महाभारत
Karṇa and Arjuna Clash8.65.25-34
8996 / 15823
महाभारत · 8.65.25-34
देवनागरी

वैकर्तनेनापि तथाजिमध्ये; सहस्रशो बाणगणा विसृष्टाः ॥
ते घोषिणः पाण्डवम् अभ्युपेयुः; पर्जन्यमुक्ता इव वारिधाराः ॥
स भीमसेनं च जनार्दनं च; किरीटिनं चाप्य् अमनुष्यकर्मा ॥
त्रिभिस् त्रिभिर् भीमबलो निहत्य; ननाद घोरं महता स्वरेण ॥
स कर्णबाणाभिहतः किरीटी; भीमं तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं च ॥
अमृष्यमाणः पुनर् एव पार्थः; शरान् दशाष्टौ च समुद्बबर्ह ॥
सुषेणम् एकेन शरेण विद्ध्वा; शल्यं चतुर्भिस् त्रिभिर् एव कर्णम् ॥
ततः सुमुक्तैर् दशभिर् जघान; सभापतिं काञ्चनवर्मनद्धम् ॥
स राजपुत्रो विशिरा विबाहुर्; विवाजिसूतो विधनुर् विकेतुः ॥
ततो रथाग्राद् अपतत् प्रभग्नः; परश्वधैः शाल इवाभिकृत्तः ॥
पुनश् च कर्णं त्रिभिर् अष्टभिश् च; द्वाभ्यां चतुर्भिर् दशभिश् च विद्ध्वा ॥
चतुःशतान् द्विरदान् सायुधीयान्; हत्वा रथान् अष्टशतं जघान ॥
सहस्रम् अश्वांश् च पुनश् च सादीन्; अष्टौ सहस्राणि च पत्तिवीरान् ॥
दृष्ट्वाजिमुख्याव् अथ युध्यमानौ; दिदृक्षवः शूरवराव् अरिघ्नौ ॥
कर्णं च पार्थं च नियम्य वाहान्; खस्था महीस्थाश् च जनावतस्थुः ॥
ततो धनुर्ज्या सहसातिकृष्टा; सुघोषम् आच्छिद्यत पाण्डवस्य ॥
तस्मिन् क्षणे सूतपुत्रस् तु पार्थं; समाचिनोत् क्षुद्रकाणां शतेन ॥
निर्मुक्तसर्पप्रतिमैश् च तीक्ष्णैस्; तैलप्रधौतैः खगपत्रवाजैः ॥
षष्ट्या नाराचैर् वासुदेवं बिभेद; तदन्तरं सोमकाः प्राद्रवन्त ॥
ततो धनुर्ज्याम् अवधम्य शीघ्रं; शरान् अस्तान् आधिरथेर् विधम्य ॥
सुसंरब्धः कर्णशरक्षताङ्गो; रणे पार्थः सोमकान् प्रत्यगृह्णात् ॥
न पक्षिणः संपतन्त्य् अन्तरिक्षे; क्षेपीयसास्त्रेण कृते ऽन्धकारे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaikartanenāpi tathājimadhye; sahasraśo bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ ||
te ghoṣiṇaḥ pāṇḍavam abhyupeyuḥ; parjanyamuktā iva vāridhārāḥ ||
sa bhīmasenaṃ ca janārdanaṃ ca; kirīṭinaṃ cāpy amanuṣyakarmā ||
tribhis tribhir bhīmabalo nihatya; nanāda ghoraṃ mahatā svareṇa ||
sa karṇabāṇābhihataḥ kirīṭī; bhīmaṃ tathā prekṣya janārdanaṃ ca ||
amṛṣyamāṇaḥ punar eva pārthaḥ; śarān daśāṣṭau ca samudbabarha ||
suṣeṇam ekena śareṇa viddhvā; śalyaṃ caturbhis tribhir eva karṇam ||
tataḥ sumuktair daśabhir jaghāna; sabhāpatiṃ kāñcanavarmanaddham ||
sa rājaputro viśirā vibāhur; vivājisūto vidhanur viketuḥ ||
tato rathāgrād apatat prabhagnaḥ; paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ ||
punaś ca karṇaṃ tribhir aṣṭabhiś ca; dvābhyāṃ caturbhir daśabhiś ca viddhvā ||
catuḥśatān dviradān sāyudhīyān; hatvā rathān aṣṭaśataṃ jaghāna ||
sahasram aśvāṃś ca punaś ca sādīn; aṣṭau sahasrāṇi ca pattivīrān ||
dṛṣṭvājimukhyāv atha yudhyamānau; didṛkṣavaḥ śūravarāv arighnau ||
karṇaṃ ca pārthaṃ ca niyamya vāhān; khasthā mahīsthāś ca janāvatasthuḥ ||
