महाभारत
Duryodhana Tells the Story of Tripura8.24.44-56
8766 / 15823
महाभारत · 8.24.44-56
देवनागरी

त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास् ततस् ते ऽस्वस्थचेतसः ॥
नमो नमस् ते ऽस्तु विभो तत इत्य् अब्रुवन् भवम् ॥
नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवे ॥
प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिर् ईड्यसे ॥
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवे ॥
विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने ॥
अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने ॥
दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे ॥
ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससे ॥
तपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे ॥
कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे ॥
प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्संघघातिने ॥
वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः ॥
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ॥
नमो ऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसे ॥
मनोवाक्कर्मभिर् देव त्वां प्रपन्नान् भजस्व नः ॥
ततः प्रसन्नो भगवान् स्वागतेनाभिनन्द्य तान् ॥
प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः ॥
पितृदेवर्षिसंघेभ्यो वरे दत्ते महात्मना ॥
सत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः ॥
तवातिसर्गाद् देवेश प्राजापत्यम् इदं पदम् ॥
मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान् वरः ॥
तान् अतिक्रान्तमर्यादान् नान्यः संहर्तुम् अर्हति ॥
त्वाम् ऋते भूतभव्येश त्वं ह्य् एषां प्रत्यरिर् वधे ॥
स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम् ॥
कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ् जहि शूलभृत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tryambakeṇābhyanujñātās tatas te 'svasthacetasaḥ ||
namo namas te 'stu vibho tata ity abruvan bhavam ||
namo devātidevāya dhanvine cātimanyave ||
prajāpatimakhaghnāya prajāpatibhir īḍyase ||
namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya mṛtyave ||
vilohitāya rudrāya nīlagrīvāya śūline ||
amoghāya mṛgākṣāya pravarāyudhayodhine ||
durvāraṇāya śukrāya brahmaṇe brahmacāriṇe ||
īśānāyāprameyāya niyantre carmavāsase ||
taponityāya piṅgāya vratine kṛttivāsase ||
kumārapitre tryakṣāya pravarāyudhadhāriṇe ||
prapannārtivināśāya brahmadviṭsaṃghaghātine ||
vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ ||
gavāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ ||
namo 'stu te sasainyāya tryambakāyogratejase ||
manovākkarmabhir deva tvāṃ prapannān bhajasva naḥ ||
tataḥ prasanno bhagavān svāgatenābhinandya tān ||
provāca vyetu vastrāso brūta kiṃ karavāṇi vaḥ ||
pitṛdevarṣisaṃghebhyo vare datte mahātmanā ||
satkṛtya śaṃkaraṃ prāha brahmā lokahitaṃ vacaḥ ||
tavātisargād deveśa prājāpatyam idaṃ padam ||
mayādhitiṣṭhatā datto dānavebhyo mahān varaḥ ||
tān atikrāntamaryādān nānyaḥ saṃhartum arhati ||
tvām ṛte bhūtabhavyeśa tvaṃ hy eṣāṃ pratyarir vadhe ||
sa tvaṃ deva prapannānāṃ yācatāṃ ca divaukasām ||
kuru prasādaṃ deveśa dānavāñ jahi śūlabhṛt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्र्यम्बकेण अभ्यनुज्ञाताःtryambakeṇa abhyanujñātāḥТрёхглазым разрешённые; получив позволение
ततः ते अस्वस्थचेतसःtataḥ te asvasthacetasaḥзатем они с тревожным умом; встревоженные
नमो नमः ते अस्तु विभोnamo namaḥ te astu vibhoпоклон, поклон тебе, владыка; снова поклон
ततः इति अब्रुवन् भवम्tataḥ iti abruvan bhavamзатем так сказали Бхаве; сказали Шиве
नमो देवातिदेवायnamo devātidevāyaпоклон богу над богами; Богу богов
धन्विने च अतिमन्यवेdhanvine ca atimanyaveи лучнику, сильногневному; грозному лучнику
प्रजापतिमखघ्नायprajāpatimakhaghnāyaразрушителю жертвы Праджапати; разрушившему жертву
प्रजापतिभिः ईड्यसेprajāpatibhiḥ īḍyaseпраджапатиями восхваляемому; воспетому прародителями
नमः स्तुताय स्तुत्यायnamaḥ stutāya stutyāyaпоклон прославленному, достойному славы; хвалимому
स्तूयमानाय मृत्यवेstūyamānāya mṛtyaveпрославляемому Смерти; Мритью
विलोहिताय रुद्रायvilohitāya rudrāyaкрасноватому Рудре; алому Рудре
नीलग्रीवाय शूलिनेnīlagrīvāya śūlineсинешеему, трезубценосцу; синегорлому со шулой
अमोघाय मृगाक्षायamoghāya mṛgākṣāyaбезошибочному, ланеокому; неотразимому
प्रवरायुधयोधिनेpravarāyudhayodhineлучшими оружиями сражающемуся; великому воину
दुर्वारणाय शुक्रायdurvāraṇāya śukrāyaнеудержимому, светлому; непреодолимому чистому
ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणेbrahmaṇe brahmacāriṇeБрахману, брахмачарину; подвижнику
ईशानाय अप्रमेयायīśānāya aprameyāyaИшане, неизмеримому; непостижимому владыке
नियन्त्रे चर्मवाससेniyantre carmavāsaseуправителю, в шкуру одетому; носящему шкуру
तपोनित्याय पिङ्गायtaponityāya piṅgāyaвечному в тапасье, рыжеватому; постоянному подвижнику
व्रतिने कृत्तिवाससेvratine kṛttivāsaseобетному, в шкуре одетому; носящему кожу
कुमारपित्रे त्र्यक्षायkumārapitre tryakṣāyaотцу Кумары, трёхглазому; отцу Сканды
प्रवरायुधधारिणेpravarāyudhadhāriṇeлучшее оружие держащему; держателю оружия
प्रपन्नार्तिविनाशायprapannārtivināśāyaуничтожителю страдания предавшихся; защитнику прибегших
ब्रह्मद्विट्संघघातिनेbrahmadviṭsaṃghaghātineубийце сонма ненавистников Брахмана; губителю врагов святости
वनस्पतीनाम् पतयेvanaspatīnām patayeвладыке деревьев; господину растений
नराणाम् पतये नमःnarāṇām pataye namaḥвладыке людей поклон; господину людей
गवाम् च पतये नित्यम्gavām ca pataye nityamи владыке коров всегда; господину коров
यज्ञानाम् पतये नमःyajñānām pataye namaḥвладыке жертв поклон; господину жертв
नमः अस्तु ते ससैन्यायnamaḥ astu te sasainyāyaпоклон да будет тебе с воинством; тебе и войску
त्र्यम्बकाय उग्रतेजसेtryambakāya ugratejaseТрьямбаке страшной силы; трёхглазому грозносильному
मनोवाक्कर्मभिः देवmanovākkarmabhiḥ devaумом, речью, делами, бог; умом, словом, делом
त्वाम् प्रपन्नान् भजस्व नःtvām prapannān bhajasva naḥтебе предавшихся поддержи нас; прими нас
ततः प्रसन्नः भगवान्tataḥ prasannaḥ bhagavānзатем довольный Господь; умилостивленный Шива
स्वागतेन अभिनन्द्य तान्svāgatena abhinandya tānприветствием обрадовав их; поприветствовав
प्रोवाच व्येतु वः त्रासःprovāca vyetu vaḥ trāsaḥсказал: пусть уйдёт ваш страх; страх пусть уйдёт
ब्रूत किम् करवाणि वःbrūta kim karavāṇi vaḥговорите, что сделаю вам; что сделать для вас
पितृदेवर्षिसंघेभ्यःpitṛdevarṣisaṃghebhyaḥсонмам предков, богов и риши; собраниям святых
वरे दत्ते महात्मनाvare datte mahātmanāкогда дар дан великодушным; после дара
सत्कृत्य शंकरम् प्राहsatkṛtya śaṃkaram prāhaпочтив Шанкару, сказал; уважив Шиву
ब्रह्मा लोकहितम् वचःbrahmā lokahitam vacaḥБрахма слово блага миров; слово ради мира
तव अतिसर्गात् देवेशtava atisargāt deveśaпо твоему разрешению, владыка богов; по твоей власти
प्राजापत्यम् इदम् पदम्prājāpatyam idam padamэто положение Праджапати; место Прародителя
मया अधितिष्ठता दत्तःmayā adhitiṣṭhatā dattaḥмной, занимающим, дан; я даровал
दानवेभ्यः महान् वरःdānavebhyaḥ mahān varaḥданавам великий дар; великий дар демонам
तान् अतिक्रान्तमर्यादान्tān atikrāntamaryādānих, переступивших границы; нарушивших порядок
न अन्यः संहर्तुम् अर्हतिna anyaḥ saṃhartum arhatiне другой уничтожить может; никто иной не может
त्वाम् ऋते भूतभव्येशtvām ṛte bhūtabhavyeśaкроме тебя, владыка прошлого и будущего; кроме тебя
त्वम् हि एषाम् प्रत्यरिःtvam hi eṣām pratyariḥты ведь их противовраг; их истинный противник
वधेvadheв уничтожении; для гибели
सः त्वम् देव प्रपन्नानाम्saḥ tvam deva prapannānāmтак ты, бог, предавшихся; для прибегших
याचताम् च दिवौकसाम्yācatām ca divaukasāmи просящих небожителей; богов-молителей
कुरु प्रसादम् देवेशkuru prasādam deveśaсделай милость, владыка богов; смилуйся
दानवान् जहि शूलभृत्dānavān jahi śūlabhṛtданавов убей, носитель шулы; срази демонов
अनुवाद

