महाभारत
The Story of Shankha and Likhita12.24.12-18
10064 / 15823
महाभारत · 12.24.12-18
देवनागरी

सुद्युम्नस् त्व् अन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितम् आगतम् ॥
अभ्यगच्छत् सहामात्यः पद्भ्याम् एव नरेश्वरः ॥
तम् अब्रवीत् समागत्य स राजा ब्रह्मवित्तमम् ॥
किम् आगमनम् आचक्ष्व भगवन् कृतम् एव तत् ॥
एवम् उक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नम् इदम् अब्रवीत् ॥
प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत् कर्तुम् अर्हसि ॥
अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि पुरुषर्षभ ॥
भक्षितानि मया राजंस् तत्र मां शाधि माचिरम् ॥
सुद्युम्न उवाच
प्रमाणं चेन् मतो राजा भवतो दण्डधारणे ॥
अनुज्ञायाम् अपि तथा हेतुः स्याद् ब्राह्मणर्षभ ॥
स भवान् अभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः ॥
ब्रूहि कामान् अतो ऽन्यांस् त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥
व्यास उवाच
छन्द्यमानो ऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना ॥
नान्यं वै वरयाम् आस तस्माद् दण्डाद् ऋते वरम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sudyumnas tv antapālebhyaḥ śrutvā likhitam āgatam ||
abhyagacchat sahāmātyaḥ padbhyām eva nareśvaraḥ ||
tam abravīt samāgatya sa rājā brahmavittamam ||
kim āgamanam ācakṣva bhagavan kṛtam eva tat ||
evam uktaḥ sa viprarṣiḥ sudyumnam idam abravīt ||
pratiśrauṣi kariṣyeti śrutvā tat kartum arhasi ||
anisṛṣṭāni guruṇā phalāni puruṣarṣabha ||
bhakṣitāni mayā rājaṃs tatra māṃ śādhi māciram ||
sudyumna uvāca
pramāṇaṃ cen mato rājā bhavato daṇḍadhāraṇe ||
anujñāyām api tathā hetuḥ syād brāhmaṇarṣabha ||
sa bhavān abhyanujñātaḥ śucikarmā mahāvrataḥ ||
brūhi kāmān ato 'nyāṃs tvaṃ kariṣyāmi hi te vacaḥ ||
vyāsa uvāca
chandyamāno 'pi brahmarṣiḥ pārthivena mahātmanā ||
nānyaṃ vai varayām āsa tasmād daṇḍād ṛte varam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सुद्युम्नः तु अन्त पालेभ्यःsudyumnaḥ tu anta pālebhyaḥСудьюмна же от привратников; Судьюмна от стражей
श्रुत्वा लिखितम् आगतम्śrutvā likhitam āgatamуслышав, что Ликхита пришёл; узнав о приходе Ликхиты
अभ्यगच्छत् सह अमात्यःabhyagacchat saha amātyaḥвышел вместе с министрами; направился с советниками
पद्भ्याम् एव नर ईश्वरःpadbhyām eva nara īśvaraḥпешком именно, владыка людей; сам пеший, о царь
तम् अब्रवीत् समागत्यtam abravīt samāgatyaему сказал, встретившись; подойдя, произнёс ему
सः राजा ब्रह्म वित् तमम्saḥ rājā brahma vit tamamтот царь лучшему знатоку Брахмана; правитель великому мудрецу
किम् आगमनम् आचक्ष्वkim āgamanam ācakṣvaкаков приход, скажи; объясни причину прихода
भगवन् कृतम् एव तत्bhagavan kṛtam eva tatбхагаван, это уже сделано; это уже исполнено
एवम् उक्तः स विप्र ऋषिःevam uktaḥ sa vipra ṛṣiḥтак сказанный тот брахман-риши; услышав это, мудрец-брахман
सुद्युम्नम् इदम् अब्रवीत्sudyumnam idam abravītСудьюмне это сказал; ответил Судьюмне
प्रतिश्रौषि करिष्ये इतिpratiśrauṣi kariṣye itiобещай: сделаю; пообещай исполнить
श्रुत्वा तत् कर्तुम् अर्हसिśrutvā tat kartum arhasiуслышав это, должен сделать; узнав, тебе следует исполнить
अनिसृष्टानि गुरुणाanisṛṣṭāni guruṇāне разрешённые старшим; не дозволенные наставником
फलानि पुरुष ऋषभphalāni puruṣa ṛṣabhaплоды, бык среди людей; плоды, лучший из мужей
भक्षितानि मया राजन्bhakṣitāni mayā rājanбыли съедены мной, царь; я съел
तत्र माम् शाधि मा चिरम्tatra mām śādhi mā ciramза это меня накажи без промедления; в этом меня исправь немедленно
सुद्युम्न उवाचsudyumna uvācaСудьюмна сказал; Судьюмна произнёс
प्रमाणम् चेत् मतः राजाpramāṇam cet mataḥ rājāесли царь считается мерилом; если правитель признан властью
भवतः दण्ड धारणेbhavataḥ daṇḍa dhāraṇeтобою в держании жезла; для тебя в наказании
अनुज्ञायाम् अपि तथाanujñāyām api tathāи в разрешении также; так же и в прощении
हेतुः स्यात् ब्राह्मण ऋषभhetuḥ syāt brāhmaṇa ṛṣabhaоснование было бы, лучший брахман; причина есть
सः भवान् अभ्यनुज्ञातःsaḥ bhavān abhyanujñātaḥтак ты разрешён; ты отпущен с позволением
शुचि कर्मा महा व्रतःśuci karmā mahā vrataḥчистого действия, великого обета; чистодейственный, великий обетом
ब्रूहि कामान् अतः अन्यान् त्वम्brūhi kāmān ataḥ anyān tvamскажи желания другие отсюда; попроси иных даров
करिष्यामि हि ते वचःkariṣyāmi hi te vacaḥведь исполню твоё слово; сделаю, что скажешь
व्यास उवाचvyāsa uvācaВьяса сказал; Вьяса произнёс
छन्द्यमानः अपि ब्रह्म ऋषिःchandyamānaḥ api brahma ṛṣiḥдаже упрашиваемый брахмариши; хотя мудреца просили выбрать
पार्थिवेन महात्मनाpārthivena mahātmanāвеликим царём; благородным правителем
न अन्यम् वै वरयाम् आसna anyam vai varayām āsaне другой же выбрал; никакого другого дара не избрал
तस्मात् दण्डात् ऋते वरम्tasmāt daṇḍāt ṛte varamкроме того наказания дар; кроме наказания
अनुवाद

«Судьюмна, услышав от привратников, что пришёл Ликхита, сам пешком вышел к нему вместе с министрами, о владыка людей. Встретив его, царь сказал этому лучшему знатоку Брахмана: “Скажи, бхагаван, какова причина твоего прихода? Это уже исполнено”. На это брахман-риши сказал Судьюмне: “Сначала обещай: ‘Я сделаю’. Услышав, ты должен исполнить. О лучший из мужей, я съел плоды, не разрешённые старшим. За это, о царь, накажи меня без промедления”. Судьюмна сказал: “Если ты считаешь царя мерилом в наложении наказания, о лучший из брахманов, то тем же основанием он обладает и в разрешении. Ты отпущен с позволением, чистодейственный муж великого обета. Проси других даров: я исполню твоё слово”. Вьяса сказал: “Но даже когда благородный царь предлагал ему выбор, брахмариши не избрал никакого дара, кроме того самого наказания”».

संस्करण

ea00179b4bd4 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:52:19 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से