महाभारत
Indra Faces Vṛtra in Battle (Indra Goes Out to Battle Vṛtra)12.272.1-6
11269 / 15823
महाभारत · 12.272.1-6
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
अहो धर्मिष्ठता तात वृत्रस्यामिततेजसः ॥
यस्य विज्ञानम् अतुलं विष्णोर् भक्तिश् च तादृशी ॥
दुर्विज्ञेयम् इदं तात विष्णोर् अमिततेजसः ॥
कथं वा राजशार्दूल पदं तज् ज्ञातवान् असौ ॥
भवता कथितं ह्य् एतच् छ्रद्दधे चाहम् अच्युत ॥
भूयस् तु मे समुत्पन्ना बुद्धिर् अव्यक्तदर्शनात् ॥
कथं विनिहतो वृत्रः शक्रेण भरतर्षभ ॥
धर्मिष्ठो विष्णुभक्तश् च तत्त्वज्ञश् च पदान्वये ॥
एतन् मे संशयं ब्रूहि पृच्छतो भरतर्षभ ॥
वृत्रस् तु राजशार्दूल यथा शक्रेण निर्जितः ॥
यथा चैवाभवद् युद्धं तच् चाचक्ष्व पितामह ॥
विस्तरेण महाबाहो परं कौतूहलं हि मे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
aho dharmiṣṭhatā tāta vṛtrasyāmitatejasaḥ ||
yasya vijñānam atulaṃ viṣṇor bhaktiś ca tādṛśī ||
durvijñeyam idaṃ tāta viṣṇor amitatejasaḥ ||
kathaṃ vā rājaśārdūla padaṃ taj jñātavān asau ||
bhavatā kathitaṃ hy etac chraddadhe cāham acyuta ||
bhūyas tu me samutpannā buddhir avyaktadarśanāt ||
kathaṃ vinihato vṛtraḥ śakreṇa bharatarṣabha ||
dharmiṣṭho viṣṇubhaktaś ca tattvajñaś ca padānvaye ||
etan me saṃśayaṃ brūhi pṛcchato bharatarṣabha ||
vṛtras tu rājaśārdūla yathā śakreṇa nirjitaḥ ||
yathā caivābhavad yuddhaṃ tac cācakṣva pitāmaha ||
vistareṇa mahābāho paraṃ kautūhalaṃ hi me ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिरः उवाचyudhiṣṭhiraḥ uvācaЮдхиштхира сказал; царь спросил
अहो धर्मिष्ठता तातaho dharmiṣṭhatā tātaо, праведнейшее состояние, отец; дхармность
वृत्रस्य अमित तेजसःvṛtrasya amita tejasaḥВритры безмерного сияния; могущества
यस्य विज्ञानम् अतुलम्yasya vijñānam atulamчьё знание несравненно; постижение
विष्णोः भक्तिः च तादृशीviṣṇoḥ bhaktiḥ ca tādṛśīи такая преданность Вишну; бхакти
दुर्विज्ञेयम् इदम् तातdurvijñeyam idam tātaтруднопостижимо это, отец; сложно понять
विष्णोः अमित तेजसःviṣṇoḥ amita tejasaḥВишну безмерного сияния; могущества
कथम् वा राज शार्दूलkatham vā rāja śārdūlaкак же, тигр среди царей; о лучший
पदम् तत् ज्ञातवान् असौpadam tat jñātavān asauто положение он познал; стопу
भवता कथितम् हि एतत्bhavatā kathitam hi etatтобой рассказано ведь это; поведано
श्रद्दधे च अहम् अच्युतśraddadhe ca aham acyutaи верю я, неколебимый; о Ачьюта
भूयः तु मे समुत्पन्नाbhūyaḥ tu me samutpannāно снова у меня возникла; родилась
बुद्धिः अव्यक्त दर्शनात्buddhiḥ avyakta darśanātмысль из-за видения непроявленного; понимания
कथम् विनिहतः वृत्रःkatham vinihataḥ vṛtraḥкак был убит Вритра; поражён
शक्रेण भरत ऋषभśakreṇa bharata ṛṣabhaШакрой, лучший из Бхаратов; Индрой
धर्मिष्ठः विष्णु भक्तः चdharmiṣṭhaḥ viṣṇu bhaktaḥ caправеднейший и преданный Вишну; бхакта
तत्त्व ज्ञः च पद अन्वयेtattva jñaḥ ca pada anvayeи знающий истину в достижении положения; стопы
एतत् मे संशयम् ब्रूहिetat me saṃśayam brūhiэто моё сомнение скажи; разъясни
पृच्छतः भरत ऋषभpṛcchataḥ bharata ṛṣabhaспрашивающему, лучший из Бхаратов; мне
वृत्रः तु राज शार्दूलvṛtraḥ tu rāja śārdūlaВритра же, тигр среди царей; о лучший
यथा शक्रेण निर्जितःyathā śakreṇa nirjitaḥкак Шакрой был побеждён; одолён
यथा च एव अभवत् युद्धम्yathā ca eva abhavat yuddhamи как именно была битва; сражение
तत् च आचक्ष्व पितामहtat ca ācakṣva pitāmahaи это расскажи, Питамаха; дед
विस्तरेण महा बाहोvistareṇa mahā bāhoподробно, могучерукий; пространно
परम् कौतूहलम् हि मेparam kautūhalam hi meведь велико моё любопытство; желание узнать
अनुवाद

Юдхиштхира сказал: «О отец, как велика была праведность Вритры безмерного сияния: его знание было несравненным, и такой же была его преданность Вишну. Трудно понять это, отец: как он познал то положение Вишну безмерного сияния, о тигр среди царей? Ты рассказал это, и я верю, о неколебимый, но от размышления о непроявленном во мне снова возник вопрос. Как Вритра, праведнейший, преданный Вишну и знающий истину пути к тому положению, был убит Шакрой, о лучший из Бхаратов? Разъясни мне это сомнение: как Вритра был побеждён Шакрой и как происходила та битва, Питамаха? Расскажи подробно, могучерукий, потому что моё любопытство велико».

संस्करण

d29ea844d339 · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:08:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से