दिदृक्षवश् चाप्रतिमं द्वैरथं नरसिंहयोः ॥
देवदानवगन्धर्वाः सर्व एवावतस्थिरे ॥
रथौ च तौ श्वेतहयौ युक्तकेतू महास्वनौ ॥
समागता लोकवीराः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक् ॥
वासुदेवार्जुनौ वीरौ कर्णशल्यौ च भारत ॥
तद् भीरुसंत्रासकरं युद्धं समभवत् तदा ॥
अन्योन्यस्पर्धिनोर् वीर्ये शक्रशम्बरयोर् इव ॥
तयोर् ध्वजौ वीतमालौ शुशुभाते रथस्थितौ ॥
पृथग्रूपौ समार्छन्तौ क्रोधं युद्धे परस्परम् ॥
कर्णस्याशीविषनिभा रत्नसारवती दृढा ॥
पुरंदरधनुःप्रख्या हस्तिकक्ष्या व्यराजत ॥
कपिश्रेष्ठस् तु पार्थस्य व्यादितास्यो भयंकरः ॥
भीषयन्न् एव दंष्ट्राभिर् दुर्निरीक्ष्यो रविर् यथा ॥
युद्धाभिलाषुको भूत्वा ध्वजो गाण्डीवधन्वनः ॥
कर्णध्वजम् उपातिष्ठत् सो ऽवदीद् अभिनर्दयन् ॥
उत्पत्य च महावेगः कक्ष्याम् अभ्यहनत् कपिः ॥
नखैश् च दशनैश् चैव गरुडः पन्नगं यथा ॥
सुकिङ्किणीकाभरणा कालपाशोपमायसी ॥
अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धा नागकक्ष्या महाकपिम् ॥
उभयोर् उत्तमे युद्धे द्वैरथे द्यूत आहृते ॥
प्रकुर्वाते ध्वजौ युद्धं प्रत्यहेषन् हयान् हयाः ॥
अविध्यत् पुण्डरीकाक्षः शल्यं नयनसायकैः ॥
स चापि पुण्डरीकाक्षं तथैवाभिसमैक्षत ॥
तत्राजयद् वासुदेवः शल्यं नयनसायकैः ॥
कर्णं चाप्य् अजयद् दृष्ट्या कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥
अथाब्रवीत् सूतपुत्रः शल्यम् आभाष्य सस्मितम् ॥
यदि पार्थो रणे हन्याद् अद्य माम् इह कर्हि चित् ॥
किम् उत्तरं तदा ते स्यात् सखे सत्यं ब्रवीहि मे ॥
शल्य उवाच
यदि कर्ण रणे हन्याद् अद्य त्वां श्वेतवाहनः ॥
उभाव् एकरथेनाहं हन्यां माधवपाण्डवौ ॥
संजय उवाच
एवम् एव तु गोविंदम् अर्जुनः प्रत्यभाषत ॥
तं प्रहस्याब्रवीत् कृष्णः पार्थं परम् इदं वचः ॥
पतेद् दिवाकरः स्थानाच् छीर्येतानेकधा क्षितिः ॥
शैत्यम् अग्निर् इयान् न त्वा कर्णो हन्याद् धनंजयम् ॥
यदि त्व् एवं कथं चित् स्याल् लोकपर्यसनं यथा ॥
हन्यां कर्णं तथा शल्यं बाहुभ्याम् एव संयुगे ॥
इति कृष्णवचः श्रुत्वा प्रहसन् कपिकेतनः ॥
अर्जुनः प्रत्युवाचेदं कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम् ॥
ममाप्य् एताव् अपर्याप्तौ कर्णशल्यौ जनार्दन ॥
सपताकाध्वजं कर्णं सशल्यरथवाजिनम् ॥
सच्छत्रकवचं चैव सशक्तिशरकार्मुकम् ॥
द्रष्टास्य् अद्य शरैः कर्णं रणे कृत्तम् अनेकधा ॥
अद्यैनं सरथं साश्वं सशक्तिकवचायुधम् ॥
न हि मे शाम्यते वैरं कृष्णां यत् प्राहसत् पुरा ॥
अद्य द्रष्टासि गोविन्द कर्णम् उन्मथितं मया ॥
वारणेनेव मत्तेन पुष्पितं जगतीरुहम् ॥
अद्य ता मधुरा वाचः श्रोतासि मधुसूदन ॥
अद्याभिमन्युजननीम् अनृणः सान्त्वयिष्यसि ॥
कुन्तीं पितृष्वसारं च संप्रहृष्टो जनार्दन ॥
अद्य बाष्पमुखीं कृष्णां सान्त्वयिष्यसि माधव ॥
वाग्भिश् चामृतकल्पाभिर् धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥
didṛkṣavaś cāpratimaṃ dvairathaṃ narasiṃhayoḥ ||
devadānavagandharvāḥ sarva evāvatasthire ||
rathau ca tau śvetahayau yuktaketū mahāsvanau ||
samāgatā lokavīrāḥ śaṅkhān dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||
vāsudevārjunau vīrau karṇaśalyau ca bhārata ||
tad bhīrusaṃtrāsakaraṃ yuddhaṃ samabhavat tadā ||
anyonyaspardhinor vīrye śakraśambarayor iva ||
