महाभारत
The Story of Shankha and Likhita12.24.19-25
10065 / 15823
महाभारत · 12.24.19-25
देवनागरी

ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः ॥
करौ प्रच्छेदयाम् आस धृतदण्डो जगाम सः ॥
स गत्वा भ्रातरं शङ्खम् आर्तरूपो ऽब्रवीद् इदम् ॥
धृतदण्डस्य दुर्भुद्धेर् भगवन् क्षन्तुम् अर्हसि ॥
शङ्ख उवाच
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम ॥
धर्मस् तु ते व्यतिक्रान्तस् ततस् ते निष्कृतिः कृता ॥
स गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि ॥
देवान् पितॄन् ऋषींश् चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥
व्यास उवाच
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस् तदा ॥
अवगाह्यापगां पुण्याम् उदकार्थं प्रचक्रमे ॥
प्रादुरास्तां ततस् तस्य करौ जलजसंनिभौ ॥
ततः स विस्मितो भ्रातुर् दर्शयाम् आस तौ करौ ॥
ततस् तम् अब्रवीच् छङ्खस् तपसेदं कृतं मया ॥
मा च ते ऽत्र विशङ्का भूद् दैवम् एव विधीयते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ sa pṛthivīpālo likhitasya mahātmanaḥ ||
karau pracchedayām āsa dhṛtadaṇḍo jagāma saḥ ||
sa gatvā bhrātaraṃ śaṅkham ārtarūpo 'bravīd idam ||
dhṛtadaṇḍasya durbhuddher bhagavan kṣantum arhasi ||
śaṅkha uvāca
na kupye tava dharmajña na ca dūṣayase mama ||
dharmas tu te vyatikrāntas tatas te niṣkṛtiḥ kṛtā ||
sa gatvā bāhudāṃ śīghraṃ tarpayasva yathāvidhi ||
devān pitṝn ṛṣīṃś caiva mā cādharme manaḥ kṛthāḥ ||
vyāsa uvāca
tasya tad vacanaṃ śrutvā śaṅkhasya likhitas tadā ||
avagāhyāpagāṃ puṇyām udakārthaṃ pracakrame ||
prādurāstāṃ tatas tasya karau jalajasaṃnibhau ||
tataḥ sa vismito bhrātur darśayām āsa tau karau ||
tatas tam abravīc chaṅkhas tapasedaṃ kṛtaṃ mayā ||
mā ca te 'tra viśaṅkā bhūd daivam eva vidhīyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः सः पृथिवी पालःtataḥ saḥ pṛthivī pālaḥтогда тот хранитель земли; после этого царь
लिखितस्य महा आत्मनःlikhitasya mahā ātmanaḥЛикхиты великодушного; у великого Ликхиты
करौ प्रच्छेदयाम् आसkarau pracchedayām āsaдве руки отсечь велел; отрубил руки
धृत दण्डः जगाम सःdhṛta daṇḍaḥ jagāma saḥпонёсший наказание ушёл он; он ушёл с наложенным наказанием
सः गत्वा भ्रातरम् शङ्खम्saḥ gatvā bhrātaram śaṅkhamон, придя к брату Шанкхе; вернувшись к Шанкхе
आर्त रूपः अब्रवीत् इदम्ārta rūpaḥ abravīt idamстрадального вида сказал это; в муке произнёс
धृत दण्डस्य दुर्बुद्धेःdhṛta daṇḍasya durbuddheḥпонёсшего наказание, неразумного; наказанного глупца
भगवन् क्षन्तुम् अर्हसिbhagavan kṣantum arhasiбхагаван, прости должен; будь милостив простить
शङ्ख उवाचśaṅkha uvācaШанкха сказал; Шанкха произнёс
न कुप्ये तव धर्म ज्ञna kupye tava dharma jñaне гневаюсь на тебя, знаток дхармы; я не сержусь
न च दूषयसे ममna ca dūṣayase mamaи не портишь меня; и не виноват передо мной
धर्मः तु ते व्यतिक्रान्तःdharmaḥ tu te vyatikrāntaḥдхарма же тобой нарушена; закон был преступлен
ततः ते निष्कृतिः कृताtataḥ te niṣkṛtiḥ kṛtāпоэтому тебе очищение сделано; искупление совершено
सः गत्वा बाहुदाम् शीघ्रम्saḥ gatvā bāhudām śīghramты, пойдя к Бахуде быстро; ступай скорее к Бахуде
तर्पयस्व यथा विधिtarpayasva yathā vidhiудовлетвори по правилу; соверши возлияния как положено
देवान् पितॄन् ऋषीन् च एवdevān pitṝn ṛṣīn ca evaбогов, предков и риши также; девов, питаров и мудрецов
मा च अधर्मे मनः कृथाःmā ca adharme manaḥ kṛthāḥи не помещай ум в адхарму; не обращай мысль к беззаконию
व्यास उवाचvyāsa uvācaВьяса сказал; Вьяса произнёс
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वाtasya tat vacanam śrutvāего то слово услышав; услышав слова Шанкхи
शङ्खस्य लिखितः तदाśaṅkhasya likhitaḥ tadāШанкхи, Ликхита тогда; тогда Ликхита
अवगाह्य आपगाम् पुण्याम्avagāhya āpagām puṇyāmпогрузившись в святую реку; войдя в священный поток
उदक अर्थम् प्रचक्रमेudaka artham pracakrameдля водного обряда приступил; начал возлияния
प्रादुरास्ताम् ततः तस्यprādurāstām tataḥ tasyaзатем появились у него; после этого возникли
करौ जलज संनिभौkarau jalaja saṃnibhauдве руки подобные лотосам; руки, похожие на водяные цветы
ततः सः विस्मितःtataḥ saḥ vismitaḥтогда он изумлённый; после этого поражённый
भ्रातुः दर्शयाम् आसbhrātuḥ darśayām āsaбрату показал; стал показывать брату
तौ करौtau karauэти две руки; обе руки
ततः तम् अब्रवीत् शङ्खःtataḥ tam abravīt śaṅkhaḥтогда ему сказал Шанкха; после этого Шанкха произнёс
तपसा इदम् कृतम् मयाtapasā idam kṛtam mayāтапасом это сделано мной; моей аскезой это совершено
मा च ते अत्रmā ca te atraи пусть у тебя здесь не; для тебя здесь не
विशङ्का भूत्viśaṅkā bhūtсомнение будет; сомнение возникнет
दैवम् एव विधीयतेdaivam eva vidhīyateбожественное именно совершается; это устроено судьбой
अनुवाद

«Тогда хранитель земли велел отсечь руки великодушному Ликхите. Понеся наказание, тот ушёл. Вернувшись к брату Шанкхе в страдальном виде, он сказал: “Бхагаван, прости наказанного глупца”. Шанкха сказал: “Я не гневаюсь на тебя, о знаток дхармы, и ты не виноват передо мной. Но дхарма была тобой нарушена, поэтому для тебя совершено искупление. Скорее ступай к Бахуде и по правилу удовлетвори богов, предков и риши; не обращай ум к адхарме”. Вьяса сказал: “Услышав слова Шанкхи, Ликхита вошёл в священную реку и приступил к водному обряду. Тогда у него появились две руки, подобные лотосам. Изумлённый, он показал их брату. Шанкха сказал ему: ‘Это сделано мной силой тапаса; не сомневайся в этом. Но совершается именно божественное предопределение’”».

संस्करण

9591b9f3f8d8 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:52:19 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से