Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Truth, Falsehood, and the Protection of Dharma12.110.13-18
10443 / 15823
महाभारत · 12.110.13-18
॥
देवनागरी

ये ऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनम् इच्छन्ति कर्हि चित् ॥
तेभ्यस् तन् न तद् आख्येयं स धर्म इति निश्चयः ॥
अकूजनेन चेन् मोक्षो नात्र कूजेत् कथं चन ॥
अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन् वाप्य् अकूजनात् ॥
श्रेयस् तत्रानृतं वक्तुं सत्याद् इति विचारितम् ॥
यः पापैः सह संबन्धान् मुच्यते शपथाद् इति ॥
न च तेभ्यो धनं देयं शक्ये सति कथं चन ॥
पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारम् अपि पीडयेत् ॥
स्वशरीरोपरोधेन वरम् आदातुम् इच्छतः ॥
सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं ये ब्रूयुः साक्षिणः क्व चित् ॥
अनुक्त्वा तत्र तद् वाच्यं सर्वे ते ऽनृतवादिनः ॥
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यम् अनृतं भवेत् ॥
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् ॥
परेषां धर्मम् आकाङ्क्षन् नीचः स्याद् धर्मभिक्षुकः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ye 'nyāyena jihīrṣanto dhanam icchanti karhi cit ||
tebhyas tan na tad ākhyeyaṃ sa dharma iti niścayaḥ ||
akūjanena cen mokṣo nātra kūjet kathaṃ cana ||
avaśyaṃ kūjitavyaṃ vā śaṅkeran vāpy akūjanāt ||
śreyas tatrānṛtaṃ vaktuṃ satyād iti vicāritam ||
yaḥ pāpaiḥ saha saṃbandhān mucyate śapathād iti ||
na ca tebhyo dhanaṃ deyaṃ śakye sati kathaṃ cana ||
pāpebhyo hi dhanaṃ dattaṃ dātāram api pīḍayet ||
svaśarīroparodhena varam ādātum icchataḥ ||
satyasaṃpratipattyarthaṃ ye brūyuḥ sākṣiṇaḥ kva cit ||
anuktvā tatra tad vācyaṃ sarve te 'nṛtavādinaḥ ||
prāṇātyaye vivāhe ca vaktavyam anṛtaṃ bhavet ||
arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharmakāraṇāt ||
pareṣāṃ dharmam ākāṅkṣan nīcaḥ syād dharmabhikṣukaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ये अन्यायेन जिहीर्षन्तःye anyāyena jihīrṣantaḥкоторые неправедно хотят отнять; захватить
धनम् इच्छन्ति कर्हि चित्dhanam icchanti karhi citбогатство желают когда-либо; имущество
तेभ्यः तत् न तत् आख्येयम्tebhyaḥ tat na tat ākhyeyamим это не следует сообщать; говорить
सः धर्मः इति निश्चयःsaḥ dharmaḥ iti niścayaḥэто дхарма, таково решение; вывод
अकूजनेन चेत् मोक्षःakūjanena cet mokṣaḥесли молчанием освобождение; спасение
न अत्र कूजेत् कथम् चनna atra kūjet katham canaздесь не кричит никак; не выдаёт
अवश्यम् कूजितव्यम् वाavaśyam kūjitavyam vāили если необходимо кричать; говорить
शङ्केरन् वा अपि अकूजनात्śaṅkeran vā api akūjanātили заподозрили бы от молчания; из-за тишины
श्रेयः तत्र अनृतम् वक्तुम्śreyaḥ tatra anṛtam vaktumлучше там сказать ложь; неправду
सत्यात् इति विचारितम्satyāt iti vicāritamчем истину, так рассужено; обдумано
यः पापैः सह संबन्धात्yaḥ pāpaiḥ saha saṃbandhātкто от связи с грешными; злыми
मुच्यते शपथात् इतिmucyate śapathāt itiосвобождается клятвой, так; обетом
न च तेभ्यः धनम् देयम्na ca tebhyaḥ dhanam deyamи им богатство не должно быть дано; имущество
शक्ये सति कथम् चनśakye sati katham canaесли возможно как-либо; никак
पापेभ्यः हि धनम् दत्तम्pāpebhyaḥ hi dhanam dattamведь злым данное богатство; грешным
दातारम् अपि पीडयेत्dātāram api pīḍayetдаже дающего мучает; вредит
स्व शरीर उपरोधेनsva śarīra uparodhenaугнетением собственного тела; под угрозой
वरम् आदातुम् इच्छतःvaram ādātum icchataḥжелающего взять дар; лучшее
सत्य संप्रतिपत्ति अर्थम्satya saṃpratipatti arthamради исполнения истины; правдивого свидетельства
ये ब्रूयुः साक्षिणः क्व चित्ye brūyuḥ sākṣiṇaḥ kva citкоторые свидетели где-либо говорят; свидетельствуют
अनुक्त्वा तत्र तत् वाच्यम्anuktvā tatra tat vācyamне сказав там того, что следует сказать; нужное
सर्वे ते अनृत वादिनःsarve te anṛta vādinaḥвсе они говорящие ложь; лжецы
प्राण अत्ययेprāṇa atyayeпри опасности жизни; угрозе
विवाहे चvivāhe caи при браке; свадьбе
वक्तव्यम् अनृतम् भवेत्vaktavyam anṛtam bhavetложь должна быть сказана; неправда
अर्थस्य रक्षण अर्थायarthasya rakṣaṇa arthāyaради защиты имущества; средств
परेषाम् धर्म कारणात्pareṣām dharma kāraṇātради дхармы других; чужой
परेषाम् धर्मम् आकाङ्क्षन्pareṣām dharmam ākāṅkṣanжелая дхармы других; для иных
नीचः स्यात् धर्म भिक्षुकःnīcaḥ syāt dharma bhikṣukaḥнизким был бы нищий дхармы; попрошайка
अनुवाद

«Тем, кто неправедно желает отнять богатство, не следует сообщать то, что поможет им: это дхарма, таково решение. Если молчанием можно спастись, здесь никак не надо кричать; но если говорить необходимо или молчание вызвало бы подозрение, там лучше сказать ложь, чем истину — так рассуждено. Так человек освобождается от связи с грешными даже через клятву. Если есть возможность, им нельзя отдавать богатство, потому что богатство, данное злым, причиняет вред даже дающему. Свидетели, которые ради формального исполнения истины под угрозой для собственного тела говорят не то, что следует сказать, все являются лжецами. При угрозе жизни, при браке, ради защиты имущества и ради дхармы других может быть сказана ложь. Но тот, кто желает чужой дхармы как своей добычи, становится низким попрошайкой дхармы».

संस्करण

60501a80735d · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:45:21 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.110.7-12

श्लोक बदलें इन कुंजियों से