महाभारत
Gāndhārī Sees the Field of Slaughter11.16.27-35
9912 / 15823
महाभारत · 11.16.27-35
देवनागरी

तान् सुपर्णाश् च गृध्राश् च निष्कर्षन्त्य् असृगुक्षितान् ॥
निगृह्य कवचेषूग्रा भक्षयन्ति सहस्रशः ॥
जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोणभीष्मयोः ॥
अभिमन्योर् विनाशं च कश् चिन्तयितुम् अर्हति ॥
अवध्यकल्पान् निहतान् दृष्ट्वाहं मधुसूदन ॥
गृध्रकङ्कबडश्येनश्वसृगालादनीकृतान् ॥
अमर्षवशम् आपन्नान् दुर्योधनवशे स्थितान् ॥
पश्येमान् पुरुषव्याघ्रान् संशान्तान् पावकान् इव ॥
शयनान्य् उचिताः सर्वे मृदूनि विमलानि च ॥
विपन्नास् ते ऽद्य वसुधां विवृताम् अधिशेरते ॥
बन्दिभिः सततं काले स्तुवद्भिर् अभिनन्दिताः ॥
शिवानाम् अशिवा घोराः शृण्वन्ति विविधा गिरः ॥
ये पुरा शेरते वीराः शयनेषु यशस्विनः ॥
चन्दनागुरुदिग्धाङ्गास् ते ऽद्य पांसुषु शेरते ॥
तेषाम् आभरणान्य् एते गृध्रगोमायुवायसाः ॥
आक्षिपन्त्य् अशिवा घोरा विनदन्तः पुनः पुनः ॥
चापानि विशिखान् पीतान् निस्त्रिंशान् विमला गदाः ॥
युद्धाभिमानिनः प्रीता जीवन्त इव बिभ्रति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tān suparṇāś ca gṛdhrāś ca niṣkarṣanty asṛgukṣitān ||
nigṛhya kavaceṣūgrā bhakṣayanti sahasraśaḥ ||
jayadrathasya karṇasya tathaiva droṇabhīṣmayoḥ ||
abhimanyor vināśaṃ ca kaś cintayitum arhati ||
avadhyakalpān nihatān dṛṣṭvāhaṃ madhusūdana ||
gṛdhrakaṅkabaḍaśyenaśvasṛgālādanīkṛtān ||
amarṣavaśam āpannān duryodhanavaśe sthitān ||
paśyemān puruṣavyāghrān saṃśāntān pāvakān iva ||
śayanāny ucitāḥ sarve mṛdūni vimalāni ca ||
vipannās te 'dya vasudhāṃ vivṛtām adhiśerate ||
bandibhiḥ satataṃ kāle stuvadbhir abhinanditāḥ ||
śivānām aśivā ghorāḥ śṛṇvanti vividhā giraḥ ||
ye purā śerate vīrāḥ śayaneṣu yaśasvinaḥ ||
candanāgurudigdhāṅgās te 'dya pāṃsuṣu śerate ||
teṣām ābharaṇāny ete gṛdhragomāyuvāyasāḥ ||
ākṣipanty aśivā ghorā vinadantaḥ punaḥ punaḥ ||
cāpāni viśikhān pītān nistriṃśān vimalā gadāḥ ||
yuddhābhimāninaḥ prītā jīvanta iva bibhrati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तान् सुपर्णाः च गृध्राः चtān suparṇāḥ ca gṛdhrāḥ caих супарны и грифы; птицы и стервятники
निष्कर्षन्ति असृक् उक्षितान्niṣkarṣanti asṛk ukṣitānвытаскивают окроплённых кровью; тащат окровавленных
निगृह्य कवचेषु उग्राःnigṛhya kavaceṣu ugrāḥсхватив за панцири, свирепые; держась за доспехи
भक्षयन्ति सहस्रशःbhakṣayanti sahasraśaḥпожирают тысячами; едят во множестве
जयद्रथस्य कर्णस्यjayadrathasya karṇasyaДжаядратхи, Карны; Джаядратхи и Карны
तथा एव द्रोण भीष्मयोःtathā eva droṇa bhīṣmayoḥтакже Дроны и Бхишмы; равно Дроны с Бхишмой
अभिमन्योः विनाशम् चabhimanyoḥ vināśam caи гибель Абхиманью; падение Абхиманью
कः चिन्तयितुम् अर्हतिkaḥ cintayitum arhatiкто способен помыслить; кто мог представить
अवध्य कल्पान् निहतान्avadhya kalpān nihatānсловно неубиваемых, убитых; павших почти непобедимых
दृष्ट्वा अहम् मधुसूदनdṛṣṭvā aham madhusūdanaувидев, я, Мадхусудана; глядя, о Кришна
गृध्र कङ्क बड श्येनgṛdhra kaṅka baḍa śyenaдля грифов, коршунов, птиц и ястребов; для хищных птиц
श्व सृगाल अदनी कृतान्śva sṛgāla adanī kṛtānсделанных пищей собак и шакалов; отданных собакам и шакалам
अमर्ष वशम् आपन्नान्amarṣa vaśam āpannānпопавших под власть нетерпимости; одержимых яростью
