महाभारत
Arjuna Scatters the Kuru Forces8.59.10-19
8970 / 15823
महाभारत · 8.59.10-19
देवनागरी

ततो म्लेच्छाः स्थितैर् मत्तैस् त्रयोदशशतैर् गजैः ॥
पार्श्वतो ऽभ्यहनन् पार्थं तव पुत्रस्य शासनात् ॥
कर्णिनालीकनाराचैस् तोमरैः प्रासशक्तिभिः ॥
कम्पनैर् भिण्डिपालैश् च रथस्थं पार्थम् आर्दयन् ॥
ताम् अस्त्रवृष्टिं प्रहितां द्विपस्थैर् यवनैः स्मयन् ॥
चिच्छेद निशितैर् भल्लैर् अर्धचन्द्रैश् च फल्गुनः ॥
अथ तान् द्विरदान् सर्वान् नानालिङ्गैर् महाशरैः ॥
सपताकान् सहारोहान् गिरीन् वज्रैर् इवाभिनत् ॥
ते हेमपुङ्खैर् इषुभिर् आचिता हेममालिनः ॥
हताः पेतुर् महानागाः साग्निज्वाला इवाद्रयः ॥
ततो गाण्डीवनिर्घोषो महान् आसीद् विशां पते ॥
स्तनतां कूजतां चैव मनुष्यगजवाजिनाम् ॥
कुञ्जराश् च हता राजन् प्राद्रवंस् ते समन्ततः ॥
अश्वाश् च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश ॥
रथा हीना महाराज रथिभिर् वाजिभिस् तथा ॥
गन्धर्वनगराकारा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः ॥
अश्वारोहा महाराज धावमानास् ततस् ततः ॥
तत्र तत्रैव दृश्यन्ते पतिताः पार्थसायकैः ॥
तस्मिन् क्षणे पाण्डवस्य बाह्वोर् बलम् अदृश्यत ॥
यत् सादिनो वारणांश् च रथांश् चैको ऽजयद् युधि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato mlecchāḥ sthitair mattais trayodaśaśatair gajaiḥ ||
pārśvato 'bhyahanan pārthaṃ tava putrasya śāsanāt ||
karṇinālīkanārācais tomaraiḥ prāsaśaktibhiḥ ||
kampanair bhiṇḍipālaiś ca rathasthaṃ pārtham ārdayan ||
tām astravṛṣṭiṃ prahitāṃ dvipasthair yavanaiḥ smayan ||
ciccheda niśitair bhallair ardhacandraiś ca phalgunaḥ ||
atha tān dviradān sarvān nānāliṅgair mahāśaraiḥ ||
sapatākān sahārohān girīn vajrair ivābhinat ||
te hemapuṅkhair iṣubhir ācitā hemamālinaḥ ||
hatāḥ petur mahānāgāḥ sāgnijvālā ivādrayaḥ ||
tato gāṇḍīvanirghoṣo mahān āsīd viśāṃ pate ||
stanatāṃ kūjatāṃ caiva manuṣyagajavājinām ||
kuñjarāś ca hatā rājan prādravaṃs te samantataḥ ||
aśvāś ca paryadhāvanta hatārohā diśo daśa ||
rathā hīnā mahārāja rathibhir vājibhis tathā ||
gandharvanagarākārā dṛśyante sma sahasraśaḥ ||
aśvārohā mahārāja dhāvamānās tatas tataḥ ||
tatra tatraiva dṛśyante patitāḥ pārthasāyakaiḥ ||
tasmin kṣaṇe pāṇḍavasya bāhvor balam adṛśyata ||
yat sādino vāraṇāṃś ca rathāṃś caiko 'jayad yudhi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः म्लेच्छाःtataḥ mlecchāḥзатем млеччхи; после этого млеччхи
स्थितैः मत्तैःsthitaiḥ mattaiḥстоящими опьянёнными; на стоящих бешеных
त्रयोदशशतैः गजैःtrayodaśaśataiḥ gajaiḥтринадцатью сотнями слонов; тринадцатью сотнями слонов
पार्श्वतः अभ्यहनन् पार्थम्pārśvataḥ abhyahanan pārthamсбоку ударили Партху; напали на Арджуну сбоку
तव पुत्रस्य शासनात्tava putrasya śāsanātпо приказу твоего сына; по приказу Дурьодханы
कर्णिनालीकनाराचैःkarṇinālīkanārācaiḥкарни, наликами, нарачами; стрелами разных видов
तोमरैः प्रासशक्तिभिःtomaraiḥ prāsaśaktibhiḥтомарами, прасами, шакти; копьями и дротиками
कम्पनैः भिण्डिपालैः चkampanaiḥ bhiṇḍipālaiḥ caкампанами и бхиндипалами; метательным оружием
रथस्थम् पार्थम् आर्दयन्rathastham pārtham ārdayanна колеснице Партху мучили; терзали Арджуну
ताम् अस्त्रवृष्टिम् प्रहिताम्tām astravṛṣṭim prahitāmтот дождь оружия посланный; посланную бурю оружия
द्विपस्थैः यवनैःdvipasthaiḥ yavanaiḥсидящими на слонах яванами; яванами на слонах
स्मयन्smayanулыбаясь; с улыбкой
चिच्छेद निशितैः भल्लैःciccheda niśitaiḥ bhallaiḥрассек острыми бхаллами; разрезал бхаллами
अर्धचन्द्रैः च फल्गुनःardhacandraiḥ ca phalgunaḥи полумесяцами Пхалгуна; и ардхачандрами
अथ तान् द्विरदान् सर्वान्atha tān dviradān sarvānзатем тех всех двубивневых; всех этих слонов
