महाभारत
Krishna and the Pandavas Return to Bhishma12.53.17-24
10188 / 15823
महाभारत · 12.53.17-24
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
तद् वाक्यम् आकर्ण्य तथा कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥
युक्तं रथवरं तस्मा आचचक्षे नरर्षभ ॥
ततो युधिष्ठिरो राजा यमौ भीमार्जुनाव् अपि ॥
भूतानीव समस्तानि ययुः कृष्णनिवेशनम् ॥
आगच्छत्स्व् अथ कृष्णो ऽपि पाण्डवेषु महात्मसु ॥
शैनेयसहितो धीमान् रथम् एवान्वपद्यत ॥
रथस्थाः संविदं कृत्वा सुखां पृष्ट्वा च शर्वरीम् ॥
मेघघोषै रथवरैः प्रययुस् ते महारथाः ॥
मेघपुष्पं बलाहं च सैन्यं सुग्रीवम् एव च ॥
दारुकश् चोदयाम् आस वासुदेवस्य वाजिनः ॥
ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः ॥
गां खुराग्रैस् तथा राजंल् लिखन्तः प्रययुस् तदा ॥
ते ग्रसन्त इवाकाशं वेगवन्तो महाबलाः ॥
क्षेत्रं धर्मस्य कृत्स्नस्य कुरुक्षेत्रम् अवातरन् ॥
ततो ययुर् यत्र भीष्मः शरतल्पगतः प्रभुः ॥
आस्ते ब्रह्मर्षिभिः सार्धं ब्रह्मा देवगणैर् यथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tad vākyam ākarṇya tathā kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||
yuktaṃ rathavaraṃ tasmā ācacakṣe nararṣabha ||
tato yudhiṣṭhiro rājā yamau bhīmārjunāv api ||
bhūtānīva samastāni yayuḥ kṛṣṇaniveśanam ||
āgacchatsv atha kṛṣṇo 'pi pāṇḍaveṣu mahātmasu ||
śaineyasahito dhīmān ratham evānvapadyata ||
rathasthāḥ saṃvidaṃ kṛtvā sukhāṃ pṛṣṭvā ca śarvarīm ||
meghaghoṣai rathavaraiḥ prayayus te mahārathāḥ ||
meghapuṣpaṃ balāhaṃ ca sainyaṃ sugrīvam eva ca ||
dārukaś codayām āsa vāsudevasya vājinaḥ ||
te hayā vāsudevasya dārukeṇa pracoditāḥ ||
gāṃ khurāgrais tathā rājaṃl likhantaḥ prayayus tadā ||
te grasanta ivākāśaṃ vegavanto mahābalāḥ ||
kṣetraṃ dharmasya kṛtsnasya kurukṣetram avātaran ||
tato yayur yatra bhīṣmaḥ śaratalpagataḥ prabhuḥ ||
āste brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ brahmā devagaṇair yathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
तत् वाक्यम् आकर्ण्य तथाtat vākyam ākarṇya tathāто слово услышав так; выслушав приказ
कुन्ती पुत्रः धनंजयःkuntī putraḥ dhanaṃjayaḥсын Кунти Дхананджая; Арджуна
युक्तम् रथ वरम् तस्मैyuktam ratha varam tasmaiзапряжённую лучшую колесницу ему; готовый воз
आचचक्षे नर ऋषभācacakṣe nara ṛṣabhaпоказал, бык людей; сообщил
ततः युधिष्ठिरः राजाtataḥ yudhiṣṭhiraḥ rājāзатем царь Юдхиштхира; после этого
यमौ भीम अर्जुनौ अपिyamau bhīma arjunau apiБлизнецы, Бхима и Арджуна также; вместе с братьями
भूतानि इव समस्तानिbhūtāni iva samastāniсловно все существа вместе; как собранные элементы
ययुः कृष्ण निवेशनम्yayuḥ kṛṣṇa niveśanamпошли в жилище Кришны; прибыли к Кришне
आगच्छत्सु अथ कृष्णः अपिāgacchatsu atha kṛṣṇaḥ apiкогда приходили, тогда и Кришна; при подходе Пандавов
पाण्डवेषु महात्मसुpāṇḍaveṣu mahātmasuк великодушным Пандавам; к братьям
शैनेय सहितः धीमान्śaineya sahitaḥ dhīmānс Шайнеей вместе мудрый; с Сатьяки
रथम् एव अन्वपद्यतratham eva anvapadyataна колесницу взошёл; сел на воз