दुर्योधन वशे स्थितान्duryodhana vaśe sthitānстоявших во власти Дурьодханы; подчинённых Дурьодхане
पश्य इमान् पुरुषव्याघ्रान्paśya imān puruṣavyāghrānпосмотри на этих тигров среди людей; взгляни на героев
संशान्तान् पावकान् इवsaṃśāntān pāvakān ivaугасших как огни; словно потухшие костры
शयनानि उचिताः सर्वेśayanāni ucitāḥ sarveк ложам привыкшие все; привыкшие к постелям
मृदूनि विमलानि चmṛdūni vimalāni caмягким и чистым; нежным и незапятнанным
विपन्नाः ते अद्यvipannāḥ te adyaпогибшие они сегодня; ныне павшие
वसुधाम् विवृताम् अधिशेरतेvasudhām vivṛtām adhiśerateна открытой земле лежат; спят на голой земле
बन्दिभिः सततम् कालेbandibhiḥ satatam kāleпевцами постоянно вовремя; в должные часы
स्तुवद्भिः अभिनन्दिताःstuvadbhiḥ abhinanditāḥвосхваляющими приветствованные; прославляемые
शिवानाम् अशिवा घोराःśivānām aśivā ghorāḥвместо благих зловещие страшные; неблагие ужасные
शृण्वन्ति विविधा गिरःśṛṇvanti vividhā giraḥслушают разные голоса; слышат разные крики
ये पुरा शेरते वीराःye purā śerate vīrāḥкоторые прежде лежали, герои; когда-то спали герои
शयनेषु यशस्विनःśayaneṣu yaśasvinaḥна ложах, славные; в постелях
चन्दन अगुरु दिग्ध अङ्गाःcandana aguru digdha aṅgāḥс телами, умащёнными сандалом и алоэ; благоуханные телом
ते अद्य पांसुषु शेरतेte adya pāṃsuṣu śerateони сегодня лежат в пыли; теперь спят в прахе
तेषाम् आभरणानि एतेteṣām ābharaṇāni eteих украшения эти; эти их драгоценности
गृध्र गोमायु वायसाःgṛdhra gomāyu vāyasāḥгрифы, шакалы, вороны; падальщики
आक्षिपन्ति अशिवा घोराःākṣipanti aśivā ghorāḥсрывают зловещие страшные; тащат ужасные
विनदन्तः पुनः पुनःvinadantaḥ punaḥ punaḥкрича снова и снова; вопя опять и опять
चापानि विशिखान् पीतान्cāpāni viśikhān pītānлуки и жёлтые стрелы; оружие воинов
निस्त्रिंशान् विमलाः गदाःnistriṃśān vimalāḥ gadāḥмечи, чистые палицы; сверкающие булавы
युद्ध अभिमानिनः प्रीताःyuddha abhimāninaḥ prītāḥгордые битвой, довольные; радующиеся бою
जीवन्तः इव बिभ्रतिjīvantaḥ iva bibhratiкак живые держат; словно живые носят
अनुवाद

«Свирепые птицы и грифы, схватив окровавленных героев за панцири, вытаскивают их и пожирают тысячами. Кто мог помыслить гибель Джаядратхи, Карны, Дроны, Бхишмы и Абхиманью? О Мадхусудана, я вижу почти непобедимых убитыми, превращёнными в пищу грифов, коршунов, птиц, ястребов, собак и шакалов. Посмотри на этих тигров среди людей: они попали под власть нетерпимости, стояли во власти Дурьодханы и теперь угасли, словно огни. Все они привыкли к мягким и чистым ложам, а сегодня, погибшие, лежат на открытой земле. Прежде певцы в должные часы приветствовали их хвалами, а теперь они слышат страшные зловещие голоса. Те славные герои, чьи тела прежде были умащены сандалом и алоэ и кто спал на ложах, сегодня лежат в пыли. Грифы, шакалы и вороны срывают с них украшения, крича снова и снова. Они, гордившиеся битвой, словно живые, всё ещё держат луки, жёлтые стрелы, мечи и чистые палицы».

संस्करण

b58324c2ebd1 · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:03:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से