महाभारत
Saṃjaya Brings Word of the Slaughter; Dhṛtarāṣṭra's Swoon9.1.37-40
9027 / 15823
महाभारत · 9.1.37-40
देवनागरी

एतच् छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ॥
निपपात महाराज गतसत्त्वो महीतले ॥
तस्मिन् निपतिते भूमौ विदुरो ऽपि महायशाः ॥
निपपात महाराज राजव्यसनकर्शितः ॥
गान्धारी च नृपश्रेष्ठ सर्वाश् च कुरुयोषितः ॥
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा क्रूरं वचश् च ताः ॥
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदासीद् राजमण्डलम् ॥
प्रलापयुक्ता महती कथा न्यस्ता पटे यथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

etac chrutvā vacaḥ krūraṃ dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ ||
nipapāta mahārāja gatasattvo mahītale ||
tasmin nipatite bhūmau viduro 'pi mahāyaśāḥ ||
nipapāta mahārāja rājavyasanakarśitaḥ ||
gāndhārī ca nṛpaśreṣṭha sarvāś ca kuruyoṣitaḥ ||
patitāḥ sahasā bhūmau śrutvā krūraṃ vacaś ca tāḥ ||
niḥsaṃjñaṃ patitaṃ bhūmau tadāsīd rājamaṇḍalam ||
pralāpayuktā mahatī kathā nyastā paṭe yathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एतत्etatэто
श्रुत्वाśrutvāуслышав
वचःvacaḥслово; речь
क्रूरंkrūraṃжестокое; страшное
धृतराष्ट्रःdhṛtarāṣṭraḥДхритараштра
जनेश्वरःjaneśvaraḥвладыка людей
निपपातnipapātaрухнул; пал
महाराजmahārājaо великий царь
गतसत्त्वःgatasattvaḥлишившись чувств; с угасшей силой
महीतलेmahītaleназемь; на землю
तस्मिन् निपतितेtasmin nipatiteкогда тот упал
भूमौbhūmauна землю
विदुरःviduraḥВидура
अपिapiтоже; также
महायशाःmahāyaśāḥмногославный
निपपातnipapātaупал
महाराजmahārājaо великий царь
राजव्यसनकर्शितःrājavyasanakarśitaḥсражённый бедою государя; удручённый горем царя
गान्धारीgāndhārīГандхари
caи
नृपश्रेष्ठnṛpaśreṣṭhaо лучший из царей
सर्वाःsarvāḥвсе
caи
कुरुयोषितःkuruyoṣitaḥжёны Куру; кауравские женщины
पतिताःpatitāḥпали; упали
सहसाsahasāвнезапно; разом
भूमौbhūmauна землю
श्रुत्वाśrutvāуслышав
क्रूरं वचःkrūraṃ vacaḥжестокое слово
caи
ताःtāḥони; те (женщины)
निःसंज्ञंniḥsaṃjñaṃбез чувств; в беспамятстве
पतितंpatitaṃпавшее; поверженное
भूमौbhūmauна землю
तदाtadāтогда
आसीत्āsītбыло; пребывало
राजमण्डलम्rājamaṇḍalamсобрание царей; царственное окружение
प्रलापयुक्ताpralāpayuktāполная стенаний; исполненная воплей
महतीmahatīвеликая; обширная
कथाkathāсцена; повесть; картина
न्यस्ताnyastāизображённая; нанесённая
पटेpaṭeна холсте; на полотне
यथाyathāсловно; как
अनुवाद

«Услышав эту жестокую весть, Дхритараштра, владыка людей, рухнул наземь, лишившись чувств, о великий царь. Когда он упал на землю, многославный Видура тоже пал, сражённый бедою государя. И Гандхари, о лучший из царей, и все жёны Куру разом пали на землю, услышав жестокое слово. Тогда всё царственное собрание лежало на земле в беспамятстве; эта великая, полная стенаний сцена была подобна картине, написанной на полотне».

संस्करण

8ed609203bcf · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से