महाभारत
Bhima on the Inner Battle12.16.17-23
10035 / 15823
महाभारत · 12.16.17-23
देवनागरी

दृष्ट्वा सभागतां कृष्णाम् एकवस्त्रां रजस्वलाम् ॥
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुम् अर्हसि ॥
प्रव्राजनं च नगराद् अजिनैश् च निवासनम् ॥
महारण्यनिवासश् च न तस्य स्मर्तुम् अर्हसि ॥
जटासुरात् परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम् ॥
सैन्धवाच् च परिक्लेशं कथं विस्मृतवान् असि ॥
पुनर् अज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम् ॥
यच् च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धम् आसीद् अरिंदम ॥
मनसैकेन ते युद्धम् इदं घोरम् उपस्थितम् ॥
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर् न च बन्धुभिः ॥
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत् ते युद्धम् उपस्थितम् ॥
तस्मिन्न् अनिर्जिते युद्धे प्राणान् यदि ह मोक्ष्यसे ॥
अन्यं देहं समास्थाय पुनस् तेनैव योत्स्यसे ॥
तस्माद् अद्यैव गन्तव्यं युद्धस्य भरतर्षभ ॥
एतज् जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dṛṣṭvā sabhāgatāṃ kṛṣṇām ekavastrāṃ rajasvalām ||
miṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ na tasya smartum arhasi ||
pravrājanaṃ ca nagarād ajinaiś ca nivāsanam ||
mahāraṇyanivāsaś ca na tasya smartum arhasi ||
jaṭāsurāt parikleśaṃ citrasenena cāhavam ||
saindhavāc ca parikleśaṃ kathaṃ vismṛtavān asi ||
punar ajñātacaryāyāṃ kīcakena padā vadham ||
yac ca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddham āsīd ariṃdama ||
manasaikena te yuddham idaṃ ghoram upasthitam ||
yatra nāsti śaraiḥ kāryaṃ na mitrair na ca bandhubhiḥ ||
ātmanaikena yoddhavyaṃ tat te yuddham upasthitam ||
tasminn anirjite yuddhe prāṇān yadi ha mokṣyase ||
anyaṃ dehaṃ samāsthāya punas tenaiva yotsyase ||
tasmād adyaiva gantavyaṃ yuddhasya bharatarṣabha ||
etaj jitvā mahārāja kṛtakṛtyo bhaviṣyasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दृष्ट्वा सभा गताम् कृष्णाम्dṛṣṭvā sabhā gatām kṛṣṇāmувидев Кришну, приведённую в собрание; Драупади
एक वस्त्राम् रजस्वलाम्eka vastrām rajasvalāmв одной одежде, в месячных; оскорблённую
मिषताम् पाण्डु पुत्राणाम्miṣatām pāṇḍu putrāṇāmна глазах сыновей Панду; при Пандавах
न तस्य स्मर्तुम् अर्हसिna tasya smartum arhasiне это ты должен вспоминать; не стоит помнить
प्रव्राजनम् च नगरात्pravrājanam ca nagarātи изгнание из города; выход
अजिनैः च निवासनम्ajinaiḥ ca nivāsanamи жизнь в шкурах; ношение кож
महा अरण्य निवासः चmahā araṇya nivāsaḥ caи обитание в великом лесу; лесная жизнь
न तस्य स्मर्तुम् अर्हसिna tasya smartum arhasiне это ты должен вспоминать; не стоит помнить
जटासुरात् परिक्लेशम्jaṭāsurāt parikleśamстрадание от Джатасуры; мучение
चित्रसेनेन च आहवम्citrasenena ca āhavamи битву с Читрасеной; сражение
सैन्धवात् च परिक्लेशम्saindhavāt ca parikleśamи страдание от Сайндхавы; от Джаядратхи
कथम् विस्मृतवान् असिkatham vismṛtavān asiкак ты забыл; разве забыл
पुनः अज्ञात चर्यायाम्punaḥ ajñāta caryāyāmснова во время тайного проживания; инкогнито
कीचकेन पदा वधम्kīcakena padā vadhamудар ногой Кичаки; пинок
यत् च ते द्रोण भीष्माभ्याम्yat ca te droṇa bhīṣmābhyāmи та твоя с Дроной и Бхишмой; битва
युद्धम् आसीत् अरिंदमyuddham āsīt ariṃdamaбитва была, губитель врагов; сражение
मनसा एकेन ते युद्धम्manasā ekena te yuddhamодним умом твоё сражение; внутренняя битва
इदम् घोरम् उपस्थितम्idam ghoram upasthitamэта страшная предстала; теперь пришла
यत्र न अस्ति शरैः कार्यम्yatra na asti śaraiḥ kāryamгде нет дела стрелами; стрелы не нужны
न मित्रैः न च बन्धुभिःna mitraiḥ na ca bandhubhiḥни друзьями, ни родичами; без союзников
आत्मना एकेन योद्धव्यम्ātmanā ekena yoddhavyamсамим собой одним надо сражаться; в одиночку
तत् ते युद्धम् उपस्थितम्tat te yuddham upasthitamта битва тебе предстала; пришла к тебе
तस्मिन् अनिर्जिते युद्धेtasmin anirjite yuddheв той непобеждённой битве; если не победишь
प्राणान् यदि ह मोक्ष्यसेprāṇān yadi ha mokṣyaseесли жизнь оставишь; умрёшь
अन्यम् देहम् समास्थायanyam deham samāsthāyaдругое тело приняв; в новом теле
पुनः तेन एव योत्स्यसेpunaḥ tena eva yotsyaseснова с тем же будешь сражаться; с той же битвой
तस्मात् अद्य एव गन्तव्यम्tasmāt adya eva gantavyamпоэтому сегодня же надо идти; вступить
युद्धस्य भरत ऋषभyuddhasya bharata ṛṣabhaк битве, бык Бхаратов; в сражение
एतत् जित्वा महाराजetat jitvā mahārājaэто победив, великий царь; одержав победу
कृत कृत्यः भविष्यसिkṛta kṛtyaḥ bhaviṣyasiты станешь исполнившим дело; достигшим цели
अनुवाद

«Не это ты должен вспоминать: как Кришну, Драупади, в одной одежде и в месячных, привели в собрание на глазах сыновей Панду. Не это ты должен вспоминать: изгнание из города, жизнь в шкурах и обитание в великом лесу. Как ты мог забыть страдание от Джатасуры, битву с Читрасеной, страдание от Сайндхавы и, снова, во время тайного пребывания, удар ногой от Кичаки? Твоя битва с Дроной и Бхишмой уже была, о губитель врагов; теперь перед тобой предстала страшная битва одного ума. В ней нет дела ни стрелам, ни друзьям, ни родичам: сражаться надо одному, самим собой. Если ты, не победив эту битву, оставишь жизнь, то, приняв другое тело, снова будешь сражаться с тем же самым. Поэтому, о бык среди Бхаратов, сегодня же надо вступить в эту битву. Победив её, великий царь, ты станешь исполнившим своё дело».

संस्करण

c6102cb788c5 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:30:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से