महाभारत
The Threefold Correspondences and the Qualities of the Guṇas12.301.10-13
11425 / 15823
महाभारत · 12.301.10-13
देवनागरी

त्वग् अध्यात्मम् इति प्राहुस् तत्त्वबुद्धिविशारदाः ॥
स्पर्श एवाधिभूतं तु पवनश् चाधिदैवतम् ॥
मनो ऽध्यात्मम् इति प्राहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् ॥
मन्तव्यम् अधिभूतं तु चन्द्रमाश् चाधिदैवतम् ॥
अहंकारिकम् अध्यात्मम् आहुस् तत्त्वनिदर्शनम् ॥
अभिमानो ऽधिभूतं तु भवस् तत्राधिदैवतम् ॥
बुद्धिर् अध्यात्मम् इत्य् आहुर् यथावेदनिदर्शनम् ॥
बोद्धव्यम् अधिभूतं तु क्षेत्रज्ञो ऽत्राधिदैवतम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tvag adhyātmam iti prāhus tattvabuddhiviśāradāḥ ||
sparśa evādhibhūtaṃ tu pavanaś cādhidaivatam ||
mano 'dhyātmam iti prāhur yathāśrutinidarśanam ||
mantavyam adhibhūtaṃ tu candramāś cādhidaivatam ||
ahaṃkārikam adhyātmam āhus tattvanidarśanam ||
abhimāno 'dhibhūtaṃ tu bhavas tatrādhidaivatam ||
buddhir adhyātmam ity āhur yathāvedanidarśanam ||
boddhavyam adhibhūtaṃ tu kṣetrajño 'trādhidaivatam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्वक् अध्यात्मम् इति प्राहुःtvak adhyātmam iti prāhuḥкожу называют адхьятмой; орган осязания
तत्त्व बुद्धि विशारदाःtattva buddhi viśāradāḥискусные в понимании таттв; знатоки истины
स्पर्शः एव अधिभूतम् तुsparśaḥ eva adhibhūtam tuа прикосновение именно адхибхута; осязаемый объект
पवनः च अधिदैवतम्pavanaḥ ca adhidaivatamи ветер — адхидайвата; Ваю как божество
मनः अध्यात्मम् इति प्राहुःmanaḥ adhyātmam iti prāhuḥум называют адхьятмой; внутренний орган
यथा श्रुति निदर्शनम्yathā śruti nidarśanamсогласно указанию шрути; по свидетельству откровения
मन्तव्यम् अधिभूतम् तुmantavyam adhibhūtam tuа мыслимое — адхибхута; предмет размышления
चन्द्रमाः च अधिदैवतम्candramāḥ ca adhidaivatamи луна — адхидайвата; Чандра как божество
अहंकारिकम् अध्यात्मम्ahaṃkārikam adhyātmamаханкарическое называют адхьятмой; самость как внутренний принцип
आहुः तत्त्व निदर्शनम्āhuḥ tattva nidarśanamговорят согласно указанию таттвы; так объясняют истину
अभिमानः अधिभूतम् तुabhimānaḥ adhibhūtam tuа самоотождествление — адхибхута; гордая присвоенность
भवः तत्र अधिदैवतम्bhavaḥ tatra adhidaivatamБхава там адхидайвата; Рудра как божество
बुद्धिः अध्यात्मम् इति आहुःbuddhiḥ adhyātmam iti āhuḥразум называют адхьятмой; буддхи
यथा वेद निदर्शनम्yathā veda nidarśanamсогласно указанию Веды; по ведическому объяснению
बोद्धव्यम् अधिभूतम् तुboddhavyam adhibhūtam tuа познаваемое — адхибхута; то, что должно быть понято
क्षेत्रज्ञः अत्र अधिदैवतम्kṣetrajñaḥ atra adhidaivatamкшетраджня здесь адхидайвата; знающий поле как божество
अनुवाद

«Искусные в понимании таттв называют кожу адхьятмой; прикосновение — адхибхутой, а ветер — божеством. Ум, согласно шрути, называют адхьятмой; мыслимое — адхибхутой, а луну — божеством. Аханкарический принцип называют адхьятмой; самоотождествление — адхибхутой, а Бхава является там божеством. Разум, согласно Веде, называют адхьятмой; познаваемое — адхибхутой, а кшетраджня здесь — божество».

संस्करण

1d09d12d1135 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:34:37 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से