ततो ऽन्तरिक्षे साक्षेपा विवादा भरतर्षभ ॥
मिथो भेदाश् च भूतानाम् आसन् कर्णार्जुनान्तरे ॥
व्याश्रयन्त दिशो भिन्नाः सर्वलोकाश् च मारिष ॥
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः ॥
प्रतिपक्षग्रहं चक्रुः कर्णार्जुनसमागमे ॥
द्यौर् आसीत् कर्णतो व्यग्रा सनक्षत्रा विशां पते ॥
भूमिर् विशाला पार्थस्य माता पुत्रस्य भारत ॥
सरितः सागराश् चैव गिरयश् च नरोत्तम ॥
वृक्षाश् चौषधयस् तत्र व्याश्रयन्त किरीटिनम् ॥
असुरा यातुधानाश् च गुह्यकाश् च परंतप ॥
कर्णतः समपद्यन्त खेचराणि वयांसि च ॥
रत्नानि निधयः सर्वे वेदाश् चाख्यानपञ्चमाः ॥
सोपवेदोपनिषदः सरहस्याः ससंग्रहाः ॥
वासुकिश् चित्रसेनश् च तक्षकश् चोपतक्षकः ॥
पर्वताश् च तथा सर्वे काद्रवेयाश् च सान्वयाः ॥
विषवन्तो महारोषा नागाश् चार्जुनतो ऽभवन् ॥
ऐरावताः सौरभेया वैशालेयाश् च भोगिनः ॥
एते ऽभवन्न् अर्जुनतः क्षुद्रसर्पास् तु कर्णतः ॥
ईहामृगा व्याडमृगा मङ्गल्याश् च मृगद्विजाः ॥
पार्थस्य विजयं राजन् सर्व एवाभिसंश्रिताः ॥
वसवो मरुतः साध्या रुद्रा विश्वे ऽश्विनौ तथा ॥
अग्निर् इन्द्रश् च सोमश् च पवनश् च दिशो दश ॥
धनंजयम् उपाजग्मुर् आदित्याः कर्णतो ऽभवन् ॥
देवास् तु पितृभिः सार्धं सगणार्जुनतो ऽभवन् ॥
यमो वैश्रवणश् चैव वरुणश् च यतो ऽर्जुनः ॥
देवब्रह्मनृपर्षीणां गणाः पाण्डवतो ऽभवन् ॥
तुम्बुरुप्रमुखा राजन् गन्धर्वाश् च यतो ऽर्जुनः ॥
प्रावेयाः सह मौनेयैर् गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥
ईहामृगव्याडमृगैर् द्विपाश् च रथपत्तिभिः ॥
उह्यमानास् तथा मेघैर् वायुना च मनीषिणः ॥
दिदृक्षवः समाजग्मुः कर्णार्जुनसमागमम् ॥
देवदानवगन्धर्वा नागा यक्षाः पतत्रिणः ॥
महर्षयो वेदविदः पितरश् च स्वधाभुजः ॥
तपो विद्यास् तथौषध्यो नानारूपाम्बरत्विषः ॥
अन्तरिक्षे महाराज विनदन्तो ऽवतस्थिरे ॥
ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सार्धं प्रजापतिभिर् एव च ॥
भवेनावस्थितो यानं दिव्यं तं देशम् अभ्ययात् ॥
दृष्ट्वा प्रजापतिं देवाः स्वयंभुवम् उपागमन् ॥
समो ऽस्तु देव विजय एतयोर् नरसिंहयोः ॥
तद् उपश्रुत्य मघवा प्रणिपत्य पितामहम् ॥
कर्णार्जुनविनाशेन मा नश्यत्व् अखिलं जगत् ॥
स्वयंभो ब्रूहि तद् वाक्यं समो ऽस्तु विजयो ऽनयोः ॥
तत् तथास्तु नमस् ते ऽस्तु प्रसीद भगवन् मम ॥
ब्रह्मेशानाव् अथो वाक्यम् ऊचतुस् त्रिदशेश्वरम् ॥
विजयो ध्रुव एवास्तु विजयस्य महात्मनः ॥
मनस्वी बलवाञ् शूरः कृतास्त्रश् च तपोधनः ॥
बिभर्ति च महातेजा धनुर्वेदम् अशेषतः ॥
अतिक्रमेच् च माहात्म्याद् दिष्टम् एतस्य पर्ययात् ॥
अतिक्रान्ते च लोकानाम् अभावो नियतो भवेत् ॥
न विद्यते व्यवस्थानं कृष्णयोः क्रुद्धयोः क्व चित् ॥
स्रष्टारौ ह्य् असतश् चोभौ सतश् च पुरुषर्षभौ ॥
नरनारायणाव् एतौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ ॥
अनियत्तौ नियन्ताराव् अभीतौ स्म परंतपौ ॥
कर्णो लोकान् अयं मुख्यान् प्राप्नोतु पुरुषर्षभः ॥
वीरो वैकर्तनः शूरो विजयस् त्व् अस्तु कृष्णयोः ॥
वसूनां च सलोकत्वं मरुतां वा समाप्नुयात् ॥
सहितो द्रोणभीष्माभ्यां नाकलोके महीयताम् ॥
इत्य् उक्तो देवदेवाभ्यां सहस्राक्षो ऽब्रवीद् वचः ॥
आमन्त्र्य सर्वभूतानि ब्रह्मेशानानुशासनात् ॥
श्रुतं भवद्भिर् यत् प्रोक्तं भगवद्भ्यां जगद्धितम् ॥
तत् तथा नान्यथा तद् धि तिष्ठध्वं गतमन्यवः ॥
इति श्रुत्वेन्द्रवचनं सर्वभूतानि मारिष ॥
विस्मितान्य् अभवन् राजन् पूजयां चक्रिरे च तत् ॥
व्यसृजंश् च सुगन्धीनि नानारूपाणि खात् तथा ॥
पुष्पवर्षाणि विबुधा देवतूर्याण्य् अवादयन् ॥
tato 'ntarikṣe sākṣepā vivādā bharatarṣabha ||
mitho bhedāś ca bhūtānām āsan karṇārjunāntare ||
vyāśrayanta diśo bhinnāḥ sarvalokāś ca māriṣa ||
devadānavagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ ||
