महाभारत
Kṛṣṇa Sends Arjuna Against Karṇa8.60.19-28
8976 / 15823
महाभारत · 8.60.19-28
देवनागरी

स शक्रचापप्रतिमेन धन्वना; भृशाततेनाधिरथिः शरान् सृजन् ॥
बभौ रणे दीप्तमरीचिमण्डलो; यथांशुमाली परिवेषवांस् तथा ॥
शिखण्डिनं द्वादशभिः पराभिनच्; छितैः शरैः षड्भिर् अथोत्तमौजसम् ॥
त्रिभिर् युधामन्युम् अविध्यद् आशुगैस्; त्रिभिस् त्रिभिः सोमकपार्षतात्मजौ ॥
पराजिताः पञ्च महारथास् तु ते; महाहवे सूतसुतेन मारिष ॥
निरुद्यमास् तस्थुर् अमित्रमर्दना; यथेन्द्रियार्थात्मवता पराजिताः ॥
निमज्जतस् तान् अथ कर्णसागरे; विपन्ननावो वणिजो यथार्णवे ॥
उद्दध्रिरे नौभिर् इवार्णवाद् रथैः; सुकल्पितैर् द्रौपदिजाः स्वमातुलान् ॥
ततः शिनीनाम् ऋषभः शितैः शरैर्; निकृत्य कर्णप्रहितान् इषून् बहून् ॥
विदार्य कर्णं निशितैर् अयस्मयैस्; तवात्मजं ज्येष्ठम् अविध्यद् अष्टभिः ॥
कृपो ऽथ भोजश् च तवात्मजस् तथा; स्वयं च कर्णो निशितैर् अताडयत् ॥
स तैश् चतुर्भिर् युयुधे यदूत्तमो; दिगीश्वरैर् दैत्यपतिर् यथा तथा ॥
समानतेनेष्वसनेन कूजता; भृशाततेनामितबाणवर्षिणा ॥
बभूव दुर्धर्षतरः स सात्यकिः; शरन् नभोमध्यगतो यथा रविः ॥
पुनः समासाद्य रथान् सुदंशिताः; शिनिप्रवीरं जुगुपुः परंतपाः ॥
समेत्य पाञ्चालरथा महारणे; मरुद्गणाः शक्रम् इवारिनिग्रहे ॥
ततो ऽभवद् युद्धम् अतीव दारुणं; तवाहितानां तव सैनिकैः सह ॥
रथाश्वमातङ्गविनाशनं तथा; यथा सुराणाम् असुरैः पुराभवत् ॥
रथद्विपा वाजिपदातयो ऽपि वा; भ्रमन्ति नानाविधशस्त्रवेष्टिताः ॥
परस्परेणाभिहताश् च चस्खलुर्; विनेदुर् आर्ता व्यसवो ऽपतन्त च ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa śakracāpapratimena dhanvanā; bhṛśātatenādhirathiḥ śarān sṛjan ||
babhau raṇe dīptamarīcimaṇḍalo; yathāṃśumālī pariveṣavāṃs tathā ||
śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhiḥ parābhinac; chitaiḥ śaraiḥ ṣaḍbhir athottamaujasam ||
tribhir yudhāmanyum avidhyad āśugais; tribhis tribhiḥ somakapārṣatātmajau ||
parājitāḥ pañca mahārathās tu te; mahāhave sūtasutena māriṣa ||
nirudyamās tasthur amitramardanā; yathendriyārthātmavatā parājitāḥ ||
nimajjatas tān atha karṇasāgare; vipannanāvo vaṇijo yathārṇave ||
uddadhrire naubhir ivārṇavād rathaiḥ; sukalpitair draupadijāḥ svamātulān ||
tataḥ śinīnām ṛṣabhaḥ śitaiḥ śarair; nikṛtya karṇaprahitān iṣūn bahūn ||
vidārya karṇaṃ niśitair ayasmayais; tavātmajaṃ jyeṣṭham avidhyad aṣṭabhiḥ ||
kṛpo 'tha bhojaś ca tavātmajas tathā; svayaṃ ca karṇo niśitair atāḍayat ||
sa taiś caturbhir yuyudhe yadūttamo; digīśvarair daityapatir yathā tathā ||
samānateneṣvasanena kūjatā; bhṛśātatenāmitabāṇavarṣiṇā ||
babhūva durdharṣataraḥ sa sātyakiḥ; śaran nabhomadhyagato yathā raviḥ ||
punaḥ samāsādya rathān sudaṃśitāḥ; śinipravīraṃ jugupuḥ paraṃtapāḥ ||
sametya pāñcālarathā mahāraṇe; marudgaṇāḥ śakram ivārinigrahe ||
tato 'bhavad yuddham atīva dāruṇaṃ; tavāhitānāṃ tava sainikaiḥ saha ||
rathāśvamātaṅgavināśanaṃ tathā; yathā surāṇām asuraiḥ purābhavat ||
rathadvipā vājipadātayo 'pi vā; bhramanti nānāvidhaśastraveṣṭitāḥ ||
paraspareṇābhihatāś ca caskhalur; vinedur ārtā vyasavo 'patanta ca ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः शक्रचापप्रतिमेन धन्वनाsaḥ śakracāpapratimena dhanvanāон луком подобным радуге Индры; с луком как радуга
भृशाततेनाधिरथिःbhṛśātatenādhirathiḥсильно натянутым сын Адхиратхи; Карна с натянутым
शरान् सृजन्śarān sṛjanстрелы выпуская; пуская стрелы
बभौ रणेbabhau raṇeсиял в бою; блистал
