आश्रमेषु चतुर्ष्व् आहुर् दमम् एवोत्तमं व्रतम् ॥
तस्य लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥
क्षमा धृतिर् अहिंसा च समता सत्यम् आर्जवम् ॥
इन्द्रियावजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥
अकार्पण्यम् असंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ॥
अविवित्सानसूया चाप्य् एषां समुदयो दमः ॥
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्व् अपैशुनम् ॥
जनवादो ऽमृषावादः स्तुतिनिन्दाविवर्जनम् ॥
कामः क्रोधश् च लोभश् च दर्पः स्तम्भो विकत्थनम् ॥
मोह ईर्ष्यावमानश् चेत्य् एतद् दान्तो न सेवते ॥
āśrameṣu caturṣv āhur damam evottamaṃ vratam ||
tasya liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥ ||
kṣamā dhṛtir ahiṃsā ca samatā satyam ārjavam ||
indriyāvajayo dākṣyaṃ mārdavaṃ hrīr acāpalam ||
akārpaṇyam asaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ priyavāditā ||
avivitsānasūyā cāpy eṣāṃ samudayo damaḥ ||
gurupūjā ca kauravya dayā bhūteṣv apaiśunam ||
janavādo 'mṛṣāvādaḥ stutinindāvivarjanam ||
kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca darpaḥ stambho vikatthanam ||
moha īrṣyāvamānaś cety etad dānto na sevate ||
«В четырёх ашрамах самообладание называют высшим обетом. Я расскажу его признаки, совокупность которых и есть самообладание: терпение, стойкость, ненасилие, равность, истина, прямота, победа над чувствами, умелость, мягкость, стыдливость и устойчивость; отсутствие жалкости, отсутствие вспыльчивости, удовлетворённость, приятная речь, нежелание спорить и независтливость. Также это почитание учителя, сострадание к существам, отсутствие доносительства, правдивая речь среди людей, отказ от похвалы и порицания. Желание, гнев, жадность, надменность, упрямство, хвастовство, заблуждение, зависть и презрение — всего этого обузданный не практикует».
9629cfa9ab5e · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:23:05 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Бхишма даёт не абстрактное определение, а узнаваемые признаки. Самообладание проявляется и в отношении к чувствам, и в речи, и в отношении к другим существам.