tato dhanurjyā sahasātikṛṣṭā; sughoṣam ācchidyata pāṇḍavasya ||
tasmin kṣaṇe sūtaputras tu pārthaṃ; samācinot kṣudrakāṇāṃ śatena ||
nirmuktasarpapratimaiś ca tīkṣṇais; tailapradhautaiḥ khagapatravājaiḥ ||
ṣaṣṭyā nārācair vāsudevaṃ bibheda; tadantaraṃ somakāḥ prādravanta ||
tato dhanurjyām avadhamya śīghraṃ; śarān astān ādhirather vidhamya ||
susaṃrabdhaḥ karṇaśarakṣatāṅgo; raṇe pārthaḥ somakān pratyagṛhṇāt ||
na pakṣiṇaḥ saṃpatanty antarikṣe; kṣepīyasāstreṇa kṛte 'ndhakāre ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैकर्तनेन अपिvaikartanena apiи Вайкартаной; также Карной
तथा आजिमध्येtathā ājimadhyeтак в середине битвы; посреди боя
सहस्रशः बाणगणाःsahasraśaḥ bāṇagaṇāḥтысячами множества стрел; тысячи стрел
विसृष्टाःvisṛṣṭāḥбыли выпущены; посланы
ते घोषिणःte ghoṣiṇaḥони шумящие; гремящие
पाण्डवम् अभ्युपेयुःpāṇḍavam abhyupeyuḥк Пандаве подошли; устремились на Арджуну
पर्जन्यमुक्ताः इवparjanyamuktāḥ ivaкак выпущенные тучей; словно из облака
वारिधाराःvāridhārāḥпотоки воды; струи дождя
स भीमसेनम् चsa bhīmasenam caон и Бхимасену; он Бхиму
जनार्दनम् चjanārdanam caи Джанардану; Кришну
किरीटिनम् च अपिkirīṭinam ca apiи Киритина также; также Арджуну
अमनुष्यकर्माamanuṣyakarmāс нечеловеческим деянием; сверхчеловеческий в действии
त्रिभिः त्रिभिःtribhiḥ tribhiḥтремя, тремя; по три стрелы
भीमबलः निहत्यbhīmabalaḥ nihatyaстрашносильный поразив; мощный ударив
ननाद घोरम्nanāda ghoramзакричал грозно; издал ужасный клич
महता स्वरेणmahatā svareṇaвеликим голосом; громким голосом
स कर्णबाणाभिहतःsa karṇabāṇābhihataḥон, стрелами Карны поражённый; Арджуна, раненный Карной
किरीटीkirīṭīКиритин; Арджуна
भीमम् तथा प्रेक्ष्यbhīmam tathā prekṣyaБхиму также увидев; глядя на Бхиму
जनार्दनम् चjanārdanam caи Джанардану; и Кришну
अमृष्यमाणः पुनः एवamṛṣyamāṇaḥ punaḥ evaне терпя, снова же; вновь не выдержав
पार्थःpārthaḥПартха; Арджуна
शरान् दशाष्टौ चśarān daśāṣṭau caстрелы десять и восемь; восемнадцать стрел
समुद्बबर्हsamudbabarhaизвлёк; вытащил
सुषेणम् एकेन शरेणsuṣeṇam ekena śareṇaСушену одной стрелой; одним снарядом Сушену
विद्ध्वाviddhvāпронзив; поразив
शल्यम् चतुर्भिःśalyam caturbhiḥШалью четырьмя; Шалью четырьмя стрелами
त्रिभिः एव कर्णम्tribhiḥ eva karṇamтремя именно Карну; Карну тремя
ततः सुमुक्तैः दशभिःtataḥ sumuktaiḥ daśabhiḥзатем десятью хорошо выпущенными; потом десятью меткими
जघान सभापतिम्jaghāna sabhāpatimсразил Сабхапати; убил Сабхапати
काञ्चनवर्मनद्धम्kāñcanavarmanaddhamоблачённого в золотую броню; в золочёном панцире
स राजपुत्रःsa rājaputraḥтот царевич; этот князь
विशिरा विबाहुःviśirā vibāhuḥбез головы, без рук; обезглавленный, безрукий
विवाजिसूतःvivājisūtaḥбез коней и возницы; лишённый коней и возничего
