महाभारत
The Guru Teaches Food, Guṇas, and Defects12.205.1-6
10916 / 15823
महाभारत · 12.205.1-6
देवनागरी

गुरुर् उवाच
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथायम् उपपद्यते ॥
तेषां विज्ञाननिष्ठानाम् अन्यत् तत्त्वं न रोचते ॥
दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः ॥
प्रयोजनम् अतस् त्व् अत्र मार्गम् इच्छन्ति संस्तुतम् ॥
सद्भिर् आचरितत्वात् तु वृत्तम् एतद् अगर्हितम् ॥
इयं सा बुद्धिर् अन्येयं यया याति परां गतिम् ॥
शरीरवान् उपादत्ते मोहात् सर्वपरिग्रहान् ॥
कामक्रोधादिभिर् भावैर् युक्तो राजसतामसैः ॥
नाशुद्धम् आचरेत् तस्माद् अभीप्सन् देहयापनम् ॥
कर्मणो विवरं कुर्वन् न लोकान् आप्नुयाच् छुभान् ॥
लोहयुक्तं यथा हेम विपक्वं न विराजते ॥
तथापक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gurur uvāca
pravṛttilakṣaṇo dharmo yathāyam upapadyate ||
teṣāṃ vijñānaniṣṭhānām anyat tattvaṃ na rocate ||
durlabhā vedavidvāṃso vedokteṣu vyavasthitāḥ ||
prayojanam atas tv atra mārgam icchanti saṃstutam ||
sadbhir ācaritatvāt tu vṛttam etad agarhitam ||
iyaṃ sā buddhir anyeyaṃ yayā yāti parāṃ gatim ||
śarīravān upādatte mohāt sarvaparigrahān ||
kāmakrodhādibhir bhāvair yukto rājasatāmasaiḥ ||
nāśuddham ācaret tasmād abhīpsan dehayāpanam ||
karmaṇo vivaraṃ kurvan na lokān āpnuyāc chubhān ||
lohayuktaṃ yathā hema vipakvaṃ na virājate ||
tathāpakvakaṣāyākhyaṃ vijñānaṃ na prakāśate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गुरुः उवाचguruḥ uvācaучитель сказал; гуру продолжил
प्रवृत्ति लक्षणः धर्मःpravṛtti lakṣaṇaḥ dharmaḥдхарма, отмеченная деятельностью; правритти
यथा अयम् उपपद्यतेyathā ayam upapadyateкак она здесь возникает; объясняется
तेषाम् विज्ञान निष्ठानाम्teṣām vijñāna niṣṭhānāmдля утверждённых в различительном знании; виджняне
अन्यत् तत्त्वम् न रोचतेanyat tattvam na rocateиная истина не нравится; не привлекает
दुर्लभाः वेद विद्वांसःdurlabhāḥ veda vidvāṃsaḥредки знатоки Вед; ведающие
वेद उक्तेषु व्यवस्थिताःveda ukteṣu vyavasthitāḥутверждённые в сказанном Ведами; предписаниях
प्रयोजनम् अतः तु अत्रprayojanam ataḥ tu atraпоэтому цель здесь; назначение
मार्गम् इच्छन्ति संस्तुतम्mārgam icchanti saṃstutamищут прославленный путь; одобренный
सद्भिः आचरितत्वात् तुsadbhiḥ ācaritatvāt tuпоскольку это совершалось добрыми; праведными
वृत्तम् एतत् अगर्हितम्vṛttam etat agarhitamэтот образ жизни непорицаем; непорочный
इयम् सा बुद्धिः अन्या इयम्iyam sā buddhiḥ anyā iyamэто та буддхи, иная эта; разум
यया याति पराम् गतिम्yayā yāti parām gatimкоторой идёт к высшей цели; достигает
शरीरवान् उपादत्तेśarīravān upādatteимеющий тело принимает; захватывает
मोहात् सर्व परिग्रहान्mohāt sarva parigrahānиз заблуждения все присвоения; обладания
काम क्रोध आदिभिः भावैःkāma krodha ādibhiḥ bhāvaiḥсостояниями желания, гнева и прочего; страстями
युक्तः राजस तामसैःyuktaḥ rājasa tāmasaiḥсоединённый с раджасом и тамасом; качествами
न अशुद्धम् आचरेत् तस्मात्na aśuddham ācaret tasmātпоэтому нечистое пусть не совершает; не делает
अभीप्सन् देह यापनम्abhīpsan deha yāpanamжелающий поддерживать тело; жизнь
कर्मणः विवरम् कुर्वन्karmaṇaḥ vivaram kurvanсоздавая разрыв в карме; проступок
न लोकान् आप्नुयात् शुभान्na lokān āpnuyāt śubhānне достигнет благих миров; состояний
लोह युक्तम् यथा हेमloha yuktam yathā hemaкак золото, смешанное с железом; металлом
विपक्वम् न विराजतेvipakvam na virājateпереплавленное не сияет; не блестит
तथा अपक्व कषाय आख्यम्tathā apakva kaṣāya ākhyamтак называемое с незрелыми загрязнениями; примесью
विज्ञानम् न प्रकाशतेvijñānam na prakāśateразличительное знание не сияет; не проявляется
अनुवाद

Учитель сказал: «Так возникает дхарма, отмеченная деятельностью, но тем, кто утверждён в различительном знании, иная истина уже не по душе. Редки знатоки Вед, прочно стоящие в ведийских предписаниях; поэтому здесь ищут прославленный путь, имеющий цель. Поскольку этот образ жизни практиковали добрые люди, он непорицаем; но есть и другая буддхи, которой достигают высшей цели. Воплощённый из заблуждения принимает все виды присвоения, соединяясь с состояниями желания, гнева и другими раджасическими и тамасическими движениями. Поэтому тот, кто желает поддерживать тело, не должен совершать нечистое: делая изъян в карме, он не достигнет благих миров. Как золото, смешанное с железом, даже переплавленное не сияет, так различительное знание не проявляется, пока загрязнения не созрели и не очищены».

संस्करण

82586e5b46f3 · प्रकाशित 21 जून 2026, 12:59:16 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से