pratipakṣagrahaṃ cakruḥ karṇārjunasamāgame ||
dyaur āsīt karṇato vyagrā sanakṣatrā viśāṃ pate ||
bhūmir viśālā pārthasya mātā putrasya bhārata ||
saritaḥ sāgarāś caiva girayaś ca narottama ||
vṛkṣāś cauṣadhayas tatra vyāśrayanta kirīṭinam ||
asurā yātudhānāś ca guhyakāś ca paraṃtapa ||
karṇataḥ samapadyanta khecarāṇi vayāṃsi ca ||
ratnāni nidhayaḥ sarve vedāś cākhyānapañcamāḥ ||
sopavedopaniṣadaḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ ||
vāsukiś citrasenaś ca takṣakaś copatakṣakaḥ ||
parvatāś ca tathā sarve kādraveyāś ca sānvayāḥ ||
viṣavanto mahāroṣā nāgāś cārjunato 'bhavan ||
airāvatāḥ saurabheyā vaiśāleyāś ca bhoginaḥ ||
ete 'bhavann arjunataḥ kṣudrasarpās tu karṇataḥ ||
īhāmṛgā vyāḍamṛgā maṅgalyāś ca mṛgadvijāḥ ||
pārthasya vijayaṃ rājan sarva evābhisaṃśritāḥ ||
vasavo marutaḥ sādhyā rudrā viśve 'śvinau tathā ||
agnir indraś ca somaś ca pavanaś ca diśo daśa ||
dhanaṃjayam upājagmur ādityāḥ karṇato 'bhavan ||
devās tu pitṛbhiḥ sārdhaṃ sagaṇārjunato 'bhavan ||
yamo vaiśravaṇaś caiva varuṇaś ca yato 'rjunaḥ ||
devabrahmanṛparṣīṇāṃ gaṇāḥ pāṇḍavato 'bhavan ||
tumburupramukhā rājan gandharvāś ca yato 'rjunaḥ ||
prāveyāḥ saha mauneyair gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
īhāmṛgavyāḍamṛgair dvipāś ca rathapattibhiḥ ||
uhyamānās tathā meghair vāyunā ca manīṣiṇaḥ ||
didṛkṣavaḥ samājagmuḥ karṇārjunasamāgamam ||
devadānavagandharvā nāgā yakṣāḥ patatriṇaḥ ||
maharṣayo vedavidaḥ pitaraś ca svadhābhujaḥ ||
tapo vidyās tathauṣadhyo nānārūpāmbaratviṣaḥ ||
antarikṣe mahārāja vinadanto 'vatasthire ||
brahmā brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ prajāpatibhir eva ca ||
bhavenāvasthito yānaṃ divyaṃ taṃ deśam abhyayāt ||
dṛṣṭvā prajāpatiṃ devāḥ svayaṃbhuvam upāgaman ||
samo 'stu deva vijaya etayor narasiṃhayoḥ ||
tad upaśrutya maghavā praṇipatya pitāmaham ||
karṇārjunavināśena mā naśyatv akhilaṃ jagat ||
svayaṃbho brūhi tad vākyaṃ samo 'stu vijayo 'nayoḥ ||
tat tathāstu namas te 'stu prasīda bhagavan mama ||
brahmeśānāv atho vākyam ūcatus tridaśeśvaram ||
vijayo dhruva evāstu vijayasya mahātmanaḥ ||
manasvī balavāñ śūraḥ kṛtāstraś ca tapodhanaḥ ||
bibharti ca mahātejā dhanurvedam aśeṣataḥ ||
atikramec ca māhātmyād diṣṭam etasya paryayāt ||
atikrānte ca lokānām abhāvo niyato bhavet ||
na vidyate vyavasthānaṃ kṛṣṇayoḥ kruddhayoḥ kva cit ||
sraṣṭārau hy asataś cobhau sataś ca puruṣarṣabhau ||
naranārāyaṇāv etau purāṇāv ṛṣisattamau ||
aniyattau niyantārāv abhītau sma paraṃtapau ||
karṇo lokān ayaṃ mukhyān prāpnotu puruṣarṣabhaḥ ||
vīro vaikartanaḥ śūro vijayas tv astu kṛṣṇayoḥ ||
vasūnāṃ ca salokatvaṃ marutāṃ vā samāpnuyāt ||
sahito droṇabhīṣmābhyāṃ nākaloke mahīyatām ||
ity ukto devadevābhyāṃ sahasrākṣo 'bravīd vacaḥ ||
āmantrya sarvabhūtāni brahmeśānānuśāsanāt ||
śrutaṃ bhavadbhir yat proktaṃ bhagavadbhyāṃ jagaddhitam ||
tat tathā nānyathā tad dhi tiṣṭhadhvaṃ gatamanyavaḥ ||
iti śrutvendravacanaṃ sarvabhūtāni māriṣa ||
vismitāny abhavan rājan pūjayāṃ cakrire ca tat ||
vyasṛjaṃś ca sugandhīni nānārūpāṇi khāt tathā ||
puṣpavarṣāṇi vibudhā devatūryāṇy avādayan ||
