महाभारत
Filling the Treasury Without Ruining the Realm12.89.25-29
10351 / 15823
महाभारत · 12.89.25-29
देवनागरी

धनिनः पूजयेन् नित्यं यानाच्छादनभोजनैः ॥
वक्तव्याश् चानुगृह्णीध्वं पूजाः सह मयेति ह ॥
अङ्गम् एतन् महद् राज्ञां धनिनो नाम भारत ॥
ककुदं सर्वभूतानां धनस्थो नात्र संशयः ॥
प्राज्ञः शूरो धनस्थश् च स्वाम् धार्मिक एव च ॥
तपस्वी सत्यवादी च बुद्धिमांश् चाभिरक्षति ॥
तस्माद् एतेषु सर्वेषु प्रीतिमान् भव पार्थिव ॥
सत्यम् आर्जवम् अक्रोधम् आनृशंस्यं च पालय ॥
एवं दण्डं च कोशं च मित्रं भूमिं च लप्स्यसे ॥
सत्यार्जवपरो राजन् मित्रकोशसमन्वितः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhaninaḥ pūjayen nityaṃ yānācchādanabhojanaiḥ ||
vaktavyāś cānugṛhṇīdhvaṃ pūjāḥ saha mayeti ha ||
aṅgam etan mahad rājñāṃ dhanino nāma bhārata ||
kakudaṃ sarvabhūtānāṃ dhanastho nātra saṃśayaḥ ||
prājñaḥ śūro dhanasthaś ca svām dhārmika eva ca ||
tapasvī satyavādī ca buddhimāṃś cābhirakṣati ||
tasmād eteṣu sarveṣu prītimān bhava pārthiva ||
satyam ārjavam akrodham ānṛśaṃsyaṃ ca pālaya ||
evaṃ daṇḍaṃ ca kośaṃ ca mitraṃ bhūmiṃ ca lapsyase ||
satyārjavaparo rājan mitrakośasamanvitaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धनिनः पूजयेत् नित्यम्dhaninaḥ pūjayet nityamбогатых пусть почитает постоянно; состоятельных
यान आच्छादन भोजनैःyāna ācchādana bhojanaiḥповозками, одеждой и пищей; почестями
वक्तव्याः च अनुगृह्णीध्वम्vaktavyāḥ ca anugṛhṇīdhvamи должно говорить: поддерживайте; помогайте
पूजाः सह मया इति हpūjāḥ saha mayā iti haпочести вместе со мной, так; участвуйте
अङ्गम् एतत् महत् राज्ञाम्aṅgam etat mahat rājñāmэто великий член царей; опора
धनिनः नाम भारतdhaninaḥ nāma bhārataназываемый богатыми, Бхарата; состоятельные
ककुदम् सर्व भूतानाम्kakudam sarva bhūtānāmгорб всех существ; вершина
धन स्थः न अत्र संशयःdhana sthaḥ na atra saṃśayaḥстоящий в богатстве, нет сомнения; богатый
प्राज्ञः शूरः धन स्थः चprājñaḥ śūraḥ dhana sthaḥ caмудрый, храбрый и богатый; состоятельный
स्वाम् धार्मिकः एव चsvām dhārmikaḥ eva caсвой, дхармичный именно; родной
तपस्वी सत्य वादी चtapasvī satya vādī caподвижник и говорящий истину; правдивый
बुद्धिमान् च अभिरक्षतिbuddhimān ca abhirakṣatiи разумный защищает; охраняет
तस्मात् एतेषु सर्वेषुtasmāt eteṣu sarveṣuпоэтому ко всем этим; людям
प्रीतिमान् भव पार्थिवprītimān bhava pārthivaбудь расположенным, земной владыка; дружелюбным
सत्यम् आर्जवम् अक्रोधम्satyam ārjavam akrodhamистину, прямоту, негневливость; спокойствие
आनृशंस्यम् च पालयānṛśaṃsyam ca pālayaи незлобие охраняй; милосердие
एवम् दण्डम् च कोशम् चevam daṇḍam ca kośam caтак наказание и казну; власть
मित्रम् भूमिम् च लप्स्यसेmitram bhūmim ca lapsyaseдруга и землю получишь; обретёшь
सत्य आर्जव परः राजन्satya ārjava paraḥ rājanпреданный истине и прямоте, царь; искренности
मित्र कोश समन्वितःmitra kośa samanvitaḥснабжённый друзьями и казной; наделённый
अनुवाद

«Богатых нужно постоянно почитать повозками, одеждой и пищей и говорить им: “Поддерживайте почести вместе со мной”. Богатые, Бхарата, — великий член царей; человек, стоящий в богатстве, является вершиной для всех существ, в этом нет сомнения. Мудрый, храбрый, богатый, свой, дхармичный, подвижник, правдивый и разумный человек защищает. Поэтому, земной владыка, будь расположен ко всем таким людям; охраняй истину, прямоту, негневливость и незлобие. Так, царь, преданный истине и прямоте, снабжённый друзьями и казной, ты обретёшь наказание, казну, союзника и землю».

संस्करण

553d95d27945 · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:36:45 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से