
apaśyāma raṇe tatra bhrāmyamāṇān hayottamān ||
prāsaiḥ khaḍgaiś ca saṃsyūtān ṛṣṭibhiś ca narādhipa ||
hayayodhān apaśyāma kañcukoṣṇīṣadhāriṇaḥ ||
rathān hemapariṣkārān suyuktāñ javanair hayaiḥ ||
bhramamāṇān apaśyāma hateṣu rathiṣu drutam ||
bhagnākṣakūbarān kāṃś cic chinnacakrāṃś ca māriṣa ||
vipatākādhvajāṃś cānyāñ chinneṣāyugabandhurān ||
vihīnān rathinas tatra dhāvamānān samantataḥ ||
sūryaputraśarais trastān apaśyāma viśāṃ pate ||
viśastrāṃś ca tathaivānyān saśastrāṃś ca bahūn hatān ||
tāvakāñ jālasaṃchannān uroghaṇṭāvibhūṣitān ||
nānāvarṇavicitrābhiḥ patākābhir alaṃkṛtān ||
padātīn anvapaśyāma dhāvamānān samantataḥ ||
śirāṃsi bāhūn ūrūṃś ca chinnān anyāṃs tathā yudhi ||
karṇacāpacyutair bāṇair apaśyāma vinākṛtān ||
mahān vyatikaro raudro yodhānām anvadṛśyata ||
karṇasāyakanunnānāṃ hatānāṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
te vadhyamānāḥ samare sūtaputreṇa sṛñjayāḥ ||
tam evābhimukhā yānti pataṃgā iva pāvakam ||
taṃ dahantam anīkāni tatra tatra mahāratham ||
kṣatriyā varjayām āsur yugāntāgnim ivolbaṇam ||
hataśeṣās tu ye vīrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ ||
tān prabhagnān drutān karṇaḥ pṛṣṭhato vikirañ śaraiḥ ||
abhyadhāvata tejasvī viśīrṇakavacadhvajān ||
tāpayām āsa tān bāṇaiḥ sūtaputro mahārathaḥ ||
madhyaṃdinam anuprāpto bhūtānīva tamonudaḥ ||
Отпустив Накулу в бою, Карна быстро поехал к Панчалам на колеснице с великим стягом и конями цвета луны. Среди Пандавов, о владыка людей, поднялся великий вопль, когда они увидели, что полководец идёт на ряды колесниц Панчалов. Там сын возничего, могущественный, двигаясь словно колесо в полдень, устроил страшное избиение. Мы видели, как ряды колесниц Панчалов уносили: одни с разбитыми колёсами, отсечёнными знамёнами и стягами, с возницами или с убитыми возницами, с переломанными осями. Повсюду в смятении метались опьянённые слоны, словно в великом лесу животные, охваченные лесным пожаром. Слоны с разбитыми лбами, окровавленные, с отсечёнными хоботами, раздробленными членами и обрезанными хвостами падали под ударами великого Карны, как разорванные облака. Другие испуганные слоны, поражённые сотнями нарачей и томарами, шли прямо на него, как мотыльки в огонь; иные огромные слоны стонали, источая кровь телами, словно горы после ливня. В бою мы видели лучших коней, мечущихся без нагрудников, хвостовых ремней, серебряных, бронзовых и золотых украшений, без попон, уздечек, чамар и ковров, с упавшими колчанами и с убитыми храбрыми всадниками, украшавшими бой. Мы видели конных воинов в панцирях и тюрбанах, прошитых прасами, мечами и ришти; видели золотом украшенные колесницы с быстрыми конями, которые метались без убитых колесничих. Одни ратхи были с разбитыми осями и кузовами, другие — с отсечёнными колёсами, без стягов и знамён, с рассечёнными дышлами, ярмами и бортами; лишённые воинов, они бежали со всех сторон, устрашённые стрелами сына Солнца. Мы видели твоих пехотинцев, одних без оружия, других вооружённых, но уже убитых, украшенных грудными колокольцами, сетями и многоцветными стягами, разбегавшихся во все стороны. Головы, руки, бёдра и другие части тел, отсечённые в бою стрелами, сорвавшимися с лука Карны, лежали отдельно. Видна была страшная великая свалка воинов, гонимых и убитых острыми стрелами Карны. Сринджаи, поражаемые сыном возничего, всё же шли прямо на него, как мотыльки в огонь. Кшатрии избегали этого махаратху, повсюду сжигавшего войска, как страшного огня конца века. Уцелевших махаратхов Панчалов, разбитых, бегущих, с истерзанными бронями и знамёнами, лучезарный Карна преследовал сзади, осыпая стрелами; сын возничего, махаратха, достигнув полудня, жёг их стрелами, как солнце, рассеивающее тьму, жжёт существа».
c2c90b66f49d · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:24:55 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Финал главы возвращает Карну в положение почти стихийной силы. Его милость к Накуле не смягчает боя: сразу после этого он обрушивается на Панчалов и превращает их строй в хаос тел, животных и разбитых колесниц.