महाभारत
Yudhiṣṭhira Strikes Down Duryodhana8.20.1-4
8742 / 15823
महाभारत · 8.20.1-4
देवनागरी

धृतराष्ट्र उवाच
अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च ॥
तवाहं संजयाश्रौषं पुत्राणां मम संक्षयम् ॥
तथा तु मे कथयसे यथा युद्धं तु वर्तते ॥
न सन्ति सूत कौरव्या इति मे नैष्ठिकी मतिः ॥
दुर्योधनस् तु विरथः कृतस् तत्र महारणे ॥
धर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्मिन् वा नृपतिः कथम् ॥
अपराह्णे कथं युद्धम् अभवल् लोमहर्षणम् ॥
तन् ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्य् असि संजय ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
atitīvrāṇi duḥkhāni duḥsahāni bahūni ca ||
tavāhaṃ saṃjayāśrauṣaṃ putrāṇāṃ mama saṃkṣayam ||
tathā tu me kathayase yathā yuddhaṃ tu vartate ||
na santi sūta kauravyā iti me naiṣṭhikī matiḥ ||
duryodhanas tu virathaḥ kṛtas tatra mahāraṇe ||
dharmaputraḥ kathaṃ cakre tasmin vā nṛpatiḥ katham ||
aparāhṇe kathaṃ yuddham abhaval lomaharṣaṇam ||
tan mamācakṣva tattvena kuśalo hy asi saṃjaya ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धृतराष्ट्र उवाचdhṛtarāṣṭra uvācaДхритараштра сказал; Дхритараштра произнёс
अतितीव्राणि दुःखानिatitīvrāṇi duḥkhāniчрезвычайно жестокие страдания; мучительные беды
दुःसहानि बहूनि चduḥsahāni bahūni caневыносимые и многие; много нестерпимого
तव अहम् संजय अश्रौषम्tava aham saṃjaya aśrauṣamот тебя я, Санджая, услышал; я услышал
पुत्राणाम् मम संक्षयम्putrāṇām mama saṃkṣayamсыновей моих гибель; гибель моих сыновей
तथा तु मे कथयसेtathā tu me kathayaseтак же ты мне рассказываешь; так ты повествуешь
यथा युद्धम् तु वर्ततेyathā yuddham tu vartateкак битва же происходит; как идёт сражение
न सन्ति सूत कौरव्याःna santi sūta kauravyāḥнет, возница, Кауравов; Кауравов уже нет
इति मे नैष्ठिकी मतिःiti me naiṣṭhikī matiḥтаково моё твёрдое мнение; таков мой вывод
दुर्योधनः तु विरथः कृतःduryodhanaḥ tu virathaḥ kṛtaḥДурьодхана же без колесницы сделан; лишён колесницы
तत्र महारणेtatra mahāraṇeтам в великой битве; в той битве
धर्मपुत्रः कथम् चक्रेdharmaputraḥ katham cakreсын Дхармы что сделал; как поступил Юдхиштхира
तस्मिन् वा नृपतिः कथम्tasmin vā nṛpatiḥ kathamс ним или царь как; и как тот царь
अपराह्णे कथम् युद्धम्aparāhṇe katham yuddhamпосле полудня какой бой; каким был бой
अभवत् लोमहर्षणम्abhavat lomaharṣaṇamстал волосы дыбом поднимающим; стал ужасным
तत् मम आचक्ष्व तत्त्वेनtat mama ācakṣva tattvenaэто мне расскажи истинно; расскажи как было
कुशलः हि असि संजयkuśalaḥ hi asi saṃjayaведь искусен ты, Санджая; ты знаешь дело
अनुवाद

Дхритараштра сказал: «От тебя, Санджая, я услышал о многих жесточайших и невыносимых бедах, о гибели моих сыновей. Ты рассказываешь о битве так, что у меня сложилось твёрдое мнение: Кауравов, о возница, уже нет. Дурьодхана был лишён колесницы в той великой битве; что сделал сын Дхармы и как поступил с ним царь? Каким стал после полудня этот бой, поднимающий волосы дыбом? Расскажи мне всё как было, ведь ты искусен, Санджая».

संस्करण

28613906c8ad · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:38:16 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से