महाभारत
Dama, the Root of Dharma12.154.19-24
10665 / 15823
महाभारत · 12.154.19-24
देवनागरी

अनिन्दितो ह्य् अकामात्माथाल्पेच्छो ऽथानसूयकः ॥
समुद्रकल्पः स नरो न कदा चन पूर्यते ॥
अहं त्वयि मम त्वं च मयि ते तेषु चाप्य् अहम् ॥
पूर्वसंबन्धिसंयोगान् नैतद् दान्तो निषेवते ॥
सर्वा ग्राम्यास् तथारण्या याश् च लोके प्रवृत्तयः ॥
निन्दां चैव प्रशंसां च यो नाश्रयति मुच्यते ॥
मैत्रो ऽथ शीलसंपन्नः सुसहायपरश् च यः ॥
मुक्तश् च विविधैः सङ्गैस् तस्य प्रेत्य महत् फलम् ॥
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मविद् बुधः ॥
प्राप्येह लोके सत्कारं सुगतिं प्रतिपद्यते ॥
कर्म यच् छुभम् एवेह सद्भिर् आचरितं च यत् ॥
तद् एव ज्ञानयुक्तस्य मुनेर् धर्मो न हीयते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

anindito hy akāmātmāthālpeccho 'thānasūyakaḥ ||
samudrakalpaḥ sa naro na kadā cana pūryate ||
ahaṃ tvayi mama tvaṃ ca mayi te teṣu cāpy aham ||
pūrvasaṃbandhisaṃyogān naitad dānto niṣevate ||
sarvā grāmyās tathāraṇyā yāś ca loke pravṛttayaḥ ||
nindāṃ caiva praśaṃsāṃ ca yo nāśrayati mucyate ||
maitro 'tha śīlasaṃpannaḥ susahāyaparaś ca yaḥ ||
muktaś ca vividhaiḥ saṅgais tasya pretya mahat phalam ||
suvṛttaḥ śīlasaṃpannaḥ prasannātmātmavid budhaḥ ||
prāpyeha loke satkāraṃ sugatiṃ pratipadyate ||
karma yac chubham eveha sadbhir ācaritaṃ ca yat ||
tad eva jñānayuktasya muner dharmo na hīyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अनिन्दितः हि अकाम आत्माaninditaḥ hi akāma ātmāнепорицаемый, с душой без желания; свободный
अथ अल्प इच्छः अथ अनसूयकःatha alpa icchaḥ atha anasūyakaḥи мало желающий, и независтливый; непридирчивый
समुद्र कल्पः सः नरःsamudra kalpaḥ saḥ naraḥподобный океану тот человек; муж
न कदा चन पूर्यतेna kadā cana pūryateникогда не наполняется; не переполняется
अहम् त्वयि मम त्वम् चaham tvayi mama tvam caя в тебе, моё ты и; отношение
मयि तेmayi teво мне они; они во мне
तेषु च अपि अहम्teṣu ca api ahamи в них также я; я в них
पूर्व संबन्धि संयोगात्pūrva saṃbandhi saṃyogātиз-за прежней связанности; старых связей
न एतत् दान्तः निषेवतेna etat dāntaḥ niṣevateэтого обузданный не практикует; не держится
सर्वाः ग्राम्याः तथा आरण्याःsarvāḥ grāmyāḥ tathā āraṇyāḥвсе деревенские и лесные; мирские
याः च लोके प्रवृत्तयःyāḥ ca loke pravṛttayaḥи какие в мире проявления; занятия
निन्दाम् च एव प्रशंसाम् चnindām ca eva praśaṃsām caи порицание, и похвалу; славу
यः न आश्रयति मुच्यतेyaḥ na āśrayati mucyateкто не принимает, освобождается; не опирается
मैत्रः अथ शील संपन्नःmaitraḥ atha śīla saṃpannaḥдружелюбный и наделённый нравом; добрым
सु सहाय परः च यःsu sahāya paraḥ ca yaḥи тот, кто предан добрым помощникам; союзникам
मुक्तः च विविधैः सङ्गैःmuktaḥ ca vividhaiḥ saṅgaiḥи освобождённый от разных привязанностей; связей
तस्य प्रेत्य महत् फलम्tasya pretya mahat phalamу него после смерти великий плод; результат
सु वृत्तः शील संपन्नःsu vṛttaḥ śīla saṃpannaḥхорошего поведения, наделённый нравом; добродетельный
प्रसन्न आत्मा आत्म वित् बुधःprasanna ātmā ātma vit budhaḥясной души, знающий себя, мудрый; пробуждённый
प्राप्य इह लोके सत्कारम्prāpya iha loke satkāramполучив в этом мире почёт; уважение
सुगतिम् प्रतिपद्यतेsugatim pratipadyateдостигает благого пути; доброй участи
कर्म यत् शुभम् एव इहkarma yat śubham eva ihaто действие, что благотворно здесь; доброе
सद्भिः आचरितम् च यत्sadbhiḥ ācaritam ca yatи что практиковано добрыми; праведными
तत् एव ज्ञान युक्तस्यtat eva jñāna yuktasyaименно это у соединённого со знанием; мудрого
मुनेः धर्मः न हीयतेmuneḥ dharmaḥ na hīyateдхарма муни не уменьшается; не гибнет
अनुवाद

«Непорицаемый, свободный от желания, маложелающий и независтливый человек подобен океану: он никогда не переполняется. Обузданный не держится за узлы прежних отношений: “я в тебе”, “ты мой”, “они во мне”, “я в них”. Кто не опирается ни на мирские, ни на лесные занятия, ни на порицание, ни на похвалу, тот освобождается. Дружелюбный, наделённый добрым нравом, преданный добрым помощникам и свободный от разных привязанностей после смерти получает великий плод. Человек хорошего поведения, добродетельный, ясный душой, знающий себя и мудрый, получив почёт в этом мире, достигает благого пути. То доброе действие, которое здесь практикуют праведные, не теряется как дхарма у муни, соединённого со знанием».

संस्करण

9e61a102fc2d · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:23:05 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से