विधनुः विकेतुःvidhanuḥ viketuḥбез лука, без знамени; обезоруженный и без стяга
ततः रथाग्रात् अपतत्tataḥ rathāgrāt apatatзатем с передка колесницы упал; пал с ратхи
प्रभग्नःprabhagnaḥразбитый; сокрушённый
परश्वधैः शालः इवparaśvadhaiḥ śālaḥ ivaкак шала топорами; словно дерево под секирами
अभिकृत्तःabhikṛttaḥсрубленный; изрубленный
पुनः च कर्णम्punaḥ ca karṇamи снова Карну; затем Карну
त्रिभिः अष्टभिः चtribhiḥ aṣṭabhiḥ caтремя и восемью; тремя и восемью стрелами
द्वाभ्याम् चतुर्भिःdvābhyām caturbhiḥдвумя, четырьмя; двумя и четырьмя
दशभिः च विद्ध्वाdaśabhiḥ ca viddhvāи десятью пронзив; и десятью поразив
चतुःशतान् द्विरदान्catuḥśatān dviradānчетыреста слонов; четыре сотни двуклыких
सायुधीयान्sāyudhīyānс вооружёнными воинами; с бойцами
हत्वाhatvāубив; сразив
रथान् अष्टशतम् जघानrathān aṣṭaśatam jaghānaвосемьсот колесниц уничтожил; сразил восемь сотен ратх
सहस्रम् अश्वान् चsahasram aśvān caи тысячу коней; тысячу лошадей
पुनः च सादीन्punaḥ ca sādīnи снова всадников; а также конников
अष्टौ सहस्राणिaṣṭau sahasrāṇiвосемь тысяч; восемь тысяч
च पत्तिवीरान्ca pattivīrānи пеших героев; пехотинцев-героев
दृष्ट्वा आजिमुख्यौdṛṣṭvā ājimukhyauувидев двух главных в бою; видя вождей битвы
अथ युध्यमानौatha yudhyamānauзатем сражающихся; сражавшихся
दिदृक्षवःdidṛkṣavaḥжелая видеть; стремясь смотреть
शूरवरौ अरिघ्नौśūravarau arighnauдвух лучших героев, губителей врагов; великих воинов
कर्णम् च पार्थम् चkarṇam ca pārtham caКарну и Партху; Карну с Арджуной
नियम्य वाहान्niyamya vāhānудержав ездовых; остановив коней
खस्थाः महीस्थाः चkhasthāḥ mahīsthāḥ caстоящие в небе и на земле; небесные и земные
जनाः अवतस्थुःjanāḥ avatasthuḥлюди остановились; существа стояли
ततः धनुर्ज्याtataḥ dhanurjyāзатем тетива лука; после этого тетива
सहसा अतिकृष्टाsahasā atikṛṣṭāвнезапно перетянутая; резко натянутая
सुघोषम् आच्छिद्यतsughoṣam ācchidyataгромко порвалась; со звоном лопнула
पाण्डवस्यpāṇḍavasyaу Пандавы; у Арджуны
तस्मिन् क्षणेtasmin kṣaṇeв тот миг; в это мгновение
सूतपुत्रः तुsūtaputraḥ tuсын возницы же; Карна
पार्थम् समाचिनोत्pārtham samācinotПартху покрыл; Арджуну осыпал
क्षुद्रकाणाम् शतेनkṣudrakāṇām śatenaсотней кшудрак; сотней мелких стрел
निर्मुक्तसर्पप्रतिमैः चnirmuktasarpapratimaiḥ caи подобными выпущенным змеям; похожими на вырвавшихся змей
तीक्ष्णैःtīkṣṇaiḥострыми; жгучими
तैलप्रधौतैःtailapradhautaiḥмаслом очищенными; смазанными маслом
खगपत्रवाजैःkhagapatravājaiḥлетящими на птичьих перьях; с оперением птиц
षष्ट्या नाराचैःṣaṣṭyā nārācaiḥшестьюдесятью нарачами; шестьюдесятью железными стрелами
वासुदेवम् बिभेदvāsudevam bibhedaВасудеву пронзил; ударил Кришну
