महाभारत
Yudhishthira Rejects the Kingdom12.7.34-41
9993 / 15823
महाभारत · 12.7.34-41
देवनागरी

धनंजय कृतं पापं कल्याणेनोपहन्यते ॥
त्यागवांश् च पुनः पापं नालं कर्तुम् इति श्रुतिः ॥
त्यागवाञ् जन्ममरणे नाप्नोतीति श्रुतिर् यदा ॥
प्राप्तवर्त्मा कृतमतिर् ब्रह्म संपद्यते तदा ॥
स धनंजय निर्द्वंद्वो मुनिर् ज्ञानसमन्वितः ॥
वनम् आमन्त्र्य वः सर्वान् गमिष्यामि परंतप ॥
न हि कृत्स्नतमो धर्मः शक्यः प्राप्तुम् इति श्रुतिः ॥
परिग्रहवता तन् मे प्रत्यक्षम् अरिसूदन ॥
मया निसृष्टं पापं हि परिग्रहम् अभीप्सता ॥
जन्मक्षयनिमित्तं च शक्यं प्राप्तुम् इति श्रुतिः ॥
स परिग्रहम् उत्सृज्य कृत्स्नं राज्यं तथैव च ॥
गमिष्यामि विनिर्मुक्तो विशोको विज्वरस् तथा ॥
प्रशाधि त्वम् इमाम् उर्वीं क्षेमां निहतकण्टकाम् ॥
न ममार्थो ऽस्ति राज्येन न भोगैर् वा कुरूत्तम ॥
एतावद् उक्त्वा वचनं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
व्युपारमत् ततः पार्थः कनीयान् प्रत्यभाषत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhanaṃjaya kṛtaṃ pāpaṃ kalyāṇenopahanyate ||
tyāgavāṃś ca punaḥ pāpaṃ nālaṃ kartum iti śrutiḥ ||
tyāgavāñ janmamaraṇe nāpnotīti śrutir yadā ||
prāptavartmā kṛtamatir brahma saṃpadyate tadā ||
sa dhanaṃjaya nirdvaṃdvo munir jñānasamanvitaḥ ||
vanam āmantrya vaḥ sarvān gamiṣyāmi paraṃtapa ||
na hi kṛtsnatamo dharmaḥ śakyaḥ prāptum iti śrutiḥ ||
parigrahavatā tan me pratyakṣam arisūdana ||
mayā nisṛṣṭaṃ pāpaṃ hi parigraham abhīpsatā ||
janmakṣayanimittaṃ ca śakyaṃ prāptum iti śrutiḥ ||
sa parigraham utsṛjya kṛtsnaṃ rājyaṃ tathaiva ca ||
gamiṣyāmi vinirmukto viśoko vijvaras tathā ||
praśādhi tvam imām urvīṃ kṣemāṃ nihatakaṇṭakām ||
na mamārtho 'sti rājyena na bhogair vā kurūttama ||
etāvad uktvā vacanaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
vyupāramat tataḥ pārthaḥ kanīyān pratyabhāṣata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धनंजय कृतम् पापम्dhanaṃjaya kṛtam pāpamДхананджая, совершённый грех; о Арджуна
कल्याणेन उपहन्यतेkalyāṇena upahanyateблагим уничтожается; добром устраняется
त्यागवान् च पुनःtyāgavān ca punaḥи отрёкшийся снова; человек отрешения
पापम् न अलम् कर्तुम्pāpam na alam kartumгрех не способен делать; не может творить зло
इति श्रुतिःiti śrutiḥтак говорит шрути; таково услышанное
त्यागवान् जन्म मरणेtyāgavān janma maraṇeотрёкшийся рождения и смерти; отказавшийся
न आप्नोति इति श्रुतिः यदाna āpnoti iti śrutiḥ yadāне достигает, так говорит шрути; не приходит к ним
प्राप्त वर्त्मा कृत मतिःprāpta vartmā kṛta matiḥдостигший пути, решившийся; утвердившийся
ब्रह्म संपद्यते तदाbrahma saṃpadyate tadāтогда достигает Брахмана; соединяется с Брахманом
सः धनंजय निर्द्वंद्वःsaḥ dhanaṃjaya nirdvaṃdvaḥпоэтому, Дхананджая, свободный от двойственности; без пар
मुनिः ज्ञान समन्वितःmuniḥ jñāna samanvitaḥмуни, наделённый знанием; мудрец
वनम् आमन्त्र्य वः सर्वान्vanam āmantrya vaḥ sarvānв лес, попрощавшись со всеми вами; оставив вас
गमिष्यामि परंतपgamiṣyāmi paraṃtapaя пойду, сокрушитель врагов; уйду
