Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Power of Śīla12.124.33-40
10508 / 15823
महाभारत · 12.124.33-40
॥
देवनागरी

प्रह्राद उवाच
नासूयामि द्विजश्रेष्ठ राजास्मीति कदा चन ॥
कव्यानि वदतां तात संयच्छामि वहामि च ॥
ते विस्रब्धाः प्रभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा ॥
ते मा कव्यपदे सक्तं शुश्रूषुम् अनसूयकम् ॥
धर्मात्मानं जितक्रोधं संयतं संयतेन्द्रियम् ॥
समाचिन्वन्ति शास्तारः क्षौद्रं मध्व् इव मक्षिकाः ॥
सो ऽहं वागग्रपिष्टानां रसानाम् अवलेहिता ॥
स्वजात्यान् अधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥
एतत् पृथिव्याम् अमृतम् एतच् चक्षुर् अनुत्तमम् ॥
यद् ब्राह्मणमुखे कव्यम् एतच् छ्रुत्वा प्रवर्तते ॥
धृतराष्ट्र उवाच
एतावच् छ्रेय इत्य् आह प्रह्रादो ब्रह्मवादिनम् ॥
शुश्रूषितस् तेन तदा दैत्येन्द्रो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
यथावद् गुरुवृत्त्या ते प्रीतो ऽस्मि द्विजसत्तम ॥
वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रदातास्मि न संशयः ॥
कृतम् इत्य् एव दैत्येन्द्रम् उवाच स च वै द्विजः ॥
प्रह्रादस् त्व् अब्रवीत् प्रीतो गृह्यतां वर इत्य् उत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

