महाभारत
Aśvatthāman Consecrated Commander; the End of the Parva9.64.16-19
9767 / 15823
महाभारत · 9.64.16-19
देवनागरी

एष मूर्धावसिक्तानाम् अग्रे गत्वा परंतपः ॥
सतृणं ग्रसते पांसुं पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
क्व ते तद् अमलं छत्रं व्यजनं क्व च पार्थिव ॥
सा च ते महती सेना क्व गता पार्थिवोत्तम ॥
दुर्विज्ञेया गतिर् नूनं कार्याणां कारणान्तरे ॥
यद् वै लोकगुरुर् भूत्वा भवान् एतां दशां गतः ॥
अध्रुवा सर्वमर्त्येषु ध्रुवं श्रीर् उपलक्ष्यते ॥
भवतो व्यसनं दृष्ट्वा शक्रविस्पर्धिनो भृशम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

eṣa mūrdhāvasiktānām agre gatvā paraṃtapaḥ ||
satṛṇaṃ grasate pāṃsuṃ paśya kālasya paryayam ||
kva te tad amalaṃ chatraṃ vyajanaṃ kva ca pārthiva ||
sā ca te mahatī senā kva gatā pārthivottama ||
durvijñeyā gatir nūnaṃ kāryāṇāṃ kāraṇāntare ||
yad vai lokagurur bhūtvā bhavān etāṃ daśāṃ gataḥ ||
adhruvā sarvamartyeṣu dhruvaṃ śrīr upalakṣyate ||
bhavato vyasanaṃ dṛṣṭvā śakravispardhino bhṛśam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एषः मूर्धावसिक्तानाम्eṣaḥ mūrdhāvasiktānāmэтот, среди помазанных царей
अग्रे गत्वा परंतपःagre gatvā paraṃtapaḥвпереди шедший, губитель врагов
सतृणं ग्रसते पांसुंsatṛṇaṃ grasate pāṃsuṃс травою глотает пыль
पश्य कालस्य पर्ययम्paśya kālasya paryayamсмотри на оборот Времени
क्व ते तत् अमलं छत्रंkva te tat amalaṃ chatraṃгде твой тот безупречный зонт
व्यजनं क्व च पार्थिवvyajanaṃ kva ca pārthivaи опахало где, о царь
सा च ते महती सेनाsā ca te mahatī senāи та твоя великая рать
क्व गता पार्थिवोत्तमkva gatā pārthivottamaкуда ушла, о лучший из царей
दुर्विज्ञेया गतिः नूनंdurvijñeyā gatiḥ nūnaṃтруднопостижим ход, видно
कार्याणां कारणान्तरेkāryāṇāṃ kāraṇāntareдел, в чередовании причин
यत् वै लोकगुरुः भूत्वाyat vai lokaguruḥ bhūtvāчто, наставником мира быв
भवान् एतां दशां गतःbhavān etāṃ daśāṃ gataḥты в это состояние пришёл
अध्रुवा सर्वमर्त्येषुadhruvā sarvamartyeṣuнепостоянна у всех смертных
ध्रुवं श्रीः उपलक्ष्यतेdhruvaṃ śrīḥ upalakṣyateпоистине, удача — это видно
भवतः व्यसनं दृष्ट्वाbhavataḥ vyasanaṃ dṛṣṭvāтвоё бедствие увидев
शक्रविस्पर्धिनः भृशम्śakravispardhinaḥ bhṛśamс Шакрою соперничавшего весьма
अनुवाद

«Этот, среди помазанных царей впереди шедший, губитель врагов, с травою глотает пыль — смотри на оборот Времени! Где твой тот безупречный зонт, и опахало где, о царь? И та твоя великая рать куда ушла, о лучший из царей? Труднопостижим ход, видно, дел, в чередовании причин, — что, наставником мира быв, ты в это состояние пришёл. Непостоянна у всех смертных, поистине, удача — это видно, твоё бедствие увидев, с Шакрою соперничавшего весьма».

संस्करण

0a1df14ac43f · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:15:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से