न हि कृत्स्नतमः धर्मःna hi kṛtsnatamaḥ dharmaḥведь совершенная дхарма не; полный закон
शक्यः प्राप्तुम् इति श्रुतिःśakyaḥ prāptum iti śrutiḥможет быть достигнута, так шрути; недоступна
परिग्रह वताparigraha vatāимеющим владение; держащимся имущества
तत् मे प्रत्यक्षम् अरिसूदनtat me pratyakṣam arisūdanaэто мне очевидно, губитель врагов; видно прямо
मया निसृष्टम् पापम् हिmayā nisṛṣṭam pāpam hiмною ведь выпущен грех; совершено зло
परिग्रहम् अभीप्सताparigraham abhīpsatāжелающим владения; стремившимся к царству
जन्म क्षय निमित्तम् चjanma kṣaya nimittam caи причина прекращения рождения; средство конца рождений
शक्यम् प्राप्तुम् इति श्रुतिःśakyam prāptum iti śrutiḥможет быть достигнуто, так шрути; достижимо
सः परिग्रहम् उत्सृज्यsaḥ parigraham utsṛjyaпоэтому, оставив владение; отбросив обладание
कृत्स्नम् राज्यम् तथा एव चkṛtsnam rājyam tathā eva caи всё царство также; всю власть
गमिष्यामि विनिर्मुक्तःgamiṣyāmi vinirmuktaḥя уйду освобождённый; пойду свободным
विशोकः विज्वरः तथाviśokaḥ vijvaraḥ tathāбез скорби и жара; без мучения
प्रशाधि त्वम् इमाम् उर्वीम्praśādhi tvam imām urvīmправь ты этой землёй; управляй царством
क्षेमाम् निहत कण्टकाम्kṣemām nihata kaṇṭakāmбезопасной, с уничтоженными терниями; без врагов
न मम अर्थः अस्ति राज्येनna mama arthaḥ asti rājyenaмне нет пользы в царстве; царство мне не нужно
न भोगैः वा कुरु उत्तमna bhogaiḥ vā kuru uttamaни в наслаждениях, лучший Куру; ни в благах
एतावत् उक्त्वा वचनम्etāvat uktvā vacanamсказав столько слов; завершив речь
धर्म राजः युधिष्ठिरःdharma rājaḥ yudhiṣṭhiraḥДхармараджа Юдхиштхира; царь Юдхиштхира
व्युपारमत् ततः पार्थःvyupāramat tataḥ pārthaḥзатем Партха умолк; остановился
कनीयान् प्रत्यभाषतkanīyān pratyabhāṣataмладший ответил; младший брат заговорил
अनुवाद

Дхананджая, совершённый грех уничтожается благим; а отрёкшийся уже не способен творить грех — так говорит шрути. Когда шрути говорит, что отрёкшийся не достигает рождения и смерти, тогда человек, вступивший на путь и утвердивший разум, достигает Брахмана. Поэтому, Дхананджая, став свободным от двойственности, муни, наделённым знанием, я попрощаюсь со всеми вами и уйду в лес, о сокрушитель врагов. Ведь совершенная дхарма, как говорит шрути, недостижима для того, кто держится владения; это мне очевидно, о губитель врагов. Мною, желавшим владения, был выпущен грех, а шрути говорит, что средство прекращения рождения может быть достигнуто. Поэтому, оставив обладание и всё царство, я уйду освобождённым, без скорби и мучительного жара. Ты правь этой землёй, безопасной и очищенной от врагов. Мне не нужно ни царство, ни наслаждения, о лучший Куру». Сказав столько, Дхармараджа Юдхиштхира умолк; тогда младший Партха ответил ему.

संस्करण

f370d955e490 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:01:42 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से