Получив позволение Трёхглазого, они с тревожным умом сказали Бхаве: “Поклон, поклон тебе, владыка! Поклон Богу богов, лучнику, грозному в гневе, разрушителю жертвы Праджапати, восхваляемому праджапатиями. Поклон прославленному и достойному славы, прославляемому Мритью, алому Рудре, синегорлому носителю шулы; неотразимому, ланеокому, сражающемуся лучшими оружиями; неудержимому, светлому, Брахману, брахмачарину; Ишане, неизмеримому управителю, одетому в шкуру; вечному в тапасье, рыжеватому, обетному, носящему кожу; отцу Кумары, трёхглазому, держателю лучшего оружия; уничтожителю страдания тех, кто предался, губителю сонма ненавистников Брахмана. Поклон владыке деревьев, владыке людей, вечному владыке коров и владыке жертв. Поклон тебе с твоим воинством, о Трьямбака страшной силы. О бог, прими нас, предавшихся тебе умом, речью и делами”. Тогда довольный Господь приветливо обрадовал их и сказал: “Пусть уйдёт ваш страх. Говорите: что сделать для вас?” Когда великодушный дал дар сонмам предков, богов и риши, Брахма, почтив Шанкару, произнёс слово ради блага миров: “О владыка богов, по твоему разрешению я, занимая положение Праджапати, дал данавам великий дар. Этих нарушителей границ никто, кроме тебя, не может уничтожить, о владыка прошлого и будущего; ты их истинный противник в деле уничтожения. Поэтому, о бог, сделай милость предавшимся и просящим небожителям, о владыка богов: срази данавов, носитель шулы”».

संस्करण

9784df8a36ca · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:01:16 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से