महाभारत
The Three Fish and the Right Time12.135.20-23
10559 / 15823
महाभारत · 12.135.20-23
देवनागरी

कलाः काष्ठा मुहूर्ताश् च दिना नाड्यः क्षणा लवाः ॥
पक्षा मासाश् च ऋतवस् तुल्याः संवत्सराणि च ॥
पृथिवी देश इत्य् उक्तः कालः स च न दृश्यते ॥
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं न्यायतो यच् च तत् तथा ॥
एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः ॥
प्रधानाव् इति निर्दिष्टौ कामेशाभिमतौ नृणाम् ॥
परीक्ष्यकारी युक्तस् तु सम्यक् समुपपादयेत् ॥
देशकालाव् अभिप्रेतौ ताभ्यां फलम् अवाप्नुयात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kalāḥ kāṣṭhā muhūrtāś ca dinā nāḍyaḥ kṣaṇā lavāḥ ||
pakṣā māsāś ca ṛtavas tulyāḥ saṃvatsarāṇi ca ||
pṛthivī deśa ity uktaḥ kālaḥ sa ca na dṛśyate ||
abhipretārthasiddhyarthaṃ nyāyato yac ca tat tathā ||
etau dharmārthaśāstreṣu mokṣaśāstreṣu carṣibhiḥ ||
pradhānāv iti nirdiṣṭau kāmeśābhimatau nṛṇām ||
parīkṣyakārī yuktas tu samyak samupapādayet ||
deśakālāv abhipretau tābhyāṃ phalam avāpnuyāt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कलाः काष्ठा मुहूर्ताः चkalāḥ kāṣṭhā muhūrtāḥ caкалы, каштхи и мухурты; меры времени
दिनाः नाड्यः क्षणाः लवाःdināḥ nāḍyaḥ kṣaṇāḥ lavāḥдни, нади, мгновения и лавы; малые единицы
पक्षाः मासाः च ऋतवःpakṣāḥ māsāḥ ca ṛtavaḥполумесяцы, месяцы и сезоны; времена года
तुल्याः संवत्सराणि चtulyāḥ saṃvatsarāṇi caи годы соразмерны; сопоставимы
पृथिवी देशः इति उक्तःpṛthivī deśaḥ iti uktaḥземля названа местом; страной
कालः सः च न दृश्यतेkālaḥ saḥ ca na dṛśyateа время не видится; невидимо
अभिप्रेत अर्थ सिद्धि अर्थम्abhipreta artha siddhi arthamради достижения желанной цели; замысла
न्यायतः यत् च तत् तथाnyāyataḥ yat ca tat tathāи что согласно правилу, то так; должно быть
एतौ धर्म अर्थ शास्त्रेषुetau dharma artha śāstreṣuэти двое в шастрах дхармы и пользы; закона и цели
मोक्ष शास्त्रेषु च ऋषिभिःmokṣa śāstreṣu ca ṛṣibhiḥи в шастрах освобождения ришиями; мудрецами
प्रधानौ इति निर्दिष्टौpradhānau iti nirdiṣṭauназваны главными; основными
काम ईश अभिमतौ नृणाम्kāma īśa abhimatau nṛṇāmжеланными владыками стремлений людей; для человеческих целей
परीक्ष्य कारी युक्तः तुparīkṣya kārī yuktaḥ tuдействующий после проверки и собранный; разумный
सम्यक् समुपपादयेत्samyak samupapādayetправильно приводит к осуществлению; устраивает
देश कालौ अभिप्रेतौdeśa kālau abhipretauжеланные место и время; подходящие
ताभ्याम् फलम् अवाप्नुयात्tābhyām phalam avāpnuyātими двумя получает плод; результат
अनुवाद

«Калы, каштхи, мухурты, дни, нади, мгновения, лавы, полумесяцы, месяцы, времена года и годы — всё это меры времени. Земля называется местом; время же само по себе не видно. Для достижения желанной цели всё должно совершаться согласно правилу. Место и время мудрецы называют главными как в шастрах дхармы и пользы, так и в шастрах освобождения; они дороги людям, стремящимся к своим целям. Тот, кто действует после проверки и собранно, правильно доводит дело до осуществления; найдя подходящее место и время, он получает плод».

संस्करण

75362180f007 · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:06:06 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से