दैत्य न व्यथसे शौर्याद् अथ वा वृद्धसेवया ॥
तपसा भावितत्वाद् वा सर्वथैतत् सुदुष्करम् ॥
शत्रुभिर् वशम् आनीतो हीनः स्थानाद् अनुत्तमात् ॥
वैरोचने किम् आश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥
श्रैष्ठ्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगान् अनुत्तमान् ॥
हृतस्वबलराज्यस् त्वं ब्रूहि कस्मान् न शोचसि ॥
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ॥
तत् त्वम् अद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥
बद्धश् च वारुणैः पाशैर् वज्रेण च समाहतः ॥
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान् न शोचसि ॥
भ्रष्टश्रीर् विभवभ्रष्टो यन् न शोचसि दुष्करम् ॥
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि को ऽन्यो जीवितुम् उत्सहेत् ॥
एतच् चान्यच् च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ॥
श्रुत्वा सुखम् असंभ्रान्तो बलिर् वैरोचनो ऽब्रवीत् ॥
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ॥
वज्रम् उद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥
अशक्तः पूर्वम् आसीस् त्वं कथं चिच् छक्ततां गतः ॥
कस् त्वद् अन्य इमा वाचः सुक्रूरा वक्तुम् अर्हति ॥
यस् तु शत्रोर् वशस्थस्य शक्तो ऽपि कुरुते दयाम् ॥
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर् विवदमानयोः ॥
एकः प्राप्नोति विजयम् एकश् चैव पराभवम् ॥
मा च ते भूत् स्वभावो ऽयं मया दैवतपुंगव ॥
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥
नैतद् अस्मत्कृतं शक्र नैतच् छक्र त्वया कृतम् ॥
यत् त्वम् एवंगतो वज्रिन् यद् वाप्य् एवंगता वयम् ॥
अहम् आसं यथाद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ॥
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतम् इत्य् उत ॥
daitya na vyathase śauryād atha vā vṛddhasevayā ||
tapasā bhāvitatvād vā sarvathaitat suduṣkaram ||
śatrubhir vaśam ānīto hīnaḥ sthānād anuttamāt ||
vairocane kim āśritya śocitavye na śocasi ||
śraiṣṭhyaṃ prāpya svajātīnāṃ bhuktvā bhogān anuttamān ||
hṛtasvabalarājyas tvaṃ brūhi kasmān na śocasi ||
īśvaro hi purā bhūtvā pitṛpaitāmahe pade ||
tat tvam adya hṛtaṃ dṛṣṭvā sapatnaiḥ kiṃ na śocasi ||
baddhaś ca vāruṇaiḥ pāśair vajreṇa ca samāhataḥ ||
hṛtadāro hṛtadhano brūhi kasmān na śocasi ||
bhraṣṭaśrīr vibhavabhraṣṭo yan na śocasi duṣkaram ||
trailokyarājyanāśe hi ko 'nyo jīvitum utsahet ||
etac cānyac ca paruṣaṃ bruvantaṃ paribhūya tam ||
śrutvā sukham asaṃbhrānto balir vairocano 'bravīt ||
nigṛhīte mayi bhṛśaṃ śakra kiṃ katthitena te ||
vajram udyamya tiṣṭhantaṃ paśyāmi tvāṃ puraṃdara ||
aśaktaḥ pūrvam āsīs tvaṃ kathaṃ cic chaktatāṃ gataḥ ||
kas tvad anya imā vācaḥ sukrūrā vaktum arhati ||
yas tu śatror vaśasthasya śakto 'pi kurute dayām ||
hastaprāptasya vīrasya taṃ caiva puruṣaṃ viduḥ ||
aniścayo hi yuddheṣu dvayor vivadamānayoḥ ||
ekaḥ prāpnoti vijayam ekaś caiva parābhavam ||
mā ca te bhūt svabhāvo 'yaṃ mayā daivatapuṃgava ||
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ vikrameṇa jito balāt ||
naitad asmatkṛtaṃ śakra naitac chakra tvayā kṛtam ||
yat tvam evaṃgato vajrin yad vāpy evaṃgatā vayam ||
aham āsaṃ yathādya tvaṃ bhavitā tvaṃ yathā vayam ||
māvamaṃsthā mayā karma duṣkṛtaṃ kṛtam ity uta ||
Индра сказал: «Дайтья, ты не дрожишь: то ли от храбрости, то ли от служения старшим, то ли от очищенности тапасом. Как бы то ни было, это очень трудно. Ты приведён врагами в подчинение, лишён высшего места; сын Вирочаны, на что ты опираешься, что не скорбишь там, где следовало бы скорбеть? Ты был первым среди своих, вкушал несравненные блага, но теперь лишён собственной силы и царства. Скажи, почему не скорбишь? Прежде ты был владыкой на престоле отцов и дедов; увидев сегодня, что всё это отнято соперниками, почему ты не скорбишь? Ты связан путами Варуны, поражён ваджрой, лишён жён и богатства. Скажи, почему не скорбишь? Потерять Шри, могущество и царство трёх миров и всё же не скорбеть — это трудно: кто другой захотел бы жить после такого?» Бали, сын Вирочаны, спокойно выслушал эти резкие слова и ответил: «Шакра, когда я подавлен, что тебе даёт хвастовство? Я вижу тебя, Пурандара, стоящим с поднятой ваджрой. Прежде ты был бессилен, а теперь как-то получил силу; кто, кроме тебя, мог бы говорить такие жестокие слова? Настоящим человеком считают того, кто, имея власть над врагом и силу причинить вред, всё же проявляет милость к герою, попавшему в его руки. В битве между двумя исход неопределён: один побеждает, другой терпит поражение. Пусть же у тебя не будет такого нрава по отношению ко мне, лучший из богов. Ни наша нынешняя участь, ни твоя нынешняя власть не созданы ни нами, ни тобой. Я был тем, чем сегодня стал ты; и ты станешь тем, чем стали мы. Не презирай меня, думая, что моя участь — плод какого-то моего злого поступка».
1d814d566c79 · प्रकाशित 21 जून 2026, 10:17:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Индра говорит с позиции победителя, но Бали сразу переводит разговор глубже: победа не даёт права на жестокость. Сила проверяется не способностью унизить поверженного, а способностью проявить dayā, милость, когда другая сторона уже в твоих руках.