Затем в воздухе начались споры и возражения, о бык Бхаратов; существа разделились между Карной и Арджуной, и все миры заняли разные стороны. Боги, данавы, гандхарвы, пишачи, змеи и ракшасы выбрали противоположные стороны при встрече Карны и Арджуны. Небо со звёздами встало на сторону Карны, владыка людей, а широкая земля — на сторону Партхи, как мать на сторону сына. Реки, океаны, горы, деревья и травы приняли сторону Киритина; асуры, ятудханы, гухьяки и небесные птицы оказались на стороне Карны. Драгоценности, сокровища, Веды с преданиями, упаведами, упанишадами, тайнами и сводами стояли за Арджуну; Васуки, Читрасена, Такшака, Упатакшака, горы, потомки Кадру и ядовитые гневные наги также были за него, тогда как малые змеи — за Карну. Звери, хищники, благие животные и птицы приняли победу Партхи. Васу, Маруты, Садхьи, Рудры, Вишведевы, Ашвины, Агни, Индра, Сома, Ветер и десять сторон пришли к Дхананджае, а Адитьи были на стороне Карны. Боги с предками и свитами, Яма, Вайшравана и Варуна были там, где Арджуна; сонмы божественных, брахманских и царских риши, гандхарвы во главе с Тумбуру, Правеи, Маунеи, апсары, мудрые, несомые облаками и ветром, собрались, желая увидеть встречу Карны и Арджуны. Боги, данавы, гандхарвы, наги, якши, птицы, великие риши, знатоки Вед, предки, вкушающие свадху, а также аскеза, знания и травы, пестро сияющие разными обликами и одеждами, остановились в воздухе с громкими возгласами. Брахма вместе с брахмариши, праджапати и Бхавой на божественной колеснице прибыл в это место. Увидев Самосущего Праджапати, боги подошли к нему и сказали: “О бог, пусть победа этих двух львов среди людей будет равной”. Услышав это, Магхаван поклонился Праотцу и сказал: “Пусть из-за гибели Карны и Арджуны не погибнет весь мир. Самосущий, скажи слово: пусть победа этих двоих будет равной. Да будет так; поклон тебе, будь милостив ко мне, благословенный”. Тогда Брахма и Ишана сказали владыке богов: “Победа должна несомненно принадлежать великодушному Виджае. Он разумен, силён, героичен, знает астры, богат аскезой и полностью владеет Дханурведой. Если ход его предназначения будет нарушен, миры неизбежно придут к небытию. Когда два Кришны разгневаны, нигде нет устойчивой опоры: эти два быка среди людей — творцы явленного и неявленного. Это Нара и Нараяна, древние лучшие риши, неподвластные и правящие, бесстрашные сокрушители врагов. Пусть Карна, герой Вайкартана, достигнет высших миров, но победа пусть будет у двух Кришн. Пусть он достигнет миров Васу или Марутов и вместе с Дроной и Бхишмой будет почитаем в небесном мире”. Услышав двух богов богов, Тысячеглазый по их наставлению обратился ко всем существам: “Вы слышали, что сказали благословенные ради блага мира. Это так и не иначе; стойте без гнева”. Услышав слово Индры, все существа изумились, почтили это решение, а боги излили с неба благоуханные цветочные дожди разных видов и заиграли на божественных инструментах».
657c74a825f0 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:44:44 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Космический суд над исходом поединка утверждает не произвол, а порядок. Карна получает высокие миры за свою доблесть, но победа должна принадлежать Кришне и Арджуне, потому что через них восстанавливается дхармическая ось мира.