महाभारत
Dyumatsena and Satyavān on Punishment and Nonviolence12.259.32-35
11201 / 15823
महाभारत · 12.259.32-35
देवनागरी

एतत् प्रथमकल्पेन राजा कृतयुगे ऽभजत् ॥
पादोनेनापि धर्मेण गच्छेत् त्रेतायुगे तथा ॥
द्वापरे तु द्विपादेन पादेन त्व् अपरे युगे ॥
तथा कलियुगे प्राप्ते राज्ञां दुश्चरितेन ह ॥
भवेत् कालविशेषेण कला धर्मस्य षोडशी ॥
अथ प्रथमकल्पेन सत्यवन् संकरो भवेत् ॥
आयुः शक्तिं च कालं च निर्दिश्य तप आदिशेत् ॥
सत्याय हि यथा नेह जह्याद् धर्मफलं महत् ॥
भूतानाम् अनुकम्पार्थं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

etat prathamakalpena rājā kṛtayuge 'bhajat ||
pādonenāpi dharmeṇa gacchet tretāyuge tathā ||
dvāpare tu dvipādena pādena tv apare yuge ||
tathā kaliyuge prāpte rājñāṃ duścaritena ha ||
bhavet kālaviśeṣeṇa kalā dharmasya ṣoḍaśī ||
atha prathamakalpena satyavan saṃkaro bhavet ||
āyuḥ śaktiṃ ca kālaṃ ca nirdiśya tapa ādiśet ||
satyāya hi yathā neha jahyād dharmaphalaṃ mahat ||
bhūtānām anukampārthaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एतत् प्रथम कल्पेनetat prathama kalpenaэто по первому правилу; изначальному порядку
राजा कृत युगे अभजत्rājā kṛta yuge abhajatцарь в Крита-югу исполнял; следовал
पाद ऊनेन अपि धर्मेणpāda ūnena api dharmeṇaдхармой даже без четверти; уменьшенной
गच्छेत् त्रेता युगे तथाgacchet tretā yuge tathāтак шёл бы в Трета-югу; действовал
द्वापरे तु द्वि पादेनdvāpare tu dvi pādenaв Двапару же двумя четвертями; половиной
पादेन तु अपरे युगेpādena tu apare yugeа четвертью в последнем веке; Кали
तथा कलि युगे प्राप्तेtathā kali yuge prāpteтак, когда пришла Кали-юга; наступила
राज्ञाम् दुश्चरितेन हrājñām duścaritena haиз-за дурного поведения царей; воистину
भवेत् काल विशेषेणbhavet kāla viśeṣeṇaстановится по особенности времени; эпохи
कला धर्मस्य षोडशीkalā dharmasya ṣoḍaśīшестнадцатая доля дхармы; часть
अथ प्रथम कल्पेनatha prathama kalpenaа по первому правилу; изначальному
सत्यवन् संकरः भवेत्satyavan saṃkaraḥ bhavetСатьяван, смешение возникло бы; хаос
आयुः शक्तिम् च कालम् चāyuḥ śaktim ca kālam caжизнь, силу и время; срок
निर्दिश्य तपः आदिशेत्nirdiśya tapaḥ ādiśetуказав, пусть назначает тапас; аскезу
सत्याय हि यथा इहsatyāya hi yathā ihaведь ради истины здесь; так
न जह्यात् धर्म फलम् महत्na jahyāt dharma phalam mahatне потерял бы великий плод дхармы; благо
भूतानाम् अनुकम्पा अर्थम्bhūtānām anukampā arthamради сострадания к существам; живым
मनुः स्वायंभुवः अब्रवीत्manuḥ svāyaṃbhuvaḥ abravītСваямбхува Ману сказал; изрёк
अनुवाद

«Такое первое правило царь соблюдал в Крита-югу. В Трета-югу он действует уже дхармой, уменьшенной на четверть; в Двапару — половиной, а в последнем веке — лишь четвертью. Когда наступает Кали-юга, из-за дурного поведения царей, по особенности времени, остаётся только шестнадцатая доля дхармы. Поэтому, о Сатьяван, если применять первое правило без учёта эпохи, возникнет смешение. Царь должен, указав срок жизни, силу и время, назначать тапас, чтобы ради истины здесь не был утрачен великий плод дхармы. Так Сваямбхува Ману сказал из сострадания к существам».

संस्करण

ba150e43c474 · प्रकाशित 21 जून 2026, 5:14:35 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से