महाभारत
Uttara Laments Abhimanyu11.20.19-26
9932 / 15823
महाभारत · 11.20.19-26
देवनागरी

दृष्ट्वा बहुभिर् आक्रन्दे निहतं त्वाम् अनाथवत् ॥
वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥
न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां वा पराभवः ॥
प्रीतिं दास्यति पार्थानां त्वाम् ऋते पुष्करेक्षण ॥
तव शस्त्रजितांल् लोकान् धर्मेण च दमेन च ॥
क्षिप्रम् अन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय ॥
दुर्मरं पुनर् अप्राप्ते काले भवति केन चित् ॥
यद् अहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ॥
काम् इदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा ॥
पितृलोके समेत्यान्यां माम् इवामन्त्रयिष्यसि ॥
नूनम् अप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि ॥
परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया ॥
प्राप्य पुण्यकृतांल् लोकान् अप्सरोभिः समेयिवान् ॥
सौभद्र विहरन् काले स्मरेथाः सुकृतानि मे ॥
एतावान् इह संवासो विहितस् ते मया सह ॥
षण्मासान् सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dṛṣṭvā bahubhir ākrande nihataṃ tvām anāthavat ||
vīraḥ puruṣaśārdūlaḥ kathaṃ jīvati pāṇḍavaḥ ||
na rājyalābho vipulaḥ śatrūṇāṃ vā parābhavaḥ ||
prītiṃ dāsyati pārthānāṃ tvām ṛte puṣkarekṣaṇa ||
tava śastrajitāṃl lokān dharmeṇa ca damena ca ||
kṣipram anvāgamiṣyāmi tatra māṃ pratipālaya ||
durmaraṃ punar aprāpte kāle bhavati kena cit ||
yad ahaṃ tvāṃ raṇe dṛṣṭvā hataṃ jīvāmi durbhagā ||
kām idānīṃ naravyāghra ślakṣṇayā smitayā girā ||
pitṛloke sametyānyāṃ mām ivāmantrayiṣyasi ||
nūnam apsarasāṃ svarge manāṃsi pramathiṣyasi ||
parameṇa ca rūpeṇa girā ca smitapūrvayā ||
prāpya puṇyakṛtāṃl lokān apsarobhiḥ sameyivān ||
saubhadra viharan kāle smarethāḥ sukṛtāni me ||
etāvān iha saṃvāso vihitas te mayā saha ||
ṣaṇmāsān saptame māsi tvaṃ vīra nidhanaṃ gataḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दृष्ट्वा बहुभिः आक्रन्देdṛṣṭvā bahubhiḥ ākrandeувидев многими в крике; при громком вопле
निहतम् त्वाम् अनाथवत्nihatam tvām anāthavatтебя убитого как беззащитного; павшего сиротой
वीरः पुरुष शार्दूलःvīraḥ puruṣa śārdūlaḥгерой, тигр среди людей; могучий Пандава
कथम् जीवति पाण्डवःkatham jīvati pāṇḍavaḥкак живёт Пандава; как остаётся жив
न राज्य लाभः विपुलःna rājya lābhaḥ vipulaḥни обретение большого царства; не великое царство
शत्रूणाम् वा पराभवःśatrūṇām vā parābhavaḥни поражение врагов; победа над врагами
प्रीतिम् दास्यति पार्थानाम्prītim dāsyati pārthānāmрадость даст Партхам; обрадует Пандавов
त्वाम् ऋते पुष्कर ईक्षणtvām ṛte puṣkara īkṣaṇaбез тебя, лотосоокий; когда тебя нет
तव शस्त्र जितान् लोकान्tava śastra jitān lokānтвои миры, оружием завоёванные; миры воинской славы
धर्मेण च दमेन चdharmeṇa ca damena caи дхармой, и самообузданием; заслуженные праведностью
क्षिप्रम् अन्वागमिष्यामिkṣipram anvāgamiṣyāmiбыстро вслед пойду; скоро последую
तत्र माम् प्रतिपालयtatra mām pratipālayaтам меня ожидай; жди меня там
दुर्मरम् पुनः अप्राप्ते कालेdurmaram punaḥ aprāpte kāleтрудно умереть до пришедшего срока; смерть не приходит раньше времени
भवति केन चित्bhavati kena citбывает у кого-либо; так случается
यत् अहम् त्वाम् रणे दृष्ट्वाyat aham tvām raṇe dṛṣṭvāведь я, тебя в бою увидев; глядя на тебя
हतम् जीवामि दुर्भगाhatam jīvāmi durbhagāубитым, живу несчастная; остаюсь жива
काम् इदानीम् नर व्याघ्रkām idānīm nara vyāghraкого теперь, тигр среди людей; кого теперь
श्लक्ष्णया स्मितया गिराślakṣṇayā smitayā girāмягкой улыбчивой речью; нежным словом
पितृलोके समेत्य अन्याम्pitṛloke sametya anyāmв мире отцов встретив другую; в ином мире
माम् इव आमन्त्रयिष्यसिmām iva āmantrayiṣyasiкак меня будешь приветствовать; позовёшь как меня
नूनम् अप्सरसाम् स्वर्गेnūnam apsarasām svargeнесомненно, апсар в небе; небесных красавиц
मनांसि प्रमथिष्यसिmanāṃsi pramathiṣyasiумы взволнуешь; сердца покоришь
परमेण च रूपेणparameṇa ca rūpeṇaи высшей красотой; совершенным обликом
गिरा च स्मित पूर्वयाgirā ca smita pūrvayāи речью с улыбкой впереди; улыбчивыми словами
प्राप्य पुण्यकृताम् लोकान्prāpya puṇyakṛtām lokānдостигнув миров праведников; обретя миры благих
अप्सरोभिः समेयिवान्apsarobhiḥ sameyivānсоединившись с апсарами; встретив небесных дев
सौभद्र विहरन् कालेsaubhadra viharan kāleо Саубхадра, наслаждаясь в своё время; проводя время
स्मरेथाः सुकृतानि मेsmarethāḥ sukṛtāni meвспоминай мои добрые дела; помни мою любовь
एतावान् इह संवासःetāvān iha saṃvāsaḥтаков здесь срок совместной жизни; столько было сожительства
विहितः ते मया सहvihitaḥ te mayā sahaназначенный тебе со мной; сужденный нам
षण्मासान् सप्तमे मासिṣaṇmāsān saptame māsiшесть месяцев, в седьмом месяце; на седьмом месяце
त्वम् वीर निधनं गतःtvam vīra nidhanaṃ gataḥты, герой, пошёл к смерти; ты погиб
अनुवाद

«“Как Пандава, герой и тигр среди людей, живёт, увидев тебя убитым как беззащитного среди общего вопля? Ни обретение великого царства, ни поражение врагов не дадут радости Партхам без тебя, о лотосоокий. Я скоро последую за тобой в миры, завоёванные тобой оружием, дхармой и самообузданием; жди меня там. Видно, человеку трудно умереть раньше назначенного срока, если я, несчастная, увидев тебя убитым в бою, всё ещё живу. Кого теперь, тигр среди людей, встретив в мире отцов, ты будешь приветствовать мягкой улыбчивой речью, как меня? Несомненно, в небе ты взволнуешь сердца апсар своей высшей красотой и речью, предварённой улыбкой. О Саубхадра, достигнув миров праведников, встретив апсар и наслаждаясь там, вспоминай мою любовь. Такой срок совместной жизни был назначен тебе со мной: шесть месяцев, а на седьмом месяце ты, герой, погиб”».

संस्करण

709196668f1e · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:13:07 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से