दीप्तमरीचिमण्डलःdīptamarīcimaṇḍalaḥс кругом ярких лучей; сияющим кругом
यथा अंशुमालीyathā aṃśumālīкак лученосный; как солнце
परिवेषवान् तथाpariveṣavān tathāс ореолом так; с ореолом
शिखण्डिनम् द्वादशभिः पराभिनत्śikhaṇḍinam dvādaśabhiḥ parābhinatШикханди двенадцатью пронзил; пронзил Шикханди
छितैः शरैःchitaiḥ śaraiḥострыми стрелами; острыми
षड्भिः अथ उत्तमौजसम्ṣaḍbhiḥ atha uttamaujasamшестью затем Уттамауджаса; Уттамауджаса шестью
त्रिभिः युधामन्युम् अविध्यत्tribhiḥ yudhāmanyum avidhyatтремя Юдхаманью пронзил; Юдхаманью тремя
आशुगैःāśugaiḥбыстролетящими; быстрыми
त्रिभिः त्रिभिः सोमकपार्षतात्मजौtribhiḥ tribhiḥ somakapārṣatātmajauтремя-тремя сына Сомаки и Паршаты; двух героев тремя
पराजिताः पञ्च महारथाःparājitāḥ pañca mahārathāḥпобеждены пять махаратхов; пять героев побеждены
तु तेtu teже те; эти
महाहवे सूतसुतेन मारिषmahāhave sūtasutena māriṣaв великой битве сыном возницы, почтенный; Карной в бою
निरुद्यमाः तस्थुःnirudyamāḥ tasthuḥбез усилия стояли; стояли бессильные
अमित्रमर्दनाःamitramardanāḥврагов сокрушители; губители врагов
यथा इन्द्रियार्थाःyathā indriyārthāḥкак предметы чувств; как объекты чувств
आत्मवता पराजिताःātmavatā parājitāḥвладеющим собой побеждённые; побеждённые мудрым
निमज्जतः तान्nimajjataḥ tānтонущих их; их тонущих
अथ कर्णसागरेatha karṇasāgareтогда в море Карны; в Карна-море
विपन्ननावः वणिजः यथा अर्णवेvipannanāvaḥ vaṇijaḥ yathā arṇaveкак купцов с разбитыми лодками в море; как купцов в океане
उद्दध्रिरे नौभिः इवuddadhrire naubhiḥ ivaвытащили словно лодками; подняли как лодками
अर्णवात् रथैःarṇavāt rathaiḥиз океана колесницами; ратхами из моря
सुकल्पितैः द्रौपदिजाःsukalpitaiḥ draupadijāḥхорошо снаряжёнными, Драупадеи; сыновья Драупади
स्वमातुलान्svamātulānсвоих дядей; своих родичей
ततः शिनीनाम् ऋषभःtataḥ śinīnām ṛṣabhaḥтогда бык Шини; Сатьяки
शितैः शरैःśitaiḥ śaraiḥострыми стрелами; острыми
निकृत्य कर्णप्रहितान्nikṛtya karṇaprahitānсрезав Карной посланные; срезав стрелы Карны
इषून् बहून्iṣūn bahūnмногие стрелы; много стрел
विदार्य कर्णम्vidārya karṇamпронзив Карну; ранив Карну
निशितैः अयस्मयैःniśitaiḥ ayasmayaiḥострыми железными; железными стрелами
तव आत्मजम् ज्येष्ठम्tava ātmajam jyeṣṭhamтвоего сына старшего; старшего сына твоего
अविध्यत् अष्टभिःavidhyat aṣṭabhiḥпронзил восемью; поразил восемью
कृपः अथ भोजः चkṛpaḥ atha bhojaḥ caКрипа затем и Бходжа; Крипа и Критаварман
तव आत्मजः तथाtava ātmajaḥ tathāи твой сын также; твой сын
स्वयम् च कर्णःsvayam ca karṇaḥи сам Карна; сам Карна
निशितैः अताडयत्niśitaiḥ atāḍayatострыми поразили; ударили стрелами
सः तैः चतुर्भिःsaḥ taiḥ caturbhiḥон с теми четырьмя; он с четырьмя
युयुधे यदूत्तमःyuyudhe yadūttamaḥсражался лучший Яду; Сатьяки бился
दिगीश्वरैः दैत्यपतिः यथाdigīśvaraiḥ daityapatiḥ yathāкак владыка дайтьев с хранителями сторон; словно демон с богами
समानतेन इष्वसनेनsamānatena iṣvasanenaровно натянутым луком; натянутым луком
कूजताkūjatāзвенящим; звучащим
भृशाततेनामितबाणवर्षिणाbhṛśātatenāmitabāṇavarṣiṇāсильно натянутым, льющим безмерные стрелы; льющим стрелы
बभूव दुर्धर्षतरःbabhūva durdharṣataraḥстал ещё труднее одолимым; стал неодолимее
सः सात्यकिःsaḥ sātyakiḥтот Сатьяки; Сатьяки
शरन् नभोमध्यगतः यथा रविःśaran nabhomadhyagataḥ yathā raviḥосенью в середине неба как солнце; как осеннее солнце
