यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश् चरति सूनृतः ॥
प्रजास् तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत् साधु पश्यति ॥
ब्रह्मचारी गृहस्थश् च वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः ॥
दण्डस्यैव भयाद् एते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥
नाभीतो यजते राजन् नाभीतो दातुम् इच्छति ॥
नाभीतः पुरुषः कश् चित् समये स्थातुम् इच्छति ॥
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ॥
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥
नाघ्नतः कीर्तिर् अस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः ॥
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत ॥
य एव देवा हन्तारस् तांल् लोको ऽर्चयते भृशम् ॥
हन्ता रुद्रस् तथा स्कन्दः शक्रो ऽग्निर् वरुणो यमः ॥
हन्ता कालस् तथा वायुर् मृत्युर् वैश्रवणो रविः ॥
वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश् च भारत ॥
एतान् देवान् नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः ॥
न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथं चन ॥
मध्यस्थान् सर्वभूतेषु दान्ताञ् शमपरायणान् ॥
यजन्ते मानवाः के चित् प्रशान्ताः सर्वकर्मसु ॥
yatra śyāmo lohitākṣo daṇḍaś carati sūnṛtaḥ ||
prajās tatra na muhyanti netā cet sādhu paśyati ||
brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ ||
daṇḍasyaiva bhayād ete manuṣyā vartmani sthitāḥ ||
nābhīto yajate rājan nābhīto dātum icchati ||
nābhītaḥ puruṣaḥ kaś cit samaye sthātum icchati ||
nācchittvā paramarmāṇi nākṛtvā karma dāruṇam ||
nāhatvā matsyaghātīva prāpnoti mahatīṃ śriyam ||
nāghnataḥ kīrtir astīha na vittaṃ na punaḥ prajāḥ ||
indro vṛtravadhenaiva mahendraḥ samapadyata ||
ya eva devā hantāras tāṃl loko 'rcayate bhṛśam ||
hantā rudras tathā skandaḥ śakro 'gnir varuṇo yamaḥ ||
hantā kālas tathā vāyur mṛtyur vaiśravaṇo raviḥ ||
vasavo marutaḥ sādhyā viśvedevāś ca bhārata ||
etān devān namasyanti pratāpapraṇatā janāḥ ||
na brahmāṇaṃ na dhātāraṃ na pūṣāṇaṃ kathaṃ cana ||
madhyasthān sarvabhūteṣu dāntāñ śamaparāyaṇān ||
yajante mānavāḥ ke cit praśāntāḥ sarvakarmasu ||
«Где тёмный, красноглазый жезл действует справедливо, там подданные не сбиваются, если вождь видит верно. Брахмачарин, домохозяин, ванапрастха и нищий — все эти люди держатся своего пути именно из страха перед жезлом. Без страха, о царь, человек не жертвует; без страха не хочет давать; без страха никто не желает стоять в соглашении. Не рассекши чужие уязвимые места, не совершив сурового дела, не убив, как ловец рыбы, человек не достигает великого процветания. У того, кто не поражает врагов, нет здесь ни славы, ни богатства, ни подданных. Индра стал Махендрой именно благодаря убийству Вритры. Мир особенно почитает тех богов, которые являются разящими: Рудру, Сканду, Шакру, Агни, Варуну, Яму, Время, Ваю, Смерть, Вайшравану, Солнце, Васу, Марутов, Садхьев и Вишведевов, о Бхарата. Люди, склонённые их могуществом, поклоняются этим богам, а не всегда Брахме, Дхатаре или Пушану. Лишь некоторые люди почитают тех, кто нейтрален ко всем существам, обуздан и предан покою во всех действиях».
7e63d1f732f2 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:27:45 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Арджуна говорит жёстким языком мира, где сила видима и потому почитаема. Его аргумент не отрицает покоя, но показывает, что царская сфера требует способности защищать и поражать.