महाभारत
The Marks of Varna and Inner Discipline12.182.5-8
10797 / 15823
महाभारत · 12.182.5-8
देवनागरी

क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः ॥
दानादानरतिर् यश् च स वै क्षत्रिय उच्यते ॥
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्य् अनिशं शुचिः ॥
वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥
सर्वभक्षरतिर् नित्यं सर्वकर्मकरो ऽशुचिः ॥
त्यक्तवेदस् त्व् अनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥
शूद्रे चैतद् भवेल् लक्ष्यं द्विजे चैतन् न विद्यते ॥
न वै शूद्रो भवेच् छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kṣatrajaṃ sevate karma vedādhyayanasaṃmataḥ ||
dānādānaratir yaś ca sa vai kṣatriya ucyate ||
kṛṣigorakṣyavāṇijyaṃ yo viśaty aniśaṃ śuciḥ ||
vedādhyayanasaṃpannaḥ sa vaiśya iti saṃjñitaḥ ||
sarvabhakṣaratir nityaṃ sarvakarmakaro 'śuciḥ ||
tyaktavedas tv anācāraḥ sa vai śūdra iti smṛtaḥ ||
śūdre caitad bhavel lakṣyaṃ dvije caitan na vidyate ||
na vai śūdro bhavec chūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
क्षत्रजम् सेवते कर्मkṣatrajam sevate karmaслужит делу, рождённому от кшатрийства; кшатрийской обязанности
वेद अध्ययन संमतःveda adhyayana saṃmataḥодобренный изучением Веды; сведущий в Веде
दान आदान रतिःdāna ādāna ratiḥлюбящий дарение и принятие; налоги и дары
यः चyaḥ caи который; тот, кто
सः वै क्षत्रियः उच्यतेsaḥ vai kṣatriyaḥ ucyateон именно называется кшатрием; именуется
कृषि गोरक्ष्य वाणिज्यम्kṛṣi gorakṣya vāṇijyamземледелие, защита коров, торговля; хозяйство
यः विशति अनिशम्yaḥ viśati aniśamкто входит постоянно; занимается
शुचिःśuciḥчистый; опрятный
वेद अध्ययन संपन्नःveda adhyayana saṃpannaḥобладающий изучением Веды; ведическим обучением
सः वैश्यः इति संज्ञितःsaḥ vaiśyaḥ iti saṃjñitaḥон вайшьей назван; обозначен
सर्व भक्ष रतिः नित्यम्sarva bhakṣa ratiḥ nityamвсегда любящий всякую пищу; неразборчивый в еде
सर्व कर्म करःsarva karma karaḥделающий всякую работу; любое дело
अशुचिःaśuciḥнечистый; неочищенный
त्यक्त वेदः तुtyakta vedaḥ tuоставивший Веду же; отбросивший учение
अनाचारःanācāraḥбез должного поведения; лишённый обычая
सः वै शूद्रः इति स्मृतःsaḥ vai śūdraḥ iti smṛtaḥон именно как шудра считается; помнится
शूद्रे च एतत् भवेत् लक्ष्यम्śūdre ca etat bhavet lakṣyamи в шудре это может быть признаком; отметкой
द्विजे च एतत् न विद्यतेdvije ca etat na vidyateа в дваждырождённом этого нет; не обнаруживается
न वै शूद्रः भवेत् शूद्रःna vai śūdraḥ bhavet śūdraḥне обязательно шудра является шудрой; не по имени
ब्राह्मणः न च ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥ na ca brāhmaṇaḥи брахман не обязательно брахман; не по имени
अनुवाद

«Кшатрием называется тот, кто исполняет кшатрийское дело, признан через изучение Веды и склонен к дарению и принятию должного. Вайшьей назван чистый человек, обученный Веде, который постоянно занимается земледелием, защитой коров и торговлей. Шудрой считается тот, кто неразборчив в пище, делает всякую работу, нечист, оставил Веду и лишён должного поведения. Если такой признак есть в шудре, а в дваждырождённом его нет, то шудра не является шудрой лишь по имени, и брахман не является брахманом лишь по имени».

संस्करण

4435de62acff · प्रकाशित 20 जून 2026, 11:38:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से