महाभारत
The Mutual Support of Brāhmaṇa and Kṣatriya (The Mutual Support of Brāhmaṇahood and Kṣatriyahood)12.74.18-23
10287 / 15823
महाभारत · 12.74.18-23
देवनागरी

ऐल उवाच
कुतो रुद्रः कीदृशो वापि रुद्रः; सत्त्वैः सत्त्वं दृश्यते वध्यमानम् ॥
एतद् विद्वन् कश्यप मे प्रचक्ष्व; यतो रुद्रो जायते देव एषः ॥
कश्यप उवाच
आत्मा रुद्रो हृदये मानवानां; स्वं स्वं देहं परदेहं च हन्ति ॥
वातोत्पातैः सदृशं रुद्रम् आहुर्; दावैर् जीमूतैः सदृशं रूपम् अस्य ॥
ऐल उवाच
न वै वातं परिवृनोति कश् चिन्; न जीमूतो वर्षति नैव दावः ॥
तथायुक्तो दृश्यते मानवेषु; कामद्वेषाद् बध्यते मुच्यते च ॥
कश्यप उवाच
यथैकगेहे जातवेदाः प्रदीप्तः; कृत्स्नं ग्रामं प्रदहेत् स त्वरावान् ॥
विमोहनं कुरुते देव एष; ततः सर्वं स्पृश्यते पुण्यपापैः ॥
ऐल उवाच
यदि दण्डः स्पृशते पुण्यभाजं; पापैः पापे क्रियमाणे ऽविशेषात् ॥
कस्य हेतोः सुकृतं नाम कुर्याद्; दुष्कृतं वा कस्य हेतोर् न कुर्यात् ॥
कश्यप उवाच
असंत्यागात् पापकृताम् अपापांस्; तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात् ॥
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावान्; न मिश्रः स्यात् पापकृद्भिः कथं चित् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

