महाभारत
Enduring Abuse from a Fool (How to Endure a Fool's Abuse)12.115.18-20
10464 / 15823
महाभारत · 12.115.18-20
देवनागरी

प्रत्युच्यमानस् तु हि भूय एभिर्; निशाम्य मा भूस् त्वम् अथार्तरूपः ॥
उच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगं; विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयो ये ॥
क्रुद्धो दशार्धेन हि ताडयेद् वा; स पांसुभिर् वापकिरेत् तुषैर् वा ॥
विवृत्य दन्तांश् च विभीषयेद् वा; सिद्धं हि मूर्खे कुपिते नृशंसे ॥
विगर्हणां परमदुरात्मना कृतां; सहेत यः संसदि दुर्जनान् नरः ॥
पठेद् इदं चापि निदर्शनं सदा; न वाङ्मयं स लभति किं चिद् अप्रियम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

pratyucyamānas tu hi bhūya ebhir; niśāmya mā bhūs tvam athārtarūpaḥ ||
uccasya nīcena hi saṃprayogaṃ; vigarhayanti sthirabuddhayo ye ||
kruddho daśārdhena hi tāḍayed vā; sa pāṃsubhir vāpakiret tuṣair vā ||
vivṛtya dantāṃś ca vibhīṣayed vā; siddhaṃ hi mūrkhe kupite nṛśaṃse ||
vigarhaṇāṃ paramadurātmanā kṛtāṃ; saheta yaḥ saṃsadi durjanān naraḥ ||
paṭhed idaṃ cāpi nidarśanaṃ sadā; na vāṅmayaṃ sa labhati kiṃ cid apriyam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रत्युच्यमानः तु हिpratyucyamānaḥ tu hiесли отвечаемый же; когда ему отвечают
भूयः एभिःbhūyaḥ ebhiḥснова ими; такими словами
निशाम्यniśāmyaуслышав; поняв
मा भूः त्वम्mā bhūḥ tvamты не становись; не будь
अथ आर्त रूपःatha ārta rūpaḥтогда в облике страдающего; расстроенным
उच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगम्uccasya nīcena hi saṃprayogamведь соединение высокого с низким; общение
विगर्हयन्तिvigarhayantiпорицают; осуждают
स्थिर बुद्धयः येsthira buddhayaḥ yeте, чей разум твёрд; мудрые
क्रुद्धःkruddhaḥразгневанный; в ярости
दश अर्धेन हिdaśa ardhena hiведь половиной десяти; пятью
ताडयेत् वाtāḍayet vāможет ударить; нанести удар
सः पांसुभिः वाsaḥ pāṃsubhiḥ vāили он пылью; землёй
अप् अकिरेत् तुषैः वाap akiret tuṣaiḥ vāможет осыпать или мякиной; обсыпать шелухой
विवृत्य दन्तान् चvivṛtya dantān caи оскалив зубы; раскрыв зубы
विभीषयेत् वाvibhīṣayet vāможет пугать; угрожать
सिद्धम् हिsiddham hiведь это готово; обычно
मूर्खे कुपिते नृशंसेmūrkhe kupite nṛśaṃseу разгневанного жестокого глупца; злого невежды
विगर्हणाम्vigarhaṇāmпорицание; брань
परम दुरात्मना कृताम्parama durātmanā kṛtāmсделанную крайне порочным; низким человеком
सहेत यःsaheta yaḥкто стерпит; выдержит
संसदि दुर्जनात् नरःsaṃsadi durjanāt naraḥв собрании от дурного человека; публично
पठेत् इदम् च अपिpaṭhet idam ca apiи будет читать это; повторять это наставление
निदर्शनम् सदाnidarśanam sadāпример всегда; образец
न वाङ्मयम्na vāṅmayamне словесное; речевое
सः लभतिsaḥ labhatiон получает; обретает
किं चित् अप्रियम्kiṃ cit apriyamчто-либо неприятное; сколько-нибудь вредное
अनुवाद

«Если тебе снова отвечают такими словами, услышь это и не становись расстроенным. Твёрдые разумом порицают общение высокого с низким. Разгневанный жестокий глупец может ударить пятью пальцами, осыпать пылью или мякиной, оскалить зубы и пугать: всё это обычно для глупца, когда он разгневан и жесток. Но человек, который в собрании стерпит брань, нанесённую крайне порочным дурным человеком, и всегда будет помнить этот пример, не получает от речи ничего по-настоящему неприятного».

संस्करण

9c0b97d8fd44 · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:03:25 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से