महाभारत
Uttara Laments Abhimanyu11.20.1-8
9930 / 15823
महाभारत · 11.20.1-8
देवनागरी

गान्धार्य् उवाच
अध्यर्धगुणम् आहुर् यं बले शौर्ये च माधव ॥
पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहम् इवोत्कटम् ॥
यो बिभेद चमूम् एको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् ॥
स भूत्वा मृत्युर् अन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ॥
तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेर् अमिततेजसः ॥
अभिमन्योर् हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥
एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः ॥
आर्ता बाला पतिं वीरं शोच्या शोचत्य् अनिन्दिता ॥
तम् एषा हि समासाद्य भार्या भर्तारम् अन्तिके ॥
विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ॥
तस्य वक्त्रम् उपाघ्राय सौभद्रस्य यशस्विनी ॥
विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम् ॥
काम्यरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी ॥
लज्जमाना पुरेवैनं माध्वीकमदमूर्छिता ॥
तस्य क्षतजसंदिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् ॥
विमुच्य कवचं कृष्ण शरीरम् अभिवीक्षते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gāndhāry uvāca
adhyardhaguṇam āhur yaṃ bale śaurye ca mādhava ||
pitrā tvayā ca dāśārha dṛptaṃ siṃham ivotkaṭam ||
yo bibheda camūm eko mama putrasya durbhidām ||
sa bhūtvā mṛtyur anyeṣāṃ svayaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ ||
tasyopalakṣaye kṛṣṇa kārṣṇer amitatejasaḥ ||
abhimanyor hatasyāpi prabhā naivopaśāmyati ||
eṣā virāṭaduhitā snuṣā gāṇḍīvadhanvanaḥ ||
ārtā bālā patiṃ vīraṃ śocyā śocaty aninditā ||
tam eṣā hi samāsādya bhāryā bhartāram antike ||
virāṭaduhitā kṛṣṇa pāṇinā parimārjati ||
tasya vaktram upāghrāya saubhadrasya yaśasvinī ||
vibuddhakamalākāraṃ kambuvṛttaśirodharam ||
kāmyarūpavatī caiṣā pariṣvajati bhāminī ||
lajjamānā purevainaṃ mādhvīkamadamūrchitā ||
tasya kṣatajasaṃdigdhaṃ jātarūpapariṣkṛtam ||
vimucya kavacaṃ kṛṣṇa śarīram abhivīkṣate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गान्धारी उवाचgāndhārī uvācaГандхари сказала; Гандхари произнесла
अध्यर्ध गुणम् आहुः यम्adhyardha guṇam āhuḥ yamо ком говорят: в полтора раза превосходящий; превосходящий меру
बले शौर्ये च माधवbale śaurye ca mādhavaв силе и доблести, Мадхава; силой и храбростью
पित्रा त्वया च दाशार्हpitrā tvayā ca dāśārhaотцом и тобой, Дашарха; Арджуной и тобой
दृप्तम् सिंहम् इव उत्कटम्dṛptam siṃham iva utkaṭamгордый как грозный лев; могучий словно лев
यः बिभेद चमूम् एकःyaḥ bibheda camūm ekaḥкто один прорвал войско; в одиночку рассёк строй
मम पुत्रस्य दुर्भिदाम्mama putrasya durbhidāmмоего сына труднопробиваемое; трудное войско Дурьодханы
सः भूत्वा मृत्युः अन्येषाम्saḥ bhūtvā mṛtyuḥ anyeṣāmон, став смертью для других; гибелью врагов
स्वयम् मृत्यु वशम् गतःsvayam mṛtyu vaśam gataḥсам попал под власть смерти; сам умер
तस्य उपलक्षये कृष्णtasya upalakṣaye kṛṣṇaего я вижу, Кришна; при виде его
कार्ष्णेः अमित तेजसःkārṣṇeḥ amita tejasaḥсына Каршни, безмерно сияющего; Абхиманью
अभिमन्योः हतस्य अपिabhimanyoḥ hatasya apiАбхиманью, даже убитого; даже павшего
प्रभा न एव उपशाम्यतिprabhā na eva upaśāmyatiсияние вовсе не угасает; слава не меркнет
एषा विराट दुहिताeṣā virāṭa duhitāэта дочь Вираты; царевна Вираты
स्नुषा गाण्डीव धन्वनःsnuṣā gāṇḍīva dhanvanaḥневестка обладателя Гандивы; сноха Арджуны
आर्ता बालाārtā bālāстрадающая юная; молодая в горе
पतिम् वीरम्patim vīramмужа-героя; супруга-воина
शोच्या शोचति अनिन्दिताśocyā śocati aninditāдостойная сожаления оплакивает безупречная; безупречная рыдает
तम् एषा हि समासाद्यtam eṣā hi samāsādyaк нему эта подойдя; приблизившись к нему
भार्या भर्तारम् अन्तिकेbhāryā bhartāram antikeжена к мужу близко; супруга к супругу
विराट दुहिता कृष्णvirāṭa duhitā kṛṣṇaдочь Вираты, Кришна; Уттара
पाणिना परिमार्जतिpāṇinā parimārjatiрукой вытирает; ладонью гладит
तस्य वक्त्रम् उपाघ्रायtasya vaktram upāghrāyaего лицо вдыхая; целуя его лицо
सौभद्रस्य यशस्विनीsaubhadrasya yaśasvinīславного сына Субхадры; Абхиманью
विबुद्ध कमल आकारम्vibuddha kamala ākāramпо форме как раскрытый лотос; лотосоподобное
कम्बु वृत्त शिरोधरम्kambu vṛtta śirodharamс шеей округлой как раковина; прекрасношеего
काम्य रूपवती च एषाkāmya rūpavatī ca eṣāи эта желанно-прекрасная; прекрасная обликом
परिष्वजति भामिनीpariṣvajati bhāminīобнимает красавица; прижимает
लज्जमाना पुरा इव एनम्lajjamānā purā iva enamстыдясь, как прежде, его; робея как при жизни
माध्वीक मद मूर्छिताmādhvīka mada mūrchitāсловно опьянённая вином; оцепеневшая от любви
तस्य क्षतज संदिग्धम्tasya kṣataja saṃdigdhamего кровью покрытое; окровавленное
जातरूप परिष्कृतम्jātarūpa pariṣkṛtamзолотом украшенное; златом отделанное
विमुच्य कवचम् कृष्णvimucya kavacam kṛṣṇaсняв панцирь, Кришна; освободив от доспеха
शरीरम् अभिवीक्षतेśarīram abhivīkṣateтело созерцает; смотрит на тело
अनुवाद

Гандхари сказала: «О Мадхава, о нём говорили, что он превосходит других в силе и доблести; отец и ты, о Дашарха, знали его гордым и грозным, словно лев. Он один прорвал труднопробиваемое войско моего сына и, став смертью для других, сам попал под власть смерти. Когда я смотрю на этого сына Каршни, на Абхиманью безмерного сияния, даже убитого, его блеск не угасает. Вот дочь Вираты, невестка обладателя Гандивы: юная, безупречная и достойная жалости, она оплакивает мужа-героя. Подойдя к нему, жена к мужу, дочь Вираты, Кришна, гладит его рукой. Славного сына Субхадры, его лицо, подобное раскрытому лотосу, и шею, округлую как раковина, она целует и вдыхает. Эта прекрасная красавица обнимает его, стыдясь, как прежде, словно оцепеневшая от любовного опьянения. Сняв с него окровавленный, украшенный золотом панцирь, она смотрит на его тело».

संस्करण

756ded074ee3 · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:13:07 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से