महाभारत
The Dog Raised to the Form of a Sharabha12.117.5-10
10469 / 15823
महाभारत · 12.117.5-10
देवनागरी

तस्य संदृश्य सद्भावम् उपविष्टस्य धीमतः ॥
सर्वसत्त्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥
सिंहव्याघ्राः सशरभा मत्ताश् चैव महागजाः ॥
द्वीपिनः खड्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः ॥
तस्यर्षेः शिष्यवच् चैव न्यग्भूताः प्रियकारिणः ॥
दत्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथागतम् ॥
ग्राम्यस् त्व् एकः पशुस् तत्र नाजहाच् छ्वा महामुनिम् ॥
भक्तो ऽनुरक्तः सततम् उपवासकृशो ऽबलः ॥
फलमूलोत्कराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर् यथा ॥
तस्यर्षेर् उपविष्टस्य पादमूले महामुनेः ॥
मनुष्यवद् गतो भावः स्नेहबद्धो ऽभवद् भृशम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya saṃdṛśya sadbhāvam upaviṣṭasya dhīmataḥ ||
sarvasattvāḥ samīpasthā bhavanti vanacāriṇaḥ ||
siṃhavyāghrāḥ saśarabhā mattāś caiva mahāgajāḥ ||
dvīpinaḥ khaḍgabhallūkā ye cānye bhīmadarśanāḥ ||
te sukhapraśnadāḥ sarve bhavanti kṣatajāśanāḥ ||
tasyarṣeḥ śiṣyavac caiva nyagbhūtāḥ priyakāriṇaḥ ||
dattvā ca te sukhapraśnaṃ sarve yānti yathāgatam ||
grāmyas tv ekaḥ paśus tatra nājahāc chvā mahāmunim ||
bhakto 'nuraktaḥ satatam upavāsakṛśo 'balaḥ ||
phalamūlotkarāhāraḥ śāntaḥ śiṣṭākṛtir yathā ||
tasyarṣer upaviṣṭasya pādamūle mahāmuneḥ ||
manuṣyavad gato bhāvaḥ snehabaddho 'bhavad bhṛśam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य संदृश्य सद् भावम्tasya saṃdṛśya sad bhāvamувидев его добрую природу; истинное состояние
उपविष्टस्य धीमतःupaviṣṭasya dhīmataḥсидящего мудрого; разумного
सर्व सत्त्वाःsarva sattvāḥвсе существа; живые
समीप स्थाः भवन्तिsamīpa sthāḥ bhavantiстановились находящимися рядом; приближались
वन चारिणःvana cāriṇaḥлесные обитатели; бродящие в лесу
सिंह व्याघ्राःsiṃha vyāghrāḥльвы и тигры; хищники
स शरभाःsa śarabhāḥвместе с шарабхами; и шарабхи
मत्ताः च एव महा गजाःmattāḥ ca eva mahā gajāḥи также опьянённые великие слоны; могучие
द्वीपिनःdvīpinaḥлеопарды; пятнистые хищники
खड्ग भल्लूकाःkhaḍga bhallūkāḥносороги и медведи; кхадги и бхаллуки
ये च अन्येye ca anyeи какие другие; прочие
भीम दर्शनाःbhīma darśanāḥстрашные на вид; ужасные
ते सुख प्रश्न दाः सर्वेte sukha praśna dāḥ sarveвсе они давали приветствие благополучия; мирно приветствовали
भवन्तिbhavantiстановились; были
क्षतज अशनाःkṣataja aśanāḥпитающиеся кровью; кровоядные
तस्य ऋषेःtasya ṛṣeḥтого риши; мудреца
शिष्यवत् च एवśiṣyavat ca evaи словно ученики; как ученики
न्यग् भूताःnyag bhūtāḥсмиренные; покорные
प्रिय कारिणःpriya kāriṇaḥделающие приятное; угождающие
दत्त्वा च ते सुख प्रश्नम्dattvā ca te sukha praśnamи дав ему приветствие благополучия; поприветствовав
सर्वे यान्ति यथागतम्sarve yānti yathāgatamвсе уходили как пришли; обратно
ग्राम्यः तु एकः पशुःgrāmyaḥ tu ekaḥ paśuḥно одно домашнее животное; деревенский зверь
तत्रtatraтам; в том месте
न अजहात् श्वा महामुनिम्na ajahāt śvā mahāmunimпёс не покидал великого муни; оставался
भक्तः अनुरक्तः सततम्bhaktaḥ anuraktaḥ satatamпреданный, постоянно привязанный; любящий
उपवास कृशः अबलःupavāsa kṛśaḥ abalaḥистощённый постом, слабый; обессиленный
फल मूल उत्कर आहारःphala mūla utkara āhāraḥпитающийся кучками плодов и корней; остатками
शान्तःśāntaḥмирный; тихий
शिष्ट आकृतिः यथाśiṣṭa ākṛtiḥ yathāкак с обликом воспитанного; благонравного
तस्य ऋषेः उपविष्टस्यtasya ṛṣeḥ upaviṣṭasyaу того сидящего риши; мудреца
पाद मूले महा मुनेःpāda mūle mahā muneḥу основания ног великого муни; у стоп
मनुष्यवत् गतः भावःmanuṣyavat gataḥ bhāvaḥпришёл к человеческому состоянию; настроению
स्नेह बद्धः अभवत् भृशम्sneha baddhaḥ abhavat bhṛśamстал сильно связан любовью; привязанностью
अनुवाद

«Увидев доброе состояние этого сидящего мудреца, все лесные существа стали подходить к нему: львы, тигры, шарабхи, опьянённые великие слоны, леопарды, носороги, медведи и другие страшные на вид звери. Даже питающиеся кровью становились мирными, приветствовали его, смирялись перед ним как ученики и старались сделать приятное; поприветствовав риши, они уходили обратно. Но одно домашнее животное, пёс, не покидало великого муни. Он был предан, постоянно привязан, слаб и истощён постом, питался остатками плодов и корней, был тих и словно благонравен. Сидя у стоп великого муни, он приобрёл почти человеческое настроение и был крепко связан с ним любовью».

संस्करण

c42b6f8623dc · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:09:36 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से