ततः कदा चित् तांस् तत्र पश्यन् पक्षीन् यतव्रतः ॥
बभूव परमप्रीतस् तदा मतिमतां वरः ॥
तथा तान् अभिसंवृद्धान् दृष्ट्वा चाप्नुवतां मुदम् ॥
शकुनौ निर्भयौ तत्र ऊषतुश् चात्मजैः सह ॥
जातपक्षांश् च सो ऽपश्यद् उड्डीनान् पुनरागतान् ॥
सायं सायं द्विजान् विप्रो न चाकम्पत जाजलिः ॥
कदा चित् पुनर् अभ्येत्य पुनर् गच्छन्ति संततम् ॥
त्यक्ता मातृपितृभ्यां ते न चाकम्पत जाजलिः ॥
अथ ते दिवसं चारीं गत्वा सायं पुनर् नृप ॥
उपावर्तन्त तत्रैव निवासार्थं शकुन्तकाः ॥
कदा चिद् दिवसान् पञ्च समुत्पत्य विहंगमाः ॥
षष्ठे ऽहनि समाजग्मुर् न चाकम्पत जाजलिः ॥
क्रमेण च पुनः सर्वे दिवसानि बहून्य् अपि ॥
नोपावर्तन्त शकुना जातप्राणाः स्म ते यदा ॥
कदा चिन् मासमात्रेण समुत्पत्य विहंगमाः ॥
नैवागच्छंस् ततो राजन् प्रातिष्ठत स जाजलिः ॥
ततस् तेषु प्रलीनेषु जाजलिर् जातविस्मयः ॥
सिद्धो ऽस्मीति मतिं चक्रे ततस् तं मान आविशत् ॥
स तथा निर्गतान् दृष्ट्वा शकुन्तान् नियतव्रतः ॥
संभावितात्मा संभाव्य भृशं प्रीतस् तदाभवन् ॥
स नद्यां समुपस्पृश्य तर्पयित्वा हुताशनम् ॥
उदयन्तम् अथादित्यम् अभ्यगच्छन् महातपाः ॥
संभाव्य चटकान् मूर्ध्नि जाजलिर् जपतां वरः ॥
आस्फोटयत् तदाकाशे धर्मः प्राप्तो मयेति वै ॥
अथान्तरिक्षे वाग् आसीत् तां स शुश्राव जाजलिः ॥
धर्मेण न समस् त्वं वै तुलाधारस्य जाजले ॥
वाराणस्यां महाप्राज्ञस् तुलाधारः प्रतिष्ठितः ॥
सो ऽप्य् एवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं भाषसे द्विज ॥
सो ऽमर्षवशम् आपन्नस् तुलाधारदिदृक्षया ॥
पृथिवीम् अचरद् राजन् यत्रसायंगृहो मुनिः ॥
कालेन महतागच्छत् स तु वाराणसीं पुरीम् ॥
विक्रीणन्तं च पण्यानि तुलाधारं ददर्श सः ॥
सो ऽपि दृष्ट्वैव तं विप्रम् आयान्तं भाण्डजीवनः ॥
समुत्थाय सुसंहृष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥
tataḥ kadā cit tāṃs tatra paśyan pakṣīn yatavrataḥ ||
babhūva paramaprītas tadā matimatāṃ varaḥ ||
tathā tān abhisaṃvṛddhān dṛṣṭvā cāpnuvatāṃ mudam ||
śakunau nirbhayau tatra ūṣatuś cātmajaiḥ saha ||
jātapakṣāṃś ca so 'paśyad uḍḍīnān punarāgatān ||
sāyaṃ sāyaṃ dvijān vipro na cākampata jājaliḥ ||
kadā cit punar abhyetya punar gacchanti saṃtatam ||
tyaktā mātṛpitṛbhyāṃ te na cākampata jājaliḥ ||
atha te divasaṃ cārīṃ gatvā sāyaṃ punar nṛpa ||
upāvartanta tatraiva nivāsārthaṃ śakuntakāḥ ||
kadā cid divasān pañca samutpatya vihaṃgamāḥ ||
ṣaṣṭhe 'hani samājagmur na cākampata jājaliḥ ||
krameṇa ca punaḥ sarve divasāni bahūny api ||
nopāvartanta śakunā jātaprāṇāḥ sma te yadā ||
kadā cin māsamātreṇa samutpatya vihaṃgamāḥ ||
naivāgacchaṃs tato rājan prātiṣṭhata sa jājaliḥ ||
tatas teṣu pralīneṣu jājalir jātavismayaḥ ||
siddho 'smīti matiṃ cakre tatas taṃ māna āviśat ||
sa tathā nirgatān dṛṣṭvā śakuntān niyatavrataḥ ||
saṃbhāvitātmā saṃbhāvya bhṛśaṃ prītas tadābhavan ||
sa nadyāṃ samupaspṛśya tarpayitvā hutāśanam ||
udayantam athādityam abhyagacchan mahātapāḥ ||