तदन्तरम् सोमकाः प्राद्रवन्तtadantaram somakāḥ prādravantaпосле этого Сомаки побежали; Сомаки обратились в бегство
ततः धनुर्ज्याम्tataḥ dhanurjyāmзатем тетиву лука; после этого тетиву
अवधम्य शीघ्रम्avadhamya śīghramбыстро закрепив; быстро натянув снова
शरान् अस्तान्śarān astānстрелы выпущенные; посланные стрелы
आधिरथेः विधम्यādhiratheḥ vidhamyaАдхиратхина разбив; рассеяв стрелы Карны
सुसंरब्धःsusaṃrabdhaḥкрайне разъярённый; сильно возбужденный
कर्णशरक्षताङ्गःkarṇaśarakṣatāṅgaḥс телом, раненным стрелами Карны; израненный стрелами Карны
रणे पार्थःraṇe pārthaḥв бою Партха; Арджуна на поле
सोमकान् प्रत्यगृह्णात्somakān pratyagṛhṇātСомаков удержал; вернул Сомаков
न पक्षिणः संपतन्तिna pakṣiṇaḥ saṃpatantiптицы не летали; даже птицы не могли лететь
अन्तरिक्षेantarikṣeв воздухе; в небе
क्षेपीयसास्त्रेणkṣepīyasāstreṇaочень быстрым оружием; скоростной астрой
कृते अन्धकारेkṛte andhakāreкогда создана тьма; во мраке
अनुवाद

И Вайкартана посреди битвы выпустил тысячи множеств стрел. Гремящие, они устремились на Пандаву, словно потоки дождя, выпущенные тучей. Этот сверхчеловеческий в действии, страшносильный Карна по три стрелы вонзил в Бхимасену, Джанардану и Киритина и издал грозный клич громким голосом. Киритин, раненный стрелами Карны и видя Бхиму и Джанардану поражёнными, не выдержал и снова извлёк восемнадцать стрел. Одной стрелой он поразил Сушену, четырьмя — Шалью, тремя — Карну, а затем десятью метко выпущенными стрелами сразил Сабхапати, облачённого в золотую броню. Этот царевич, без головы и рук, без коней и возницы, без лука и знамени, сокрушённый, упал с передка колесницы, словно дерево шала, срубленное топорами. Затем Арджуна снова поразил Карну несколькими группами стрел, убил четыреста слонов с вооружёнными воинами, уничтожил восемьсот колесниц, тысячу коней и всадников, а также восемь тысяч пеших героев. Увидев, как сражаются Карна и Партха, два главных в бою, лучшие герои и губители врагов, небесные и земные зрители остановили своих ездовых и стали смотреть. Внезапно перетянутая тетива лука Пандавы громко порвалась. В тот миг сын возницы осыпал Партху сотней кшудрак, а шестьюдесятью острыми нарачами, подобными выпущенным змеям, смазанными маслом и летящими на птичьем оперении, пронзил Васудеву. После этого Сомаки побежали. Тогда Партха быстро снова закрепил тетиву, разбил выпущенные стрелы Адхиратхина и, сам израненный стрелами Карны, в бою вернул Сомаков. От мрака, созданного его скоростной астрой, в воздухе не могли летать даже птицы».

संस्करण

9cec2077c218 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:29:22 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से