Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Sage Kalakavrikshiya and the Corrupt Ministers (The Sage Kalakavṛkṣīya and the Corrupt Ministers)12.83.1-4
10317 / 15823
महाभारत · 12.83.1-4
॥
देवनागरी

भीष्म उवाच
एषा प्रथमतो वृत्तिर् द्वितीयां शृणु भारत ॥
यः कश् चिज् जनयेद् अर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः ॥
ह्रियमाणम् अमात्येन भृतो वा यदि वाभृतः ॥
यो राजकोशं नश्यन्तम् आचक्षीत युधिष्ठिर ॥
श्रोतव्यं तस्य च रहो रक्ष्यश् चामात्यतो भवेत् ॥
अमात्या ह्य् उपहन्तारं भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत ॥
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः ॥
समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्य् अरक्षितः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
eṣā prathamato vṛttir dvitīyāṃ śṛṇu bhārata ||
yaḥ kaś cij janayed arthaṃ rājñā rakṣyaḥ sa mānavaḥ ||
hriyamāṇam amātyena bhṛto vā yadi vābhṛtaḥ ||
yo rājakośaṃ naśyantam ācakṣīta yudhiṣṭhira ||
śrotavyaṃ tasya ca raho rakṣyaś cāmātyato bhavet ||
amātyā hy upahantāraṃ bhūyiṣṭhaṃ ghnanti bhārata ||
rājakośasya goptāraṃ rājakośavilopakāḥ ||
sametya sarve bādhante sa vinaśyaty arakṣitaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
एषा प्रथमतः वृत्तिःeṣā prathamataḥ vṛttiḥэто первый образ действия; первое правило
द्वितीयाम् शृणु भारतdvitīyām śṛṇu bhārataвторое слушай, Бхарата; услышь
यः कः चित् जनयेत् अर्थम्yaḥ kaḥ cit janayet arthamкто бы ни породил пользу; создал выгоду
राज्ञा रक्ष्यः सः मानवःrājñā rakṣyaḥ saḥ mānavaḥцарём должен охраняться тот человек; защищаться
ह्रियमाणम् अमात्येनhriyamāṇam amātyenaпохищаемую министром; уносимую
भृतः वा यदि वा अभृतःbhṛtaḥ vā yadi vā abhṛtaḥнанятый или же ненанятый; служащий или нет
यः राज कोशम् नश्यन्तम्yaḥ rāja kośam naśyantamкто царскую казну гибнущую; расхищаемую
आचक्षीत युधिष्ठिरācakṣīta yudhiṣṭhiraуказал бы, Юдхиштхира; сообщил
श्रोतव्यम् तस्य च रहःśrotavyam tasya ca rahaḥего нужно выслушать тайно; наедине
रक्ष्यः च अमात्यतः भवेत्rakṣyaḥ ca amātyataḥ bhavetи от министров он должен быть защищён; оберегаем
अमात्याः हि उपहन्तारम्amātyāḥ hi upahantāramведь министры обвинителя; вредителя
भूयिष्ठम् घ्नन्ति भारतbhūyiṣṭham ghnanti bhārataчаще всего убивают, Бхарата; поражают
राज कोशस्य गोप्तारम्rāja kośasya goptāramохранителя царской казны; защитника
राज कोश विलोपकाःrāja kośa vilopakāḥрасхитители царской казны; ворующие казну
समेत्य सर्वे बाधन्तेsametya sarve bādhanteсойдясь, все притесняют; давят
सः विनश्यति अरक्षितःsaḥ vinaśyati arakṣitaḥон погибает незащищённый; без охраны
अनुवाद

Бхишма сказал: «Таков первый образ действия; теперь слушай второй, Бхарата. Кто бы ни приносил пользу, тот человек должен быть защищён царём. Если нанятый или ненанятый человек укажет, что министр похищает царскую казну и она гибнет, его нужно выслушать тайно и защитить от министров, Юдхиштхира. Министры чаще всего убивают того, кто разоблачает их вред. Расхитители царской казны, собравшись вместе, притесняют её защитника, и, если он не защищён, он погибает».

संस्करण

a0f1b534bb1b · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:13:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.82.28-30

श्लोक बदलें इन कुंजियों से