नानालिङ्गैः महाशरैःnānāliṅgaiḥ mahāśaraiḥразных видов великими стрелами; разными стрелами
सपताकान् सहारोहान्sapatākān sahārohānсо знамёнами и всадниками; с флагами и седоками
गिरीन् वज्रैः इव अभिनत्girīn vajraiḥ iva abhinatгоры ваджрами как разбил; разбил как горы
ते हेमपुङ्खैः इषुभिःte hemapuṅkhaiḥ iṣubhiḥони золотопёрыми стрелами; эти слоны стрелами
आचिताः हेममालिनःācitāḥ hemamālinaḥпокрытые, с золотыми гирляндами; в золотых украшениях
हताः पेतुः महानागाःhatāḥ petuḥ mahānāgāḥубитые пали великие слоны; слоны упали
साग्निज्वालाः इव अद्रयःsāgnijvālāḥ iva adrayaḥкак горы с огненными пламенами; как пылающие горы
ततः गाण्डीवनिर्घोषःtataḥ gāṇḍīvanirghoṣaḥзатем грохот Гандивы; звук Гандивы
महान् आसीत् विशाम् पतेmahān āsīt viśām pateвеликим был, владыка людей; стал огромным
स्तनताम् कूजताम् च एवstanatām kūjatām ca evaревущих и кричащих; стонущих и ржущих
मनुष्यगजवाजिनाम्manuṣyagajavājināmлюдей, слонов, коней; людей, слонов, коней
कुञ्जराः च हताः राजन्kuñjarāḥ ca hatāḥ rājanи слоны убитые, царь; поражённые слоны
प्राद्रवन् ते समन्ततःprādravan te samantataḥпобежали они со всех сторон; разбежались
अश्वाः च पर्यधावन्तaśvāḥ ca paryadhāvantaи кони разбегались; кони метались
हतारोहाः दिशः दशhatārohāḥ diśaḥ daśaс убитыми всадниками по десяти сторонам; без всадников
रथाः हीनाः महाराजrathāḥ hīnāḥ mahārājaколесницы лишённые, великий царь; пустые ратхи
रथिभिः वाजिभिः तथाrathibhiḥ vājibhiḥ tathāколесничих и коней также; ратхинов и коней
गन्धर्वनगराकाराःgandharvanagarākārāḥпохожие на города гандхарвов; как миражные города
दृश्यन्ते स्म सहस्रशःdṛśyante sma sahasraśaḥвиднелись тысячами; виднелись тысячами
अश्वारोहाः महाराजaśvārohāḥ mahārājaвсадники, великий царь; конные воины
धावमानाः ततः ततःdhāvamānāḥ tataḥ tataḥбегущие туда-сюда; носившиеся повсюду
तत्र तत्र एव दृश्यन्तेtatra tatra eva dṛśyanteтам и там видны были; повсюду были видны
पतिताः पार्थसायकैःpatitāḥ pārthasāyakaiḥпавшие стрелами Партхи; сражённые Арджуной
तस्मिन् क्षणे पाण्डवस्यtasmin kṣaṇe pāṇḍavasyaв тот миг Пандавы; в тот момент
बाह्वोः बलम् अदृश्यतbāhvoḥ balam adṛśyataсила рук была видна; сила рук проявилась
यत् सादिनः वारणान् चyat sādinaḥ vāraṇān caкогда всадников и слонов; как всадников, слонов
रथान् च एकः अजयत् युधिrathān ca ekaḥ ajayat yudhiи колесницы один победил в бою; ратхи один победил
अनुवाद

Затем млеччхи на тринадцати сотнях стоящих, разъярённых слонов по приказу твоего сына ударили Партху сбоку. Находящегося на колеснице Партху они терзали карни, наликами, нарачами, томарами, прасами, шакти, кампанами и бхиндипалами. Пхалгуна с улыбкой рассёк этот дождь оружия, посланный яванами со слонов, острыми бхаллами и полумесяцами. Затем он великими стрелами разных видов разбил всех этих слонов вместе со знамёнами и всадниками, словно горы ваджрами. Великие слоны, покрытые золотопёрыми стрелами и украшенные золотыми гирляндами, пали убитыми, как горы с огненными языками пламени. Тогда грохот Гандивы, о владыка людей, стал огромным среди рёва и криков людей, слонов и коней. Поражённые слоны разбежались со всех сторон, кони с убитыми всадниками метались по десяти направлениям. Тысячами виднелись пустые колесницы, лишённые ратхинов и коней, похожие на города гандхарвов. Всадники, великий царь, бегущие туда и сюда, повсюду падали, сражённые стрелами Партхи. В тот миг стала видна сила рук Пандавы: один он в бою победил всадников, слонов и колесницы».

संस्करण

b25c3f7f6162 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:01:25 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से