tayor dhvajau vītamālau śuśubhāte rathasthitau ||
pṛthagrūpau samārchantau krodhaṃ yuddhe parasparam ||
karṇasyāśīviṣanibhā ratnasāravatī dṛḍhā ||
puraṃdaradhanuḥprakhyā hastikakṣyā vyarājata ||
kapiśreṣṭhas tu pārthasya vyāditāsyo bhayaṃkaraḥ ||
bhīṣayann eva daṃṣṭrābhir durnirīkṣyo ravir yathā ||
yuddhābhilāṣuko bhūtvā dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ ||
karṇadhvajam upātiṣṭhat so 'vadīd abhinardayan ||
utpatya ca mahāvegaḥ kakṣyām abhyahanat kapiḥ ||
nakhaiś ca daśanaiś caiva garuḍaḥ pannagaṃ yathā ||
sukiṅkiṇīkābharaṇā kālapāśopamāyasī ||
abhyadravat susaṃkruddhā nāgakakṣyā mahākapim ||
ubhayor uttame yuddhe dvairathe dyūta āhṛte ||
prakurvāte dhvajau yuddhaṃ pratyaheṣan hayān hayāḥ ||
avidhyat puṇḍarīkākṣaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ ||
sa cāpi puṇḍarīkākṣaṃ tathaivābhisamaikṣata ||
tatrājayad vāsudevaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ ||
karṇaṃ cāpy ajayad dṛṣṭyā kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||
athābravīt sūtaputraḥ śalyam ābhāṣya sasmitam ||
yadi pārtho raṇe hanyād adya mām iha karhi cit ||
kim uttaraṃ tadā te syāt sakhe satyaṃ bravīhi me ||
śalya uvāca
yadi karṇa raṇe hanyād adya tvāṃ śvetavāhanaḥ ||
ubhāv ekarathenāhaṃ hanyāṃ mādhavapāṇḍavau ||
saṃjaya uvāca
evam eva tu goviṃdam arjunaḥ pratyabhāṣata ||
taṃ prahasyābravīt kṛṣṇaḥ pārthaṃ param idaṃ vacaḥ ||
pated divākaraḥ sthānāc chīryetānekadhā kṣitiḥ ||
śaityam agnir iyān na tvā karṇo hanyād dhanaṃjayam ||
yadi tv evaṃ kathaṃ cit syāl lokaparyasanaṃ yathā ||
hanyāṃ karṇaṃ tathā śalyaṃ bāhubhyām eva saṃyuge ||
iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā prahasan kapiketanaḥ ||
arjunaḥ pratyuvācedaṃ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam ||
mamāpy etāv aparyāptau karṇaśalyau janārdana ||
sapatākādhvajaṃ karṇaṃ saśalyarathavājinam ||
sacchatrakavacaṃ caiva saśaktiśarakārmukam ||
draṣṭāsy adya śaraiḥ karṇaṃ raṇe kṛttam anekadhā ||
adyainaṃ sarathaṃ sāśvaṃ saśaktikavacāyudham ||
na hi me śāmyate vairaṃ kṛṣṇāṃ yat prāhasat purā ||
adya draṣṭāsi govinda karṇam unmathitaṃ mayā ||
vāraṇeneva mattena puṣpitaṃ jagatīruham ||
adya tā madhurā vācaḥ śrotāsi madhusūdana ||
adyābhimanyujananīm anṛṇaḥ sāntvayiṣyasi ||
kuntīṃ pitṛṣvasāraṃ ca saṃprahṛṣṭo janārdana ||
adya bāṣpamukhīṃ kṛṣṇāṃ sāntvayiṣyasi mādhava ||
vāgbhiś cāmṛtakalpābhir dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||