prahrāda uvāca
nāsūyāmi dvijaśreṣṭha rājāsmīti kadā cana ||
kavyāni vadatāṃ tāta saṃyacchāmi vahāmi ca ||
te visrabdhāḥ prabhāṣante saṃyacchanti ca māṃ sadā ||
te mā kavyapade saktaṃ śuśrūṣum anasūyakam ||
dharmātmānaṃ jitakrodhaṃ saṃyataṃ saṃyatendriyam ||
samācinvanti śāstāraḥ kṣaudraṃ madhv iva makṣikāḥ ||
so 'haṃ vāgagrapiṣṭānāṃ rasānām avalehitā ||
svajātyān adhitiṣṭhāmi nakṣatrāṇīva candramāḥ ||
etat pṛthivyām amṛtam etac cakṣur anuttamam ||
yad brāhmaṇamukhe kavyam etac chrutvā pravartate ||
dhṛtarāṣṭra uvāca
etāvac chreya ity āha prahrādo brahmavādinam ||
śuśrūṣitas tena tadā daityendro vākyam abravīt ||
yathāvad guruvṛttyā te prīto 'smi dvijasattama ||
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te pradātāsmi na saṃśayaḥ ||
kṛtam ity eva daityendram uvāca sa ca vai dvijaḥ ||
prahrādas tv abravīt prīto gṛhyatāṃ vara ity uta ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रह्राद उवाचprahrāda uvācaПрахлада сказал; ответил
न असूयामि द्विज श्रेष्ठna asūyāmi dvija śreṣṭhaя не завидую, лучший дваждырождённый; не порицаю
राजा अस्मि इति कदा चनrājā asmi iti kadā cana«я царь» — никогда; так думая
कव्यानि वदताम् तातkavyāni vadatām tātaслова мудрых говорящих, сын; учения
संयच्छामि वहामि चsaṃyacchāmi vahāmi caя сдерживаю и несу; принимаю
ते विस्रब्धाः प्रभाषन्तेte visrabdhāḥ prabhāṣanteони доверительно говорят; открыто
संयच्छन्ति च माम् सदाsaṃyacchanti ca mām sadāи всегда сдерживают меня; наставляют
ते माम् कव्य पदे सक्तम्te mām kavya pade saktamони меня, привязанного к слову мудрых; учению
शुश्रूषुम् अनसूयकम्śuśrūṣum anasūyakamжелающего слушать, независтливого; без злобы
धर्म आत्मानम्dharma ātmānamс душой дхармы; праведного
जित क्रोधम्jita krodhamпобедившего гнев; сдержанного
संयतम्saṃyatamобузданного; собранного
संयत इन्द्रियम्saṃyata indriyamс обузданными чувствами; самообузданного
समाचिन्वन्ति शास्तारःsamācinvanti śāstāraḥучители собирают; накапливают
क्षौद्रम् मधु इव मक्षिकाःkṣaudram madhu iva makṣikāḥкак пчёлы сладкий мёд; нектар
सः अहम्saḥ ahamтак я; поэтому я
वाक् अग्र पिष्टानाम्vāk agra piṣṭānāmрастёртых остриём речи; словами
रसानाम् अवलेहिताrasānām avalehitāслизывающий вкусы; сущности
स्व जात्यान् अधितिष्ठामिsva jātyān adhitiṣṭhāmiнад своими родичами стою; управляю
नक्षत्राणि इव चन्द्रमाःnakṣatrāṇi iva candramāḥкак луна над звёздами; созвездиями
एतत् पृथिव्याम् अमृतम्etat pṛthivyām amṛtamэто нектар на земле; бессмертие
एतत् चक्षुः अनुत्तमम्etat cakṣuḥ anuttamamэто высшее око; зрение
यत् ब्राह्मण मुखे कव्यम्yat brāhmaṇa mukhe kavyamчто слово мудрых в устах брахмана; учение
एतत् श्रुत्वा प्रवर्ततेetat śrutvā pravartateуслышав это, человек действует; начинает
धृतराष्ट्र उवाचdhṛtarāṣṭra uvācaДхритараштра сказал; продолжил
एतावत् श्रेयः इति आहetāvat śreyaḥ iti āha«таково благо» сказал; Прахлада
प्रह्रादः ब्रह्म वादिनम्prahrādaḥ brahma vādinamПрахлада говорящему о Брахмане; брахману
शुश्रूषितः तेन तदाśuśrūṣitaḥ tena tadāслужением удовлетворённый им тогда; почтённый
दैत्य इन्द्रः वाक्यम् अब्रवीत्daitya indraḥ vākyam abravītцарь дайтьев слово сказал; произнёс
यथावत् गुरु वृत्त्या तेyathāvat guru vṛttyā teтвоим должным поведением ученика; служением
प्रीतः अस्मि द्विज सत्तमprītaḥ asmi dvija sattamaя доволен, лучший дваждырождённый; рад
वरम् वृणीष्व भद्रम् तेvaram vṛṇīṣva bhadram teвыбери дар, благо тебе; благословение
प्रदाता अस्मि न संशयःpradātā asmi na saṃśayaḥя дам, нет сомнения; непременно
कृतम् इति एव दैत्य इन्द्रम्kṛtam iti eva daitya indram«сделано» так царю дайтьев; достаточно
उवाच सः च वै द्विजःuvāca saḥ ca vai dvijaḥсказал тот брахман; движдырождённый
प्रह्रादः तु अब्रवीत् प्रीतःprahrādaḥ tu abravīt prītaḥПрахлада же, довольный, сказал; ответил
गृह्यताम् वरः इति उतgṛhyatām varaḥ iti uta«пусть будет принят дар»; выбери
अनुवाद

Прахлада сказал: «Лучший из дваждырождённых, я никогда не завидую мудрым и не думаю: “Я царь”. Я принимаю и несу слова тех, кто говорит мудрость. Они доверительно говорят со мной и всегда сдерживают меня. Учители собирают во мне дхарму, победу над гневом, самообуздание, желание слушать и отсутствие зависти, как пчёлы собирают сладкий мёд. Поэтому я, слизывая вкусы, растёртые остриём их речи, стою над своими родичами, как луна над звёздами. Слово мудрости в устах брахмана — это нектар на земле, это высшее око; услышав его, человек начинает действовать правильно». Дхритараштра продолжил: «Так Прахлада сказал брахману: “Вот в чём благо”. Довольный его служением, царь дайтьев сказал: “Лучший из дваждырождённых, я доволен твоим должным служением учителю. Выбери дар, благо тебе; я дам его, нет сомнения”. Брахман сказал царю дайтьев: “Достаточно”. Но довольный Прахлада снова сказал: “Прими дар”».

संस्करण

a813115205fd · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:42:25 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.124.23-32

श्लोक बदलें इन कुंजियों से