भीष्म उवाच
श्रूयतां पृथिवीपाल यथैषो ऽर्थो ऽनुगीयते ॥
सदा सुचेताः सहते नरस्येहाल्पचेतसः ॥
अरुष्यन् क्रुश्यमानस्य सुकृतं नाम विन्दति ॥
दुष्कृतं चात्मनो मर्षी रुष्यत्य् एवापमार्ष्टि वै ॥
टिट्टिभं तम् उपेक्षेत वाशमानम् इवातुरम् ॥
लोकविद्वेषम् आपन्नो निष्फलं प्रतिपद्यते ॥
इति स श्लाघते नित्यं तेन पापेन कर्मणा ॥
इदम् उक्तो मया कश् चित् संमतो जनसंसदि ॥
स तत्र व्रीडितः शुष्को मृतकल्पो ऽवतिष्ठति ॥
श्लाघन्न् अश्लाघनीयेन कर्मणा निरपत्रपः ॥
उपेक्षितव्यो दान्तेन तादृशः पुरुषाधमः ॥
यद् यद् ब्रूयाद् अल्पमतिस् तत् तद् अस्य सहेत् सदा ॥
प्राकृतो हि प्रशंसन् वा निन्दन् वा किं करिष्यति ॥
वने काक इवाबुद्धिर् वाशमानो निरर्थकम् ॥
bhīṣma uvāca
śrūyatāṃ pṛthivīpāla yathaiṣo 'rtho 'nugīyate ||
sadā sucetāḥ sahate narasyehālpacetasaḥ ||
aruṣyan kruśyamānasya sukṛtaṃ nāma vindati ||
duṣkṛtaṃ cātmano marṣī ruṣyaty evāpamārṣṭi vai ||
ṭiṭṭibhaṃ tam upekṣeta vāśamānam ivāturam ||
lokavidveṣam āpanno niṣphalaṃ pratipadyate ||
iti sa ślāghate nityaṃ tena pāpena karmaṇā ||
idam ukto mayā kaś cit saṃmato janasaṃsadi ||
sa tatra vrīḍitaḥ śuṣko mṛtakalpo 'vatiṣṭhati ||
ślāghann aślāghanīyena karmaṇā nirapatrapaḥ ||
upekṣitavyo dāntena tādṛśaḥ puruṣādhamaḥ ||
yad yad brūyād alpamatis tat tad asya sahet sadā ||
prākṛto hi praśaṃsan vā nindan vā kiṃ kariṣyati ||
vane kāka ivābuddhir vāśamāno nirarthakam ||
Бхишма сказал: «Слушай, хранитель земли, как передают этот смысл. Разумный человек всегда терпит здесь маломысленного. Не гневаясь на того, кто бранится, терпеливый получает его заслугу; а если сам гневается, то теряет её и принимает на себя дурное. Такого человека следует оставить без внимания, как жалобно кричащую больную птицу титтибху: став ненавистным людям, он приходит к пустому результату. Бесстыдный постоянно хвалится своим греховным делом: “Вот что я сказал одному уважаемому человеку в собрании; он там смутился, побледнел и стоял словно мёртвый”. Но именно потому, что он хвалится постыдным, обузданный человек должен пренебречь таким худшим из людей. Что бы ни говорил глупец, всё это от него надо терпеть. Ведь низкий человек, хваля или порицая, что может сделать? Он подобен неразумной вороне в лесу, которая шумит без всякого смысла».
29b975e951e1 · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:03:25 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Терпение здесь показано как духовная экономия: не вступая в гнев, человек не принимает чужую нечистоту в своё сердце. Оскорбитель уже сам раскрывает своё состояние; отвечать ему на том же уровне значит опуститься в его поле.