Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Vyāsa Reveals the Divine Purpose of the War11.8.39-44
9882 / 15823
महाभारत · 11.8.39-44
॥
देवनागरी

भवान् कर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश् च भारत ॥
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिम् एव च ॥
त्वां तु शोकेन संतप्तं मुह्यमानं मुहुर् मुहुः ॥
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणान् अपि परित्यजेत् ॥
कृपालुर् नित्यशो वीरस् तिर्यग्योनिगतेष्व् अपि ॥
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां वै न करिष्यति ॥
मम चैव नियोगेन विधेश् चाप्य् अनिवर्तनात् ॥
पाण्डवानां च कारुण्यात् प्राणान् धारय भारत ॥
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर् भविष्यति ॥
धर्मश् च सुमहांस् तात तप्तं स्याच् च तपश् चिरात् ॥
पुत्रशोकसमुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ॥
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सदा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhavān karmaparo yatra buddhiśreṣṭhaś ca bhārata ||
muhyate prāṇināṃ jñātvā gatiṃ cāgatim eva ca ||
tvāṃ tu śokena saṃtaptaṃ muhyamānaṃ muhur muhuḥ ||
jñātvā yudhiṣṭhiro rājā prāṇān api parityajet ||
kṛpālur nityaśo vīras tiryagyonigateṣv api ||
sa kathaṃ tvayi rājendra kṛpāṃ vai na kariṣyati ||
mama caiva niyogena vidheś cāpy anivartanāt ||
pāṇḍavānāṃ ca kāruṇyāt prāṇān dhāraya bhārata ||
evaṃ te vartamānasya loke kīrtir bhaviṣyati ||
dharmaś ca sumahāṃs tāta taptaṃ syāc ca tapaś cirāt ||
putraśokasamutpannaṃ hutāśaṃ jvalitaṃ yathā ||
prajñāmbhasā mahārāja nirvāpaya sadā sadā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भवान् कर्मपरः यत्रbhavān karmaparaḥ yatraты предан действию когда; ты деятельный
बुद्धिश्रेष्ठः च भारतbuddhiśreṣṭhaḥ ca bhārataи лучший разумом, Бхарата; мудрейший
मुह्यते प्राणिनाम् ज्ञात्वाmuhyate prāṇinām jñātvāзаблуждаешься, зная существ; смущаешься
गतिम् च अगतिम् एव चgatim ca agatim eva caпуть и непуть также; их приход и уход
त्वाम् तु शोकेन संतप्तम्tvām tu śokena saṃtaptamтебя же скорбью опалённого; тебя в горе
मुह्यमानम् मुहुः मुहुःmuhyamānam muhuḥ muhuḥсмущающегося снова и снова; теряющего ясность
ज्ञात्वा युधिष्ठिरः राजाjñātvā yudhiṣṭhiraḥ rājāузнав, царь Юдхиштхира; если узнает
प्राणान् अपि परित्यजेत्prāṇān api parityajetдаже жизнь оставит; отречётся от жизни
कृपालुः नित्यशः वीरःkṛpāluḥ nityaśaḥ vīraḥсострадательный всегда герой; милостивый воин
तिर्यग्योनिगतेषु अपिtiryagyonigateṣu apiдаже к попавшим в животные лона; даже к животным
स कथम् त्वयि राजेन्द्रsa katham tvayi rājendraкак же он к тебе, царь царей; как же к тебе
कृपाम् वै न करिष्यतिkṛpām vai na kariṣyatiсострадания не сделает; не проявит жалость
मम च एव नियोगेनmama ca eva niyogenaи по моему приказу; по моему велению
विधेः च अपि अनिवर्तनात्vidheḥ ca api anivartanātи из-за невозвратности судьбы; из-за закона
पाण्डवानाम् च कारुण्यात्pāṇḍavānām ca kāruṇyātи из сострадания Пандавов; ради их милости
प्राणान् धारय भारतprāṇān dhāraya bhārataжизнь поддержи, Бхарата; сохрани жизнь
एवम् ते वर्तमानस्यevam te vartamānasyaтак у тебя живущего; если так поступишь
लोके कीर्तिः भविष्यतिloke kīrtiḥ bhaviṣyatiв мире слава будет; будет добрая слава
धर्मः च सुमहान् तातdharmaḥ ca sumahān tātaи великая дхарма, сын; большая заслуга
तप्तम् स्यात् च तपः चिरात्taptam syāt ca tapaḥ cirātи тапас будет совершён долго; долгая аскеза
पुत्रशोक समुत्पन्नम्putraśoka samutpannamиз скорби о сыновьях возникший; рождённый горем
हुताशम् ज्वलितम् यथाhutāśam jvalitam yathāогонь пылающий как; словно пламя
प्रज्ञा अम्भसा महाराजprajñā ambhasā mahārājaводой мудрости, великий царь; водой разума
निर्वापय सदा सदाnirvāpaya sadā sadāгаси всегда и всегда; непрестанно туши
अनुवाद

«Ты деятельный человек и лучший разумом, о Бхарата; зная путь и непуть живых существ, как же ты смущаешься? Если царь Юдхиштхира узнает, что ты опалён скорбью и снова и снова теряешь ясность, он может отказаться даже от жизни. Этот герой всегда сострадателен даже к существам, попавшим в животные лона; как же он, о царь царей, не проявит сострадания к тебе? Поэтому по моему велению, из-за неизбежности закона судьбы и ради сострадания Пандавов поддержи жизнь, о Бхарата. Если ты будешь так жить, в мире будет твоя слава, будет великая дхарма, сын мой, и долгая аскеза будет совершена. О великий царь, огонь, возникший из скорби о сыновьях и пылающий внутри, снова и снова гаси водой мудрости».

संस्करण

491b569d9044 · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:43:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 11.8.30-38

श्लोक बदलें इन कुंजियों से