Все боги, данавы и гандхарвы остановились, желая увидеть несравненный поединок двух львов среди людей. Две белоконные колесницы с поставленными знамёнами стояли, громко звуча. Собравшиеся герои миров каждый отдельно трубили в раковины; перед ними были два героя — Васудева и Арджуна, а с другой стороны Карна и Шалья, о Бхарата. Тогда началась битва, пугающая робких, поединок двух соперников в доблести, словно Шакры и Шамбары. Их два знамени с гирляндами, стоя на колесницах, сияли разными обликами и разжигали взаимный гнев в бою. У Карны сиял слоновий пояс, прочный, с драгоценной сердцевиной, подобный ядовитой змее и луку Пурандары. На знамени Партхи лучшая обезьяна с раскрытой пастью, страшная, пугающая клыками и нестерпимая взгляду, как солнце, желая битвы, приблизилась к знамени Карны и зарычала. Великая обезьяна, взлетев с огромной скоростью, ударила слоновий пояс когтями и зубами, как Гаруда — змея. Змеиный пояс Карны, железный, подобный петле Времени и украшенный звенящими колокольчиками, яростно бросился на великого капи. В этом высшем поединке, в этой игре-ставке, сами знамёна начали бой, а кони ржали на коней. Лотосоокий Кришна поразил Шалью стрелами глаз, и тот также пристально посмотрел на Лотосоокого; там Васудева победил Шалью взглядом, а сын Кунти Дхананджая взглядом победил Карну. Затем сын суты, улыбаясь, сказал Шалье: “Друг, скажи мне правду: если Партха сегодня в бою как-нибудь убьёт меня здесь, что тогда будет твоим ответом?” Шалья сказал: “Если, Карна, белоконный сегодня в бою убьёт тебя, я на одной колеснице убью обоих — Мадхаву и Пандаву”. Санджая сказал: «Так же Арджуна обратился к Говинде. Кришна, засмеявшись, сказал Партхе высшее слово: “Солнце может упасть со своего места, земля может расколоться на множество частей, огонь может стать холодным, но Карна не убьёт тебя, Дхананджая. Если же каким-то образом случится такой переворот миров, я одними руками в бою убью Карну и Шалью”. Услышав слово Кришны, смеющийся обезьяностяжный Арджуна ответил неутомимому Кришне: “Джанардана, для меня и Карны с Шальей недостаточно. Сегодня ты увидишь Карну со знаменем, стягом, Шальей, колесницей, конями, зонтом, бронёй, дротиком, стрелами и луком, многократно рассечённого моими стрелами в бою. Сегодня я рассеку его вместе с колесницей, конями, дротиком, бронёй и оружием. Ведь моя вражда не утихает из-за того, что он прежде смеялся над Кришной-Драупади. Сегодня, Говинда, ты увидишь Карну, сокрушённого мной, как цветущее дерево — бешеным слоном. Сегодня, Мадхусудана, ты услышишь сладкие слова; сегодня, свободный от долга, радостный Джанардана, ты утешишь мать Абхиманью, Кунти, свою тётку по отцу, плачущую Кришну-Драупади и нектарными словами — Дхармараджу Юдхиштхиру”».
0aefa23c40f2 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:44:44 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Перед битвой звучит уверенность Кришны и Арджуны. Но она основана не на гордости, а на памяти о долге перед Драупади, Субхадрой, Кунти, Абхиманью и Юдхиштхирой: победа должна стать утешением тех, кто несёт боль этой войны.