महाभारत
Paraśurāma's Curse on Karna12.3.1-10
9974 / 15823
महाभारत · 12.3.1-10
देवनागरी

नारद उवाच
कर्णस्य बाहुवीर्येण प्रश्रयेण दमेन च ॥
तुतोष भृगुशार्दूलो गुरुशुश्रूषया तथा ॥
तस्मै स विधिवत् कृत्स्नं ब्रह्मास्त्रं सनिवर्तनम् ॥
प्रोवाचाखिलम् अव्यग्रं तपस्वी सुतपस्विने ॥
विदितास्त्रस् ततः कर्णो रममाणो ऽऽश्रमे भृगोः ॥
चकार वै धनुर्वेदे यत्नम् अद्भुतविक्रमः ॥
ततः कदा चिद् रामस् तु चरन्न् आश्रमम् अन्तिकात् ॥
कर्णेन सहितो धीमान् उपवासेन कर्शितः ॥
सुष्वाप जामदग्न्यो वै विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः ॥
कर्णस्योत्सङ्ग आधाय शिरः क्लान्तमना गुरुः ॥
अथ कृमिः श्लेष्ममयो मांसशोणितभोजनः ॥
दारुणो दारुणस्पर्शः कर्णस्याभ्याशम् आगमत् ॥
स तस्योरुम् अथासाद्य बिभेद रुधिराशनः ॥
न चैनम् अशकत् क्षेप्तुं हन्तुं वापि गुरोर् भयात् ॥
संदश्यमानो ऽपि तथा कृमिणा तेन भारत ॥
गुरुप्रबोधशङ्की च तम् उपैक्षत सूतजः ॥
कर्णस् तु वेदनां धैर्याद् असह्यां विनिगृह्य ताम् ॥
अकम्पन्न् अव्यथंश् चैव धारयाम् आस भार्गवम् ॥
यदा तु रुधिरेणाङ्गे परिस्पृष्टो भृगूद्वहः ॥
तदाबुध्यत तेजस्वी संतप्तश् चेदम् अब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

