ब्रह्ममृत्यू च तौ राजन्न् आत्मन्य् एव समाश्रितौ ॥
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेताम् असंशयम् ॥
अविनाशो ऽस्य सत्त्वस्य नियतो यदि भारत ॥
भित्त्वा शरीरं भूतानां न हिंसा प्रतिपत्स्यते ॥
अथापि च सहोत्पत्तिः सत्त्वस्य प्रलयस् तथा ॥
नष्टे शरीरे नष्टं स्याद् वृथा च स्यात् क्रियापथः ॥
तस्माद् एकान्तम् उत्सृज्य पूर्वैः पूर्वतरैश् च यः ॥
पन्था निषेवितः सद्भिः स निषेव्यो विजानता ॥
लब्ध्वापि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ॥
न भुङ्क्ते यो नृपः सम्यङ् निष्फलं तस्य जीवितम् ॥
अथ वा वसतो राजन् वने वन्येन जीवतः ॥
द्रव्येषु यस्य ममता मृत्योर् आस्ये स वर्तते ॥
बाह्याभ्यन्तरभूतानां स्वभावं पश्य भारत ॥
ये तु पश्यन्ति तद्भावं मुच्यन्ते महतो भयात् ॥
brahmamṛtyū ca tau rājann ātmany eva samāśritau ||
adṛśyamānau bhūtāni yodhayetām asaṃśayam ||
avināśo 'sya sattvasya niyato yadi bhārata ||
bhittvā śarīraṃ bhūtānāṃ na hiṃsā pratipatsyate ||
athāpi ca sahotpattiḥ sattvasya pralayas tathā ||
naṣṭe śarīre naṣṭaṃ syād vṛthā ca syāt kriyāpathaḥ ||
tasmād ekāntam utsṛjya pūrvaiḥ pūrvataraiś ca yaḥ ||
panthā niṣevitaḥ sadbhiḥ sa niṣevyo vijānatā ||
labdhvāpi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sahasthāvarajaṅgamām ||
na bhuṅkte yo nṛpaḥ samyaṅ niṣphalaṃ tasya jīvitam ||
atha vā vasato rājan vane vanyena jīvataḥ ||
dravyeṣu yasya mamatā mṛtyor āsye sa vartate ||
bāhyābhyantarabhūtānāṃ svabhāvaṃ paśya bhārata ||
ye tu paśyanti tadbhāvaṃ mucyante mahato bhayāt ||
«Брахман и смерть, о царь, оба пребывают в самом атмане; невидимые, они, без сомнения, заставляют существа сражаться. Если неразрушимость этого живого существа установлена, о Бхарата, то, даже рассекши тело существ, человек не совершает подлинного уничтожения. А если существо возникает вместе с телом и исчезает вместе с ним, тогда при гибели тела всё было бы уничтожено, и путь действия оказался бы напрасным. Поэтому, оставив односторонность, знающий должен следовать пути, которым шли прежние и древнейшие благие люди. Если царь, получив всю землю вместе с неподвижным и движущимся, не пользуется ею как следует, его жизнь бесплодна. А если человек живёт в лесу, питаясь лесной пищей, но сохраняет чувство “моё” к вещам, он пребывает в пасти смерти. Рассмотри природу внешнего и внутреннего, о Бхарата: те, кто видят их подлинное состояние, освобождаются от великого страха».
355c6b7e9655 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:19:14 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сахадева отсекает крайности: нельзя оправдать бездействие ни вечностью атмана, ни уничтожимостью тела. Следовать нужно проверенному пути, но без внутреннего присвоения.