रथ स्थाः संविदम् कृत्वाratha sthāḥ saṃvidam kṛtvāстоя на колесницах, беседу совершив; обменявшись словами
सुखाम् पृष्ट्वा च शर्वरीम्sukhām pṛṣṭvā ca śarvarīmи спросив о счастливой ночи; осведомившись о ночи
मेघ घोषैः रथ वरैःmegha ghoṣaiḥ ratha varaiḥс громоподобными лучшими колесницами; на гремящих возах
प्रययुः ते महा रथाःprayayuḥ te mahā rathāḥпоехали те махаратхи; великие воины отправились
मेघ पुष्पम् बलाहम् चmegha puṣpam balāham caМегхапушпу и Балаху; коней Кришны
सैन्यम् सुग्रीवम् एव चsainyam sugrīvam eva caСайнью и Сугриву также; четвёрку коней
दारुकः चोदयाम् आसdārukaḥ codayām āsaДарука побудил; погнал
वासुदेवस्य वाजिनःvāsudevasya vājinaḥконей Васудевы; лошадей Кришны
ते हयाः वासुदेवस्यte hayāḥ vāsudevasyaте кони Васудевы; лошади Кришны
दारुकेण प्रचोदिताःdārukeṇa pracoditāḥДарукой понуждённые; погоняемые возницей
गाम् खुर अग्रैः तथा राजन्gām khura agraiḥ tathā rājanземлю кончиками копыт так, царь; остриями копыт
लिखन्तः प्रययुः तदाlikhantaḥ prayayuḥ tadāчертя, поехали тогда; рассекая землю
ते ग्रसन्तः इव आकाशम्te grasantaḥ iva ākāśamони словно пожирая небо; будто глотая пространство
वेग वन्तः महा बलाःvega vantaḥ mahā balāḥскоростные, великосильные; мощные и быстрые
क्षेत्रम् धर्मस्य कृत्स्नस्यkṣetram dharmasya kṛtsnasyaполе всей дхармы; священное поле
कुरुक्षेत्रम् अवातरन्kurukṣetram avātaranКурукшетру достигли; спустились на Курукшетру
ततः ययुः यत्र भीष्मःtataḥ yayuḥ yatra bhīṣmaḥзатем поехали туда, где Бхишма; к месту Бхишмы
शर तल्प गतः प्रभुःśara talpa gataḥ prabhuḥна ложе стрел пребывающий владыка; лежащий на стрелах
आस्ते ब्रह्म ऋषिभिः सार्धम्āste brahma ṛṣibhiḥ sārdhamсидит вместе с брахмариши; пребывает с мудрецами
ब्रह्मा देव गणैः यथाbrahmā deva gaṇaiḥ yathāкак Брахма с сонмами богов; подобно Брахме
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: услышав эти слова, сын Кунти Дхананджая сообщил тому быку среди людей, что лучшая колесница запряжена. Затем царь Юдхиштхира, Близнецы, Бхима и Арджуна, словно все существа, собранные вместе, отправились к жилищу Кришны. Когда великодушные Пандавы подходили, мудрый Кришна вместе с Шайнеей взошёл на колесницу. Стоя на колесницах, они обменялись словами, спросили друг друга о благополучной ночи и отправились на лучших колесницах, гремящих как облака. Дарука погнал коней Васудевы: Мегхапушпу, Балаху, Сайнью и Сугриву. Побуждённые Дарукой, кони Васудевы тогда понеслись, чертя землю кончиками копыт. Быстрые и великосильные, словно пожирая небо, они достигли Курукшетры, поля всей дхармы. Затем они поехали туда, где владыка Бхишма лежал на ложе стрел вместе с брахмариши, как Брахма с сонмами богов.

संस्करण

96a2291b3b3f · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:38:20 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से