aila uvāca
kuto rudraḥ kīdṛśo vāpi rudraḥ; sattvaiḥ sattvaṃ dṛśyate vadhyamānam ||
etad vidvan kaśyapa me pracakṣva; yato rudro jāyate deva eṣaḥ ||
kaśyapa uvāca
ātmā rudro hṛdaye mānavānāṃ; svaṃ svaṃ dehaṃ paradehaṃ ca hanti ||
vātotpātaiḥ sadṛśaṃ rudram āhur; dāvair jīmūtaiḥ sadṛśaṃ rūpam asya ||
aila uvāca
na vai vātaṃ parivṛnoti kaś cin; na jīmūto varṣati naiva dāvaḥ ||
tathāyukto dṛśyate mānaveṣu; kāmadveṣād badhyate mucyate ca ||
kaśyapa uvāca
yathaikagehe jātavedāḥ pradīptaḥ; kṛtsnaṃ grāmaṃ pradahet sa tvarāvān ||
vimohanaṃ kurute deva eṣa; tataḥ sarvaṃ spṛśyate puṇyapāpaiḥ ||
aila uvāca
yadi daṇḍaḥ spṛśate puṇyabhājaṃ; pāpaiḥ pāpe kriyamāṇe 'viśeṣāt ||
kasya hetoḥ sukṛtaṃ nāma kuryād; duṣkṛtaṃ vā kasya hetor na kuryāt ||
kaśyapa uvāca
asaṃtyāgāt pāpakṛtām apāpāṃs; tulyo daṇḍaḥ spṛśate miśrabhāvāt ||
śuṣkeṇārdraṃ dahyate miśrabhāvān; na miśraḥ syāt pāpakṛdbhiḥ kathaṃ cit ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ऐल उवाचaila uvācaАйла сказал; Айла спросил
कुतः रुद्रःkutaḥ rudraḥоткуда Рудра; его источник
कीदृशः वा अपि रुद्रःkīdṛśaḥ vā api rudraḥи каков же Рудра; какой
सत्त्वैः सत्त्वम् दृश्यते वध्यमानम्sattvaiḥ sattvam dṛśyate vadhyamānamсуществами существо видится убиваемым; живое
एतत् विद्वन् कश्यप मे प्रचक्ष्वetat vidvan kaśyapa me pracakṣvaэто, мудрый Кашьяпа, мне объясни; скажи
यतः रुद्रः जायते देवः एषःyataḥ rudraḥ jāyate devaḥ eṣaḥоткуда рождается этот бог Рудра; возникает
कश्यप उवाचkaśyapa uvācaКашьяпа сказал; Кашьяпа ответил
आत्मा रुद्रः हृदये मानवानाम्ātmā rudraḥ hṛdaye mānavānāmсам Рудра в сердце людей; внутри
स्वम् स्वम् देहम्svam svam dehamсвоё собственное тело; себя
पर देहम् च हन्तिpara deham ca hantiи чужое тело убивает; разрушает
वात उत्पातैः सदृशम् रुद्रम् आहुःvāta utpātaiḥ sadṛśam rudram āhuḥРудру называют подобным ветровым бедствиям; бурям
दावैः जीमूतैः सदृशम् रूपम् अस्यdāvaiḥ jīmūtaiḥ sadṛśam rūpam asyaего образ подобен пожарам и тучам; ливням
ऐल उवाचaila uvācaАйла сказал; Айла возразил
न वै वातम् परिवृनोतिna vai vātam parivṛnotiведь ветер не выбирает; не избирает
कः चित्kaḥ citкто-либо; никто
न जीमूतः वर्षतिna jīmūtaḥ varṣatiни туча не дождит; сама
न एव दावःna eva dāvaḥи не пожар; не лесной огонь
तथा युक्तः दृश्यते मानवेषुtathā yuktaḥ dṛśyate mānaveṣuтак связанный видится среди людей; устроенный
काम द्वेषात् बध्यते मुच्यते चkāma dveṣāt badhyate mucyate caиз желания и ненависти связывается и освобождается; человек
कश्यप उवाचkaśyapa uvācaКашьяпа сказал; Кашьяпа ответил
यथा एक गेहेyathā eka geheкак в одном доме; жилище
जात वेदाः प्रदीप्तःjāta vedāḥ pradīptaḥпылающий Джатаведас; огонь
कृत्स्नम् ग्रामम् प्रदहेत् स त्वरावान्kṛtsnam grāmam pradahet sa tvarāvānвсю деревню сжёг бы он быстрый; стремительный
विमोहनम् कुरुते देवः एषःvimohanam kurute devaḥ eṣaḥсмущение делает этот бог; Рудра
ततः सर्वम् स्पृश्यते पुण्य पापैःtataḥ sarvam spṛśyate puṇya pāpaiḥзатем всё касается добрыми и злыми плодами; смешанно
ऐल उवाचaila uvācaАйла сказал; Айла спросил
यदि दण्डः स्पृशते पुण्य भाजम्yadi daṇḍaḥ spṛśate puṇya bhājamесли наказание касается обладателя заслуги; праведного
पापैः पापे क्रियमाणे अविशेषात्pāpaiḥ pāpe kriyamāṇe aviśeṣātкогда грешники творят грех без различения; общо
कस्य हेतोः सुकृतम् नाम कुर्यात्kasya hetoḥ sukṛtam nāma kuryātпо какой причине делать доброе дело; заслугу
दुष्कृतम् वाduṣkṛtam vāили дурное дело; грех
कस्य हेतोः न कुर्यात्kasya hetoḥ na kuryātпо какой причине не делать; зачем избегать
कश्यप उवाचkaśyapa uvācaКашьяпа сказал; Кашьяпа ответил
असंत्यागात् पाप कृताम् अपापान्asaṃtyāgāt pāpa kṛtām apāpānиз-за неоставления грешников невиновных; безгрешных
तुल्यः दण्डः स्पृशते मिश्र भावात्tulyaḥ daṇḍaḥ spṛśate miśra bhāvātравное наказание касается из-за смешанности; общности
शुष्केण आर्द्रम् दह्यते मिश्र भावात्śuṣkeṇa ārdram dahyate miśra bhāvātсухим влажное сжигается из-за смешения; рядом
न मिश्रः स्यात् पाप कृद्भिःna miśraḥ syāt pāpa kṛdbhiḥпусть не будет смешан с грешниками; соединён
कथम् चित्katham citникак; ни в коем случае
अनुवाद

Айла сказал: «Откуда Рудра и каков Рудра? Мы видим, как существо убивается существами. Мудрый Кашьяпа, объясни мне, откуда рождается этот бог Рудра». Кашьяпа сказал: «Рудра — это самость в сердце людей; он убивает своё тело и чужое тело. Рудру называют подобным ветровым бедствиям; его образ подобен лесным пожарам и тучам». Айла сказал: «Но ведь никто не выбирает ветер; ни туча, ни пожар сами по себе не действуют так среди людей. Человек связывается и освобождается из-за желания и ненависти». Кашьяпа сказал: «Как пылающий огонь, возникший в одном доме, быстро сжёг бы всю деревню, так этот бог производит смятение, и затем всё затрагивается добрыми и злыми последствиями вместе». Айла сказал: «Если наказание без различия касается и обладателя заслуги, когда грешники творят грех, то зачем тогда делать доброе дело и зачем не делать дурное?» Кашьяпа сказал: «Из-за неоставления грешников наказание, вследствие смешанности, равно касается и невиновных. Как влажное сгорает вместе с сухим из-за смешения, так не следует ни в коем случае смешиваться с творящими грех».

संस्करण

fac85019cab7 · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:43:05 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से