nārada uvāca
karṇasya bāhuvīryeṇa praśrayeṇa damena ca ||
tutoṣa bhṛguśārdūlo guruśuśrūṣayā tathā ||
tasmai sa vidhivat kṛtsnaṃ brahmāstraṃ sanivartanam ||
provācākhilam avyagraṃ tapasvī sutapasvine ||
viditāstras tataḥ karṇo ramamāṇo ''śrame bhṛgoḥ ||
cakāra vai dhanurvede yatnam adbhutavikramaḥ ||
tataḥ kadā cid rāmas tu carann āśramam antikāt ||
karṇena sahito dhīmān upavāsena karśitaḥ ||
suṣvāpa jāmadagnyo vai visrambhotpannasauhṛdaḥ ||
karṇasyotsaṅga ādhāya śiraḥ klāntamanā guruḥ ||
atha kṛmiḥ śleṣmamayo māṃsaśoṇitabhojanaḥ ||
dāruṇo dāruṇasparśaḥ karṇasyābhyāśam āgamat ||
sa tasyorum athāsādya bibheda rudhirāśanaḥ ||
na cainam aśakat kṣeptuṃ hantuṃ vāpi guror bhayāt ||
saṃdaśyamāno 'pi tathā kṛmiṇā tena bhārata ||
guruprabodhaśaṅkī ca tam upaikṣata sūtajaḥ ||
karṇas tu vedanāṃ dhairyād asahyāṃ vinigṛhya tām ||
akampann avyathaṃś caiva dhārayām āsa bhārgavam ||
yadā tu rudhireṇāṅge parispṛṣṭo bhṛgūdvahaḥ ||
tadābudhyata tejasvī saṃtaptaś cedam abravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नारद उवाचnārada uvācaНарада сказал; Нарада произнёс
कर्णस्य बाहु वीर्येणkarṇasya bāhu vīryeṇaсилой рук Карны; доблестью Карны
प्रश्रयेण दमेन चpraśrayeṇa damena caсмирением и самообузданием; почтительностью
तुतोष भृगु शार्दूलःtutoṣa bhṛgu śārdūlaḥдоволен был тигр Бхригу; Парашурама
गुरु शुश्रूषया तथाguru śuśrūṣayā tathāи служением гуру; послушанием учителю
तस्मै सः विधिवत् कृत्स्नम्tasmai saḥ vidhivat kṛtsnamему он по правилу всё; Карне полностью
ब्रह्मास्त्रम् स निवर्तनम्brahmāstram sa nivartanamБрахмастру с отведением; с возвращением
प्रोवाच अखिलम् अव्यग्रम्provāca akhilam avyagramпередал целиком, спокойно; объяснил без упущений
तपस्वी सु तपस्विनेtapasvī su tapasvineаскет великому аскету; подвижник подвижнику
विदित अस्त्रः ततः कर्णःvidita astraḥ tataḥ karṇaḥизучив оружие, затем Карна; познавший астру
रममाणः आश्रमे भृगोःramamāṇaḥ āśrame bhṛgoḥрадуясь в ашраме Бхригу; живя у Парашурамы
चकार वै धनुर्वेदेcakāra vai dhanurvedeделал в Дханурведе; занимался оружием
यत्नम् अद्भुत विक्रमःyatnam adbhuta vikramaḥусилие, чудесно доблестный; старался
ततः कदा चित् रामः तुtataḥ kadā cit rāmaḥ tuзатем однажды Рама; Парашурама
चरन् आश्रमम् अन्तिकात्caran āśramam antikātходя возле ашрама; прогуливаясь
कर्णेन सहितः धीमान्karṇena sahitaḥ dhīmānвместе с Карной, мудрый; с Карной
उपवासेन कर्शितःupavāsena karśitaḥпостом истощённый; ослабленный постом
सुष्वाप जामदग्न्यः वैsuṣvāpa jāmadagnyaḥ vaiзаснул Джамадагнья; Парашурама уснул
विस्रम्भ उत्पन्न सौहृदःvisrambha utpanna sauhṛdaḥс дружбой, рождённой доверием; доверяя ему
कर्णस्य उत्सङ्गे आधायkarṇasya utsaṅge ādhāyaна колени Карны положив; на бедро Карны
शिरः क्लान्त मना गुरुःśiraḥ klānta manā guruḥголову, усталый умом гуру; усталый учитель
अथ कृमिः श्लेष्म मयःatha kṛmiḥ śleṣma mayaḥзатем червь слизью состоящий; слизистый червь
मांस शोणित भोजनःmāṃsa śoṇita bhojanaḥмясом и кровью питающийся; кровоядный
दारुणः दारुण स्पर्शःdāruṇaḥ dāruṇa sparśaḥужасный, ужасного прикосновения; жестокий
कर्णस्य अभ्याशम् आगमत्karṇasya abhyāśam āgamatк Карне близко пришёл; подполз к Карне
सः तस्य ऊरुम् अथ आसाद्यsaḥ tasya ūrum atha āsādyaон, его бедра достигнув; подобравшись к бедру
बिभेद रुधिर अशनःbibheda rudhira aśanaḥпронзил, кровью питающийся; стал вгрызаться
न च एनम् अशकत् क्षेप्तुम्na ca enam aśakat kṣeptumи не мог его сбросить; не смог отбросить
हन्तुम् वा अपि गुरोः भयात्hantum vā api guroḥ bhayātили убить из страха за гуру; боясь разбудить
संदश्यमानः अपि तथाsaṃdaśyamānaḥ api tathāдаже так кусаемый; терзаемый
कृमिणा तेन भारतkṛmiṇā tena bhārataтем червём, Бхарата; этим существом
गुरु प्रबोध शङ्की चguru prabodha śaṅkī caи опасаясь пробуждения гуру; боясь разбудить учителя
तम् उपैक्षत सूतजःtam upaikṣata sūtajaḥего терпел сын возницы; Карна не трогал
कर्णः तु वेदनाम् धैर्यात्karṇaḥ tu vedanām dhairyātКарна же боль стойкостью; терпением
असह्याम् विनिगृह्य ताम्asahyām vinigṛhya tāmневыносимую сдержав; подавив её
अकम्पन् अव्यथन् च एवakampan avyathan ca evaне дрожа и не страдая внешне; без движения
धारयाम् आस भार्गवम्dhārayām āsa bhārgavamдержал Бхаргаву; поддерживал учителя
यदा तु रुधिरेण अङ्गेyadā tu rudhireṇa aṅgeкогда же кровью тело; когда кровь
परिस्पृष्टः भृगु उद्वहःparispṛṣṭaḥ bhṛgu udvahaḥбыл задет потомок Бхригу; коснулась Парашурамы
तदा अबुध्यत तेजस्वीtadā abudhyata tejasvīтогда пробудился сияющий; он проснулся
संतप्तः च इदम् अब्रवीत्saṃtaptaḥ ca idam abravītи встревоженный это сказал; произнёс
अनुवाद

Нарада сказал: «Тигр среди Бхригу был доволен силой рук Карны, его смирением, самообузданием и служением гуру. Поэтому этот аскет по правилу передал великому аскету Карне всю Брахмастру вместе с её отведением, без упущений и смущения. Изучив оружие, чудесно доблестный Карна, радуясь в ашраме Бхригу, усердно занимался Дханурведой. Однажды мудрый Рама, истощённый постом, ходил возле ашрама вместе с Карной. Уставший учитель Джамадагнья, доверяя ему и питая дружбу, положил голову на колени Карны и заснул. Тогда к Карне подполз ужасный слизистый червь, питающийся мясом и кровью, страшный своим прикосновением. Добравшись до его бедра, кровоядный червь стал вгрызаться в него. Карна не мог ни сбросить его, ни убить, боясь разбудить гуру. Даже терзаемый этим червём, о Бхарата, сын возницы терпел, опасаясь пробуждения учителя. Стойкостью сдержав невыносимую боль, Карна, не дрожа и не показывая страдания, продолжал держать Бхаргаву. Но когда кровь коснулась тела потомка Бхригу, сияющий Рама проснулся и, встревоженный, сказал».

संस्करण

d6ede920bda6 · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:52:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से