महाभारत
Bhima on the Inner Battle12.16.1-7
10033 / 15823
महाभारत · 12.16.1-7
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनो ऽत्यमर्षणः ॥
धैर्यम् आस्थाय तेजस्वी ज्येष्ठं भ्रातरम् अब्रवीत् ॥
राजन् विदितधर्मो ऽसि न ते ऽस्त्य् अविदितं भुवि ॥
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः ॥
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्य् एवं मे मनसि स्थितम् ॥
अतिदुःखात् तु वक्ष्यामि तन् निबोध जनाधिप ॥
भवतस् तु प्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम् ॥
विक्लवत्वं च नः प्राप्तम् अबलत्वं तथैव च ॥
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः ॥
मोहम् आपद्यते दैन्याद् यथा कुपुरुषस् तथा ॥
आगतिश् च गतिश् चैव लोकस्य विदिता तव ॥
आयत्यां च तदात्वे च न ते ऽस्त्य् अविदितं प्रभो ॥
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप ॥
हेतुम् अत्र प्रवक्ष्यामि तद् इहैकमनाः शृणु ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
arjunasya vacaḥ śrutvā bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ ||
dhairyam āsthāya tejasvī jyeṣṭhaṃ bhrātaram abravīt ||
rājan viditadharmo 'si na te 'sty aviditaṃ bhuvi ||
upaśikṣāma te vṛttaṃ sadaiva na ca śaknumaḥ ||
na vakṣyāmi na vakṣyāmīty evaṃ me manasi sthitam ||
atiduḥkhāt tu vakṣyāmi tan nibodha janādhipa ||
bhavatas tu pramohena sarvaṃ saṃśayitaṃ kṛtam ||
viklavatvaṃ ca naḥ prāptam abalatvaṃ tathaiva ca ||
kathaṃ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ ||
moham āpadyate dainyād yathā kupuruṣas tathā ||
āgatiś ca gatiś caiva lokasya viditā tava ||
āyatyāṃ ca tadātve ca na te 'sty aviditaṃ prabho ||
evaṃ gate mahārāja rājyaṃ prati janādhipa ||
hetum atra pravakṣyāmi tad ihaikamanāḥ śṛṇu ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वाarjunasya vacaḥ śrutvāуслышав слово Арджуны; речь Арджуны
भीमसेनः अति अमर्षणःbhīmasenaḥ ati amarṣaṇaḥБхимасена, крайне нетерпимый; не выносящий
धैर्यम् आस्थाय तेजस्वीdhairyam āsthāya tejasvīстойкость приняв, сияющий; сдержавшись
ज्येष्ठम् भ्रातरम् अब्रवीत्jyeṣṭham bhrātaram abravītстаршему брату сказал; обратился
राजन् विदित धर्मः असिrājan vidita dharmaḥ asiцарь, ты знаешь дхарму; тебе известен закон
न ते अस्ति अविदितम् भुविna te asti aviditam bhuviнет тебе неизвестного на земле; ничего не скрыто
उपशिक्षाम ते वृत्तम्upaśikṣāma te vṛttamмы стараемся следовать твоему поведению; учимся у тебя
सदा एव न च शक्नुमःsadā eva na ca śaknumaḥвсегда, но не можем; не способны
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामिna vakṣyāmi na vakṣyāmiне скажу, не скажу; молчу
इति एवम् मे मनसि स्थितम्iti evam me manasi sthitamтак в моём уме стояло; так я решил
अति दुःखात् तु वक्ष्यामिati duḥkhāt tu vakṣyāmiно от чрезмерной боли скажу; из страдания
तत् निबोध जन अधिपtat nibodha jana adhipaэто узнай, владыка людей; выслушай
भवतः तु प्रमोहेनbhavataḥ tu pramohenaиз-за твоего помрачения; твоего заблуждения
सर्वम् संशयितम् कृतम्sarvam saṃśayitam kṛtamвсё сделано сомнительным; ввергнуто в сомнение
विक्लवत्वम् च नः प्राप्तम्viklavatvam ca naḥ prāptamи растерянность нами получена; нас постигла
अबलत्वम् तथा एव चabalatvam tathā eva caи бессилие также; слабость
कथम् हि राजा लोकस्यkatham hi rājā lokasyaкак же царь мира; правитель
सर्व शास्त्र विशारदःsarva śāstra viśāradaḥзнаток всех шастр; искусный в учениях
मोहम् आपद्यते दैन्यात्moham āpadyate dainyātвпадает в заблуждение от уныния; в слабость
यथा कु पुरुषः तथाyathā ku puruṣaḥ tathāкак дурной человек; как низкий
आगतिः च गतिः च एवāgatiḥ ca gatiḥ ca evaи приход, и уход; возникновение и конец
लोकस्य विदिता तवlokasya viditā tavaмира известны тебе; ты знаешь
आयत्याम् च तदात्वे चāyatyām ca tadātve caи в будущем, и теперь; в дальнейшем и настоящем
न ते अस्ति अविदितम् प्रभोna te asti aviditam prabhoнет тебе неизвестного, владыка; ничего не скрыто
एवम् गते महाराजevam gate mahārājaкогда так обстоит, великий царь; при таком положении
राज्यम् प्रति जन अधिपrājyam prati jana adhipaотносительно царства, владыка людей; о правлении
हेतुम् अत्र प्रवक्ष्यामिhetum atra pravakṣyāmiпричину здесь скажу; довод изложу
तत् इह एक मनाः शृणुtat iha eka manāḥ śṛṇuэто здесь сосредоточенно слушай; слушай внимательно
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: «Услышав речь Арджуны, Бхимасена, крайне нетерпимый, но сияющий и сдержавший себя, сказал старшему брату». Бхима сказал: «О царь, тебе известна дхарма; нет на земле ничего, что было бы тебе неизвестно. Мы всегда стараемся учиться твоему поведению, но не можем. “Не скажу, не скажу” — так стояло у меня в уме, но от чрезмерной боли я скажу; выслушай это, владыка людей. Из-за твоего помрачения всё стало сомнительным; нас постигли растерянность и бессилие. Как может царь мира, знаток всех шастр, из уныния впасть в заблуждение, словно низкий человек? Тебе известны приход и уход мира, и в будущем, и в настоящем нет для тебя ничего неизвестного, владыка. Поэтому, великий царь, я изложу тебе довод о царстве; слушай его здесь сосредоточенно».

संस्करण

bf9cc1817c98 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:30:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से