पुनः समासाद्यpunaḥ samāsādyaснова подойдя; снова собравшись
रथान् सुदंशिताःrathān sudaṃśitāḥколесницы хорошо защищённые; ратхи в броне
शिनिप्रवीरम् जुगुपुःśinipravīram jugupuḥгероя Шини защищали; защитили Сатьяки
परंतपाःparaṃtapāḥврагов палящие; герои
समेत्य पाञ्चालरथाःsametya pāñcālarathāḥсойдясь, колесничие Панчалов; Панчалы
महारणेmahāraṇeв великой битве; в бою
मरुद्गणाः शक्रम् इवmarudgaṇāḥ śakram ivaкак Маруты Шакру; словно Маруты Индру
अरिनिग्रहेarinigraheпри подавлении врагов; в борьбе с врагом
ततः अभवत् युद्धम्tataḥ abhavat yuddhamтогда была битва; после этого бой
अतीव दारुणम्atīva dāruṇamчрезвычайно ужасная; очень страшный
तव अहितानाम्tava ahitānāmтвоих врагов; врагов твоих
तव सैनिकैः सहtava sainikaiḥ sahaс твоими воинами; с твоей армией
रथाश्वमातङ्गविनाशनम्rathāśvamātaṅgavināśanamколесницы, кони, слоны уничтожающая; губившая ратхи
तथा यथा सुराणाम्tathā yathā surāṇāmтак как у богов; как у богов
असुरैः पुरा अभवत्asuraiḥ purā abhavatс асурами прежде было; с асурами в древности
रथद्विपाः वाजिपदातयः अपि वाrathadvipāḥ vājipadātayaḥ api vāколесницы, слоны, кони и пешие; ратхи, слоны, кони
भ्रमन्ति नानाविधशस्त्रवेष्टिताःbhramanti nānāvidhaśastraveṣṭitāḥкружатся, разным оружием окружённые; метались в оружии
परस्परेण अभिहताः चparaspareṇa abhihatāḥ caи друг другом поражённые; ударенные взаимно
चस्खलुःcaskhaluḥспотыкались; шатались
विनेदुः आर्ताःvineduḥ ārtāḥкричали страдающие; вопили
व्यसवः अपतन्त चvyasavaḥ apatanta caбезжизненные падали; падали мёртвыми
अनुवाद

Сын Адхиратхи, выпуская стрелы из сильно натянутого лука, подобного радуге Индры, сиял в бою, как солнце с ореолом и кругом ярких лучей. Он пронзил Шикханди двенадцатью острыми стрелами, Уттамауджаса шестью, Юдхаманью тремя быстрыми, а двух других героев, Сомаку и сына Паршаты, по три стрелы каждого. Эти пять махаратхов, сокрушители врагов, побеждённые сыном возницы в великой битве, стояли бессильные, как предметы чувств, побеждённые человеком, владеющим собой. Сыновья Драупади на хорошо снаряжённых колесницах вытащили своих дядей, тонувших в море Карны, словно купцов с разбитыми лодками вытаскивают из океана на судах. Тогда бык среди Шини острыми стрелами срезал многие стрелы, посланные Карной, пронзил Карну железными стрелами и восемью поразил твоего старшего сына. Крипа, Бходжа, твой сын и сам Карна ударили его острыми стрелами; лучший из Яду сражался с этими четырьмя, как владыка дайтьев с хранителями сторон. Его ровно и сильно натянутый лук звенел и лил безмерные стрелы; Сатьяки стал ещё труднее одолимым, как осеннее солнце в середине неба. Затем Панчалы на защищённых колесницах снова подошли и стали прикрывать героя Шини в великой битве, как Маруты прикрывают Шакру при подавлении врагов. Тогда между твоими воинами и твоими врагами началась чрезвычайно ужасная битва, губившая колесницы, коней и слонов, подобная древней битве богов с асурами. Колесницы, слоны, кони и пешие, окружённые разным оружием, метались; поражённые друг другом, они спотыкались, кричали от боли и падали безжизненными».

संस्करण

00659c7fae46 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:04:40 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से