महाभारत
The Threefold Correspondences and the Qualities of the Guṇas12.301.21-23
11428 / 15823
महाभारत · 12.301.21-23
देवनागरी

रजोगुणानां संघातो रूपम् ऐश्वर्यविग्रहे ॥
अत्याशित्वम् अकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ॥
परापवादेषु रतिर् विवादानां च सेवनम् ॥
अहंकारस् त्व् असत्कारश् चिन्ता वैरोपसेवनम् ॥
परितापो ऽपहरणं ह्रीनाशो ऽनार्जवं तथा ॥
भेदः परुषता चैव कामक्रोधौ मदस् तथा ॥
दर्पो द्वेषो ऽतिवादश् च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

rajoguṇānāṃ saṃghāto rūpam aiśvaryavigrahe ||
atyāśitvam akāruṇyaṃ sukhaduḥkhopasevanam ||
parāpavādeṣu ratir vivādānāṃ ca sevanam ||
ahaṃkāras tv asatkāraś cintā vairopasevanam ||
paritāpo 'paharaṇaṃ hrīnāśo 'nārjavaṃ tathā ||
bhedaḥ paruṣatā caiva kāmakrodhau madas tathā ||
darpo dveṣo 'tivādaś ca ete proktā rajoguṇāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
रजो गुणानाम् संघातःrajo guṇānām saṃghātaḥсовокупность качеств раджаса; собрание раджасических свойств
रूपम् ऐश्वर्य विग्रहेrūpam aiśvarya vigraheоблик в форме властности; вид стремления к господству
अत्याशित्वम्atyāśitvamчрезмерная жадность к еде; переедание
अकारुण्यम्akāruṇyamбезжалостность; отсутствие сострадания
सुख दुःख उपसेवनम्sukha duḥkha upasevanamслужение счастью и страданию; погоня за двойственностью
पर अपवादेषु रतिःpara apavādeṣu ratiḥрадость в клевете на других; любовь к порицанию
विवादानाम् च सेवनम्vivādānām ca sevanamи занятие спорами; приверженность ссорам
अहंकारः तुahaṃkāraḥ tuа самомнение; эгоизм же
असत्कारःasatkāraḥнепочтительность; неуважение
चिन्ताcintāтревога; забота
वैर उपसेवनम्vaira upasevanamподдерживание вражды; служение неприязни
परितापःparitāpaḥмучение; внутренний жар
अपहरणम्apaharaṇamпохищение; присвоение чужого
ह्री नाशःhrī nāśaḥутрата стыда; разрушение скромности
अनार्जवम् तथाanārjavam tathāи непрямота также; неискренность
भेदःbhedaḥразделение; раскол
परुषता च एवparuṣatā ca evaи именно грубость; жесткость речи
काम क्रोधौkāma krodhauжелание и гнев; вожделение с яростью
मदः तथाmadaḥ tathāи опьянение гордостью; самодовольство
दर्पःdarpaḥнадменность; спесь
द्वेषःdveṣaḥненависть; отвращение
अतिवादः चativādaḥ caи чрезмерная речь; оскорбительная многоречивость
एते प्रोक्ता रजो गुणाःete proktā rajo guṇāḥэти названы качествами раджаса; так сказаны раджасические свойства
अनुवाद

«Совокупность качеств раджаса имеет облик властности: чрезмерная жадность к еде, безжалостность, служение счастью и страданию, радость в клевете на других и приверженность спорам; самомнение, непочтительность, тревога и поддерживание вражды; мучение, похищение, утрата стыда и непрямота; разделение, грубость, желание и гнев, опьянение гордостью, надменность, ненависть и чрезмерная речь. Эти качества названы качествами раджаса».

संस्करण

7f52c0b2a926 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:34:37 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से