saṃbhāvya caṭakān mūrdhni jājalir japatāṃ varaḥ ||
āsphoṭayat tadākāśe dharmaḥ prāpto mayeti vai ||
athāntarikṣe vāg āsīt tāṃ sa śuśrāva jājaliḥ ||
dharmeṇa na samas tvaṃ vai tulādhārasya jājale ||
vārāṇasyāṃ mahāprājñas tulādhāraḥ pratiṣṭhitaḥ ||
so 'py evaṃ nārhate vaktuṃ yathā tvaṃ bhāṣase dvija ||
so 'marṣavaśam āpannas tulādhāradidṛkṣayā ||
pṛthivīm acarad rājan yatrasāyaṃgṛho muniḥ ||
kālena mahatāgacchat sa tu vārāṇasīṃ purīm ||
vikrīṇantaṃ ca paṇyāni tulādhāraṃ dadarśa saḥ ||
so 'pi dṛṣṭvaiva taṃ vipram āyāntaṃ bhāṇḍajīvanaḥ ||
samutthāya susaṃhṛṣṭaḥ svāgatenābhyapūjayat ||
Однажды, видя этих птиц, сдержанный обетом Джаджали, лучший из разумных, стал чрезвычайно радостен. Он видел их выросшими и радующимися; бесстрашные птицы жили там со своими птенцами. Брахман наблюдал, как оперившиеся птицы улетали и каждый вечер возвращались, и всё же Джаджали не дрогнул. Иногда они прилетали и снова постоянно улетали; оставленные матерью и отцом, они всё больше становились самостоятельными, а Джаджали не шевелился. Затем они улетали на день и вечером возвращались туда же для ночлега. Однажды птицы улетели на пять дней и вернулись на шестой, но Джаджали не дрогнул. Постепенно, когда они обрели собственную жизнь, птицы уже много дней не возвращались. Однажды, улетев на целый месяц, они совсем не пришли; тогда, о царь, Джаджали двинулся. Когда птицы исчезли, Джаджали изумился и подумал: “Я достиг совершенства”; затем в него вошла гордость. Увидев, что птицы ушли, он, сдержанный обетом, стал считать себя достойным почёта и был очень доволен. Совершив омовение в реке, насытив огонь и почтив восходящее солнце, великий подвижник Джаджали, лучший из повторяющих мантры, почёл птиц, живших на его голове, и воскликнул в небе: “Дхарма мной достигнута!” Тогда в воздухе раздался голос, и Джаджали услышал: “В дхарме ты не равен Туладхаре, Джаджали. В Варанаси пребывает многоразумный Туладхара; даже он не вправе говорить так, как говоришь ты, о брахман”. Охваченный нетерпением и желая увидеть Туладхару, мудрец стал странствовать по земле, делая домом то место, где заставал вечер. Через долгое время он пришёл в город Варанаси и увидел Туладхару, продающего товары. Тот торговец, живший товаром, едва увидев приближающегося брахмана, с великой радостью встал и почтил его приветствием».
7acdb75482b6 · प्रकाशित 21 जून 2026, 7:05:33 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Проверка пришла в момент успеха. Джаджали сохранил неподвижность ради птиц, но не сохранил внутреннюю простоту: голос с неба возвращает его от самооценки к поиску настоящей дхармы.